Miliardy złotych luki w budżecie NFZ. Demografia wykończy system?

Polska stoi przed najszybszą transformacją demograficzną od czasów powojennych. Do 2060 r. liczba mieszkańców spadnie o ponad 5 mln, a liczba pracujących może zmaleć (według projekcji) od 25 do nawet 40 proc. Będzie miało to kluczowe znaczenie dla budżetu ochrony zdrowia, który obecnie w 85 proc. finansowany jest ze składki zdrowotnej.

Osoby starsze potrzebują więcej opieki, a koszty, jakie generują dla systemu są kilkukrotnie wyższe niż w młodszych grupach pacjentów. Polska wydaje około 12 proc. PKB per capita na leczenie mężczyzn 75+ i 10 proc. na kobiety 75+, podczas gdy w Europie Zachodniej to odpowiednio 20 i 15 proc. Nieuchronną perspektywą jest zwiększenie wydatków na leczenie seniorów, a to z kolei będzie oznaczało kolejny impuls kosztowy.

W efekcie, jak wskazuje model PASH WHO, zastosowany przez autorów raportu „Luka finansowania w ochronie zdrowia. Wyzwania długoterminowe”, już w latach 2035–2040 nastąpi gwałtowne rozjeżdżanie się krzywych kosztów i przychodów. Luka finansowa (według scenariusza bazowego) w 2040 r. sięgnie 171 mld zł, a w 2060 r. urośnie do 434 mld zł, czyli aż do 7,1 proc. PKB. Nawet w bardziej optymistycznym scenariuszu alternatywnym, zakładającym zmniejszenie presji kosztowej, braki wyniosą 112 mld zł w 2040 r. i 315 mld zł w 2060 r.

Czytaj więcej

Ochrona zdrowia

Szpitale przygotowują się do dużej reformy. Na czym ma polegać?

We wrześniu weszły w życie przepisy tzw. ustawy o reformie szpitali, która ma umożliwić placówkom...

Rosnące koszty, kurczące się wpływy

Do obecnego kryzysu nie doprowadziła tylko demografia. W latach 2022–2025 koszty udzielania świadczeń rosły znacznie szybciej niż inflacja – m.in. przez ustawowe podwyżki wynagrodzeń czy retaryfikację świadczeń. Tylko od 1 lipca 2022 r. cena punktu ryczałtowego wzrosła o ponad 23 proc. Równocześnie NFZ został obciążony kolejnymi obowiązkami bez pełnego finansowania, a jego rezerwy, wynoszące jeszcze w 2023 r. około 26 mld zł, zostały praktycznie wyczerpane.

Od 2026 r. sytuacja skomplikuje się jeszcze bardziej, bo Fundusz wejdzie w reżim Stabilizującej Reguły Wydatkowej. Każde zwiększenie jego wydatków będzie musiało zostać zrównoważone cięciami w innych działach budżetu państwa.

Autorzy raportu nie pozostawiają złudzeń: system składkowy w dotychczasowym kształcie przestaje wystarczać, a ochrona zdrowia stanie się jednym z trzech największych obciążeń finansów publicznych – obok systemu emerytalnego i obronności. – Z danych WHO wiemy, że kraje silnie uzależnione wyłącznie od składek zdrowotnych borykają się z większą zmiennością finansową – podkreśla Nino Berdzuli, dyrektor biura WHO w Polsce. – Dlatego tak ważne są mieszane modele przychodów, oparte na przewidywalnych transferach budżetowych i przejrzystych podatkach zdrowotnych – dodaje.

Czytaj więcej

Ochrona zdrowia

Premier ociepla wizerunek w temacie ochrony zdrowia. Prezydent odpuszcza weto

Rządowy Szczyt Medyczny pod hasłem „Bezpieczny pacjent” nie przyniósł pomysłu na rozwiązanie prob...

Marnotrawstwo i strukturalna nieefektywność

Według raportu Polska wciąż utrzymuje nadmiar szpitalnych łóżek: 627 na 100 tys. mieszkańców, przy średniej unijnej 511. – Na przykładzie krajów skandynawskich widzimy, że da się zapewnić dobrą opiekę przy połowie mniejszej liczbie łóżek szpitalnych – mówił Bernard Waśko, dyrektor Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego. W krajach „północy” odsetek ten wynosi około 270–280 łóżek na 100 tys. mieszkańców.

