Egzekucja należności podatkowych: fiskus musi ustalić cały dorobek dłużnika

Tak wynika z rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczących uprawnień organów podatkowych w zakresie przymusowego zabezpieczenia wykonania długów podatkowych (sygn.akt II FSK 1707-1711/10 i II FSK 2124-2128/10).

Sąd potwierdził, że samo zbycie majątku przez podatnika, który dostał nieostateczną jeszcze decyzję wymiarową, automatycznie nie daje podstaw do nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności. To pierwsze tego typu orzeczenia wydane przez NSA.

Zbywanie majątku znacznej wartości  może prowadzić do zablokowania egzekucji

Co do zasady decyzja nieostateczna, czyli taka, od której przysługuje odwołanie, nie podlega wykonaniu. Wyjątkiem są sytuacje, gdy nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności. Podstawą do nadania decyzji nieostatecznej takiego rygoru jest m.in. dokonywanie przez stronę czynności polegających na zbywaniu majątku znacznej wartości, a do tego uprawdopodobnienie przez organ podatkowy, że zobowiązanie wynikające z decyzji nie zostanie wykonane.

Takich podejrzeń fiskus nabrał w wypadku małżonków, którym zarzucono ukrywanie przed opodatkowaniem części dochodu. W sumie za pięć kolejnych lat od podatników zażądano ponad 500 tys. zł sankcyjnego podatku od przychodów z nieujawnionych źródeł. Bezpośrednim powodem nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzjom wymiarowym wydanym przez organ I instancji była jedna transakcja, którą przeprowadzili małżonkowie. Chodziło o sprzedaż mieszkania za 120 tys. zł. Fiskus uznał, że była to ucieczka przed egzekucją i postanowił nie czekać z wykonaniem decyzji.

Podatnicy uznali to działanie za nadużycie. W skargach do sądu administracyjnego tłumaczyli, że musieli sprzedać mieszkanie, bo wcześniej podpisali z nabywcą umowę przedwstępną. Umowa ta została zawarta na długo przed wszczęciem postępowań dotyczących dochodów z nieujawnionych źródeł. Ich zdaniem, gdyby odmówili podpisania umowy przyrzeczonej, musieliby zapłacić odszkodowanie, co pomniejszyłoby majątek z uszczerbkiem dla ewentualnej egzekucji należności podatkowych. Ponadto małżonkowie wskazywali, że dysponują majątkiem w postaci nieruchomości, których wartość przekracza znacznie sumę zaległości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że przez pojęcie „zbywania majątku znacznej wartości" należy rozumieć taką czynność strony, udokumentowaną określonymi dowodami, która stanowi – z jednej strony – odmowę dobrowolnego uiszczenia określonego obowiązku pieniężnego wynikającego z decyzji, z drugiej zaś – chęć uniemożliwienia wykonania tego obowiązku w przyszłości w drodze przymusu egzekucyjnego.

Sąd podkreślił, że musi to być zbywanie takiej części majątku, która w proporcji do reszty pozostającej w dyspozycji podatnika uniemożliwia zaspokojenie wynikającego z decyzji obowiązku podlegającego wykonaniu w trybie egzekucji.

Korzystne dla skarżących stanowisko w pełni podzielił NSA. Oddalając skargi kasacyjne fiskusa, potwierdził, że przed nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności z powodu zbywania przez podatnika majątku znacznej wartości konieczne jest ustalenie proporcji majątku zbywanego do jego całkowitej wartości.

– Organ podatkowy powinien to sprawdzić z urzędu – podkreślił sędzia NSA Antoni Hanusz.

Wyroki są prawomocne.