Od 1 stycznia 2027 r. wchodzi w życie uchwała Naczelnej Rady Adwokackiej, na podstawie której aplikant po ukończeniu aplikacji adwokackiej i zdaniu egzaminu zawodowego, zapłaci za wpis na listę adwokatów 2 883,60 zł. Dotychczas wysokość tej opłaty zależała od izby – przykładowo w Warszawie wynosiła 400 zł. Oznacza to wzrost o 2 483,60 zł, czyli o ponad 600 proc. Sama kwota nie jest więc abstrakcyjnym wskaźnikiem procentowym, lecz kolejnym wydatkiem ponoszonym przez osobę, która przez trzy lata finansowała szkolenie, opłacała składki i przygotowywała się do wykonywania zawodu.

Jako aplikant adwokacki pytam o proporcję: czy wysokość nowej opłaty, moment jej pobrania i sposób jej uzasadnienia uwzględniają rzeczywistą sytuację osób rozpoczynających samodzielną praktykę?

Czytaj więcej

Reforma aplikacji adwokackiej. NRA chce więcej praktyki

Jakość szkolenia i głos aplikantów

Rozmowa o kosztach aplikacji nie powinna ograniczać się do wysokości poszczególnych należności. Równie istotna jest jakość szkolenia praktycznego, które stanowi jeden z podstawowych elementów przygotowania do zawodu. Jeżeli aplikant ponosi określone koszty, poświęca znaczną część swojego czasu na szkolenie i jednocześnie wykonuje pracę na rzecz kancelarii, powinien mieć możliwość zweryfikowania, czy patronat rzeczywiście realizuje swoją funkcję.

Warto zatem wypracować czytelne i egzekwowalne standardy weryfikacji współpracy patronackiej. Nie chodzi o nadmierną formalizację relacji między patronem a aplikantem ani o ograniczanie autonomii kancelarii w organizowaniu pracy. Chodzi o ustalenie minimum, które pozwoli odróżnić rzeczywiste szkolenie zawodowe od wykonywania bieżących obowiązków kancelarii lub patronatu fantomowego.

Nie mniej ważny jest sposób podejmowania decyzji przez organy samorządu. Utworzenie Ogólnopolskiego Samorządu Aplikantów Adwokackich miało wzmacniać samorządność i zapewniać aplikantom realny wpływ na kwestie bezpośrednio dotyczące ich sytuacji zawodowej i szkoleniowej. Trudno wyobrazić sobie pełną realizację tego założenia bez systematycznego włączania przedstawicieli aplikantów w konsultowanie rozwiązań o istotnych skutkach finansowych i organizacyjnych.

Konsultacje powinny odbywać się przed podjęciem decyzji, a nie dopiero po jej przyjęciu. Tylko wówczas dyskusja może opierać się na konkretnych informacjach, a nie wyłącznie na deklaracjach o potrzebach finansowych samorządu lub trudnościach aplikantów.

Aplikacja prawnicza to nie tylko szkolenie

Aplikacja adwokacka odbywa się równolegle z pracą zawodową i realizowaniem obowiązków prywatnych. Aplikant musi zapewnić sobie środki utrzymania, uczestniczyć w zajęciach szkoleniowych, realizować obowiązki wynikające z patronatu, przygotowywać się do kolokwiów i egzaminu zawodowego. Do tego dochodzą rozprawy, terminy procesowe, dojazdy, analiza akt, przygotowywanie pism oraz nauka, która nierzadko odbywa się poza standardowymi godzinami pracy. Nie jest to zatem wyłącznie etap edukacji, lecz kilkuletni proces łączenia obowiązków zawodowych, szkoleniowych i samorządowych.

Warunki zatrudnienia aplikantów są przy tym zróżnicowane. Obok kancelarii zapewniających stabilne wynagrodzenie i jasno określony zakres obowiązków funkcjonują podmioty, w których zasady współpracy są mniej przewidywalne. Zdarza się, że zakres powierzanych zadań, liczba przepracowanych godzin i poziom odpowiedzialności nie znajdują odpowiedniego odzwierciedlenia w wynagrodzeniu. Nie jest to wyłącznie kwestia indywidualnych oczekiwań finansowych młodych prawników. Dotyczy standardów organizacji pracy i warunków, w jakich przygotowują się oni do samodzielnego wykonywania zawodu.

