Prof. Sławiński: Papierowe zyski i straty banków centralnych

Już samo przywiązywanie nadmiernej wagi do wyniku finansowego banku centralnego sprowadza na mylne tropy. To jak sugerowanie, że w działalności straży pożarnej najważniejszy jest jej wynik finansowy.

Przywilej emisji płynnych rezerw

Każdy ekonomista monetarny powie, że straty banków centralnych nie mają większego praktycznego znaczenia, ponieważ banki te mają prawo do nieograniczonej emisji płynnych rezerw, będących prawnie obowiązującym środkiem płatniczym w rozliczeniach międzybankowych. Przywilej ten zapewnia bankom centralnym możliwość finansowania swojej działalności nawet wtedy, gdy ich straty są tak duże, że pozbawiają je kapitału.

Rynki finansowe zdają sobie z tego sprawę. Dlatego nie doliczały premii za ryzyko do stóp dochodowości obligacji skarbowych krajów, w których banki centralne całymi latami miewały ujemne kapitały – tak było w Szwajcarii, Czechach, Izraelu, Meksyku i Chile.

Inwestorzy nie ekscytują się stratami banków centralnych także dlatego, że wiedzą z własnego doświadczenia, iż papierowe (bilansowe) straty zmieniają się w rzeczywiste (zrealizowane) dopiero, gdy dana instytucja jest zmuszona sprzedać aktywa, których cena spadła. A bank centralny nie musi niczego sprzedawać, skoro sam emituje środki płatnicze finansujące jego działalność. Może poczekać (czasem długo) aż wartość jego aktywów ponownie wzrośnie, dzięki czemu saldo rachunku rewaluacyjnego, stanowiące część kapitału banku centralnego, przestanie świecić na czerwono.

Same banki centralne inaczej na to patrzą. Boją się, że ich duże i długotrwałe straty mogą osłabić zaufanie do nich opinii publicznej, co politycy mogą wykorzystać, by ograniczyć ich niezależność. Banki centralne obawiają się tego tym bardziej, że księgowa wielkość ich strat przyprawia czasami o zawrót głowy.

Pieniądze z helikoptera

Na dobrą sprawę zyski i straty banków centralnych nie powinny być jakieś strasznie duże, skoro powinny odzwierciedlać głównie różnicę pomiędzy wielkością dochodów odsetkowych z aktywów i kosztów oprocentowania pasywów. Dlaczego więc słyszymy, że wyniki finansowe banków centralnych albo pną się ostro w górę albo spadają w dół jak diabelska kolejka w parku zabaw?

Banki centralne komunikują nam, że ważną tego przyczyną są rewaluacje wartości ich zagranicznych aktywów i pasywów w wyniku zmian kursowych. To jednak, co słyszymy, jest logiczne z punktu widzenia zasad rachunkowości, ale nieintuicyjne z ekonomicznego punktu widzenia. Trudno kwestionować fakt, że spadek kursu waluty krajowej przynosi bankowi centralnemu papierowe zyski, ponieważ rośnie wartość księgowanych w walucie krajowej rezerw walutowych. Są to jednak tylko zyski bilansowe, które nie wynikają z rzeczywistego zwiększenia się strumieni dochodów. Przekazywanie ich do budżetu jest w istocie niczym innym jak zrzucaniem pieniędzy z helikoptera.

Co zrobić, by w przypadku rezerw walutowych były przekazywane do rządu tylko zyski zrealizowane, a nie papierowe – wynikające ze spadku kursu waluty krajowej? Może po prostu zyski te powinny być przekazywane do budżetu w walutach obcych. W końcu rząd ma także wydatki dewizowe. Ktoś powie od razu, że to niemożliwe z punktu widzenia obowiązujących zasad księgowości. Niemniej samo stwierdzenie tej niemożności pokazuje, jak zniekształcający jest wpływ różnic kursowych na wyniki finansowe banków centralnych.

QE na koszt podatnika

Kolejnym ważnym, obok umocnienia waluty krajowej, pożeraczem zysków banków centralnych okazały się koszty programów QE. Przyczyną jest to, że jeśli banki centralne kupują obligacje skarbowe od banków komercyjnych, to płacą im kreowanymi przez siebie płynnymi rezerwami, z których dużą część banki komercyjne zostawiają na swych rachunkach bieżących w banku centralnym. Płacone im z tego tytułu oprocentowanie zwiększa koszty banków centralnych i zmniejsza ich zyski przekazywane do budżetu. Pokazuje to wyraźnie, że programy QE są realizowane na koszt podatników.