Tomasz Pietryga: Marian Banaś i PiS walczą, a z NIK zostaje tylko fasada

Upór Mariana Banasia i starania PiS, by ograniczyć niezależność Najwyższej Izby Kontroli, grożą paraliżem tej instytucji. To świetna wiadomość dla obozu władzy.

Publikacja: 04.08.2023 03:00

Prezes NIK Marian Banaś chce powołania komisji śledczej we własnej sprawie

Prezes NIK Marian Banaś chce powołania komisji śledczej we własnej sprawie

Foto: Fotorzepa, Jerzy Dudek

W Polsce mamy poważny kryzys instytucjonalny. Instytucje, które powinny być niezależne, co zapisano w konstytucji, łatwo stają się politycznymi trybikami w machinie władzy, a stojący na ich czele definiują urząd przez pryzmat swoich poglądów politycznych i przekonań. Nie jest to zjawisko nowe, ale w ostatnich latach przybrało na sile.

Zjednoczona Prawica, która rządzi od ośmiu lat, nie oparła się pokusie szycia państwa na własną miarę, nie pozostawiając przestrzeni nieprawomyślnym. Wystarczy okazać odrobinę niezależności, by być traktowanym jak polityczny przeciwnik. W efekcie instytucji niezależnych od władzy pozostało niewiele. Sojusze i otwarte związki z władzą mamy chociażby w sądownictwie, gdzie widać je w Trybunale Konstytucyjnym czy Krajowej Radzie Sądownictwa.

Czytaj więcej

Tomasz Pietryga: W co gra Marian Banaś

NIK, o którym piszemy dziś w „Rzeczpospolitej”, był instytucją niezależną od PiS, ale bardziej przez przypadek. Bo na jego prezesa obóz władzy wybrał przecież polityka PiS, tyle że niejasności związane z majątkiem i medialny skandal spowodowały, że Marian Banaś został przez swoich kolegów skazany na banicję. Następnie partia rządząca prośbą i groźbą próbowała usunąć go ze stanowiska. Prezes NIK okazał się jednak twardym graczem, przekształcając swój urząd w bastion nie tylko odporny na ataki, ale też zdolny do zadawania politycznych ciosów.

Ostry konflikt z czasem przekształcił się w wojnę pozycyjną. Banaś, mimo szumnych zapowiedzi, większej krzywdy rządzącym nie wyrządził, kontrole w Trybunale Konstytucyjnym czy Funduszu Sprawiedliwości nie wstrząsnęły obozem władzy. Z drugiej strony również w PiS osłabł zapał do usuwania Banasia ze stanowiska za wszelką cenę. Już cztery lata Sejm nie może z jakiegoś powodu zająć się jego immunitetem.

PiS jednocześnie konsekwentnie ogranicza pole działania szefa NIK wewnątrz instytucji. Obstawa dwóch wiceprezesów z PiS to najlepszy dowód. Dziś efektem tej wojny pozycyjnej jest rozpad Kolegium NIK, jednego z najważniejszych organów Izby. Do jego kompetencji należy m.in. zatwierdzanie i uchwalanie najważniejszych dokumentów, w tym zaleceń pokontrolnych.

Kolegium praktycznie przestało istnieć, a nabór nowych członków jest blokowany przez konflikt z władzą, ale i upór samego Banasia, który konsekwentnie forsuje kandydatury nieakceptowalne dla rządzących. Przeciągający się kryzys może spowodować poważne dysfunkcje w działaniu Izby.

To wygodne dla władzy. Sparaliżowany NIK może już nie być zdolny do działań, które obciążałyby rachunek PiS w newralgicznym okresie przedwyborczym. W ten sposób ta najważniejsza instytucja kontrolna w państwie, mająca patrzeć władzy na ręce, tonie w personalnym sporze, stając się kolejnym fasadowym urzędem.

Czytaj więcej

Znika Kolegium NIK

W Polsce mamy poważny kryzys instytucjonalny. Instytucje, które powinny być niezależne, co zapisano w konstytucji, łatwo stają się politycznymi trybikami w machinie władzy, a stojący na ich czele definiują urząd przez pryzmat swoich poglądów politycznych i przekonań. Nie jest to zjawisko nowe, ale w ostatnich latach przybrało na sile.

Zjednoczona Prawica, która rządzi od ośmiu lat, nie oparła się pokusie szycia państwa na własną miarę, nie pozostawiając przestrzeni nieprawomyślnym. Wystarczy okazać odrobinę niezależności, by być traktowanym jak polityczny przeciwnik. W efekcie instytucji niezależnych od władzy pozostało niewiele. Sojusze i otwarte związki z władzą mamy chociażby w sądownictwie, gdzie widać je w Trybunale Konstytucyjnym czy Krajowej Radzie Sądownictwa.

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Opinie Prawne
Tomasz Pietryga: Szybki rozwód, znak naszych czasów. Tylko czy to dobrze?
Opinie Prawne
Tomasz Pietryga: Sprawiedliwość kopiuj-wklej
Opinie Prawne
Terentiew: PiS pozbawił myśliwych samorządności, nowy rząd chce upaństwowić
Opinie Prawne
Isański: Dlaczego sprawy podatkowe zwykłych obywateli są zbyt trudne dla NSA
Akcje Specjalne
Mapa drogowa do neutralności klimatycznej
Opinie Prawne
Paruch, Włodarczyk: Jak zmieniać minimalne wynagrodzenie?
Opinie Prawne
Robert Gwiazdowski: Jak minister finansów Andrzej Domański stymuluje rynki finansowe