I nie jest to wyłącznie problem Warszawy. W stolicy wysokie koszty najmu i utrzymania bezpośrednio wpływają na sytuację finansową aplikantów. W innych częściach kraju mniejszy rynek usług prawnych może z kolei oznaczać ograniczoną liczbę kancelarii oferujących atrakcyjne warunki zatrudnienia i mniejsze możliwości zmiany miejsca pracy. Aplikant z Gdańska, Białegostoku czy Opola realizuje zasadniczo te same obowiązki szkoleniowe i ponosi porównywalne koszty kształcenia. Rozwiązań dotyczących całego środowiska nie należy zatem projektować wyłącznie przez pryzmat doświadczeń największych izb i rynków prawniczych.

Czytaj więcej

Egzaminy na aplikacje prawnicze. Zdało ponad 65 proc. kandydatów

Nowa opłata – konkretna kwota, konkretny moment

Wysokość dotychczasowej opłaty za wpis na listę adwokatów nie była jednolita w całym kraju, ustalały ją poszczególne izby. Warto spojrzeć na te kwoty w kontekście pozostałych wydatków. Roczna opłata za szkolenie w 2026 r. wynosi 6 500 zł. Przy trzyletnim okresie aplikacji oznacza to 19 500 zł samej opłaty szkoleniowej, bez innych kosztów związanych z nauką oraz wykonywaniem pracy.

Nie można też zakładać, że uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu zawodowego automatycznie oznacza osiągnięcie stabilności ekonomicznej. Wpis na listę adwokatów jest początkiem samodzielnej drogi zawodowej, a nie jej finansowym zwieńczeniem. Osoba kończąca aplikację może dopiero organizować własną praktykę, pozyskiwać klientów i budować źródła stałych dochodów. I właśnie w tym momencie musi ponieść opłatę, której wysokość istotnie wzrasta.

Uchwała NRA przewiduje możliwość całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia jej na raty. To rozwiązania potrzebne, ale nie zastępują dyskusji o zasadności samej wysokości opłaty i sposobie rozłożenia kosztów w czasie. Mechanizmy ulgowe mają charakter indywidualny i wymagają złożenia wniosku oraz wykazania uzasadnionych okoliczności. Nie powinny więc stanowić jedynej odpowiedzi na systemowy problem obciążenia finansowego osób wchodzących do zawodu.

Przystępniejsze wejście do zawodu

Systemowego rozwiązania można poszukiwać w takim ukształtowaniu opłaty, aby jej ciężar był do uwzględnienia w długoterminowym planowaniu finansowym.

Zasadą, a nie uzasadnionym przypadkiem, mogłoby być odroczenie płatności do momentu uzyskania pierwszych dochodów z wykonywania zawodu, przykładowo w ciągu pierwszych sześciu lub dwunastu miesięcy. Można również rozważyć bonifikaty dla osób terminowo kończących aplikację albo rozwiązania uwzględniające sytuację dochodową wnioskodawcy. Każdy z tych modeli wymaga analizy finansowej i organizacyjnej, ale ich wspólnym celem powinno być uniknięcie sytuacji, w której koszt wejścia do zawodu staje się nieproporcjonalnym obciążeniem na samym początku samodzielnej praktyki.

Czytaj więcej

Egzaminy na aplikacje prawnicze. Najwięcej kandydatów na radcowską

„Jako aplikant nie oczekuję zwolnienia z odpowiedzialności za funkcjonowanie samorządu”

Poprzednie pokolenia adwokatów również rozpoczynały swoją drogę zawodową w warunkach wymagających znacznych wyrzeczeń. To doświadczenie zasługuje na zrozumienie i nie powinno być przedmiotem uproszczonej krytyki. Nie stanowi jednak wystarczającego uzasadnienia dla utrzymywania rozwiązań, które można dziś zaprojektować w sposób bardziej racjonalny. Doświadczenie zawodowe powinno być źródłem wiedzy o trudnościach, które warto ograniczać, a nie argumentem za tym, że kolejne pokolenia powinny przechodzić przez nie w niezmienionej postaci.

Jako aplikant nie oczekuję zwolnienia z odpowiedzialności za funkcjonowanie samorządu ani szczególnych przywilejów. Oczekuję przewidywalnych, niezmieniających się po drodze zasad, transparentności finansowej i szkolenia, którego jakość odpowiada nakładom czasu oraz środków. Samorząd ma pełne prawo oczekiwać od aplikantów zaangażowania, samodzielności i odpowiedzialności. Powinien jednak równocześnie dbać o to, aby aplikacja pozostawała rzeczywistym procesem przygotowania do zawodu, a opłaty związane z wejściem do Adwokatury były uzasadnione, proporcjonalne i możliwe do udźwignięcia.

Autor jest aplikantem adwokackim, członkiem prezydium Samorządu Aplikantów Adwokackich w Warszawie