Polska jest również krajem z jedną z najwyższych liczb hospitalizacji możliwych do uniknięcia. W przypadku niewydolności krążenia wskaźnik przyjęć jest 2,5 razy wyższy niż średnia unijna. W konsekwencji ponad 51 proc. budżetu NFZ pochłaniają szpitale, co ogranicza środki na rozwój opieki ambulatoryjnej, koordynowanej i profilaktyki, czyli tych obszarów, które najskuteczniej zmniejszają potrzeby hospitalizacji. – Kraje oparte na systemach szpitalnych szukają dziś sposobów na przenoszenie ciężaru do podstawowej opieki zdrowotnej. Kluczowe jest wzmocnienie usług ambulatoryjnych, koordynacji, zintegrowanej opieki oraz rozwój opieki dziennej zamiast hospitalizacji – tłumaczy Nino Berdzuli.

Autorzy raportu ostrzegają również przed problemem systemowego marnotrawstwa, które musi zostać ograniczone. Chodzi o m.in. nieodebrane badania diagnostyczne, nieodwoływane wizyty czy powielanie konsultacji specjalistycznych.

Pacjenci zapłacą za zaniedbania rządzących

W scenariuszu bazowym, jeśli nie zostaną podjęte działania systemowe, wydatki prywatne gospodarstw domowych będą musiały wzrosnąć aż o 328 proc. do 2040 r. i o 920 proc. do 2060 r. Oznacza to, że Polacy będą dopłacać do leczenia z własnej kieszeni coraz częściej i coraz więcej. Najbardziej dotknie to osoby o niskich dochodach, czyli te, które już dziś mają problemy z dostępem do części usług. I nie jest wizja odległa – już dziś w wielu obszarach rośnie skala leczenia „out of pocket” – od stomatologii, po prywatne konsultacje specjalistyczne, po diagnostykę.

Foto: Paweł Krupecki

Ten trend da się zatrzymać

- Sposób finansowania ochrony zdrowia w Polsce jest nie do utrzymania w latach kolejnych, dlatego też musimy podjąć pilnie działania ograniczające ten wzrost. Jeżeli mamy do czynienia z takimi tendencjami demograficznymi, jak tutaj była mowa, wydaje się, że powinniśmy poszukać innych źródeł przychodu dla systemu, niż te związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednocześnie powinniśmy zastanowić się, co zrobić z ustawą 7 proc. PKB, bo ona już do niczego nie służy. I należy zastanowić się, jak ograniczyć występowanie chorób cywilizacyjnych, których leczenie jest po prostu kosztowne oraz jest znacznym wyzwaniem dla systemu – mówił o propozycjach rozwiązania patowej sytuacji w finansowaniu ochrony zdrowia Wojciech Wiśniewski, ekspert Federacji Przedsiębiorców Polskich.

Czytaj więcej

Ochrona zdrowia

Lewica chce likwidacji składki zdrowotnej. Proponuje nowy podatek

Nowa Lewica chce wkrótce pokazać kompleksową reformę systemu ochrony zdrowia i likwidację składki...

W raporcie zarekomendowano pięć kierunków działań, które zdaniem autorów powinny zostać podjęte równolegle, żeby faktycznie przyniosły efekty. To:

• ograniczenie wzrostu kosztów świadczeń tam, gdzie jest on wyższy niż wynikałoby to z inflacji (zwłaszcza w obszarach, gdzie presja była największa w ostatnich 3 latach);

• wprowadzenie nowych źródeł przychodów do systemu ochrony zdrowia, niezwiązanych wyłącznie z pracą;

• rozszerzenie bazy podatkowej o opłaty od produktów szkodliwych dla zdrowia;

• przegląd grup uprzywilejowanych, zwolnionych z opłacania składki zdrowotnej (za tym pomysłem optowali także pracownicy ochrony zdrowia, którzy proponowali dokonanie takiej rewizji na ostatnich spotkaniach Zespołu Trójstronnego);

• opracowanie wieloletniej strategii finansowania uwzględniającej trendy demograficzne i rosnący popyt na świadczenia.