UE tnie wydatki na zdrowie, a oczekiwania rosną

Po wyborach europejskich w 2024 r. wiele wskazywało na to, że zdrowie ma szansę stać się jednym z najbardziej wzmocnionych obszarów politycznych Unii Europejskiej. Przypomnijmy, że jedną z pierwszych decyzji Parlamentu Europejskiego było wyodrębnienie Komisji Zdrowia Publicznego (SANT) z Komisji Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (ENVI). Finansowanie zdrowia w UE stawia jednak sprawy w nieco innym świetle. 

Najbardziej widocznym symbolem słabnącej dynamiki unijnej polityki zdrowotnej są decyzje budżetowe dotyczące programu EU4Health. W 2024 r. zrewidowano Wieloletnie Ramy Finansowe, co przełożyło się na zmniejszenie całkowitego budżetu programu na lata 2021–2027 z 5,3 mld euro do 4,4 mld euro. Cięcia wynikały z potrzeby przeznaczenia większych środków na pomoc Ukrainie. Dodatkowo w planie rocznym na 2025 r. obniżono finansowanie profilaktyki o 42 proc., do poziomu 68,19 mln euro, co stanowi 1,3 proc. całkowitego rocznego budżetu programu; środki przesunięto na reagowanie kryzysowe. Pojawiły się głosy, że to działanie niezgodne z przepisami rozporządzenia regulującego EU4Health, zgodnie z którym co najmniej 20 proc. budżetu programu musi być przeznaczane na promocję zdrowia i profilaktykę chorób.

Sytuacja ta kontrastuje również z zapowiedziami politycznymi. Ursula von der Leyen, w liście powyborczym do komisarza ds. zdrowia i dobrobytu zwierząt Olivéra Várhelyiego, wskazywała na potrzebę zintensyfikowania działań właśnie w zakresie profilaktyki zdrowotnej.

Czytaj więcej

Zdrowie

Unijny komisarz ds. zdrowia: Unia Europejska i USA są od siebie mocno zależne

Europejski przemysł farmaceutyczny to sektor globalnie konkurencyjny. Wchodzimy jednak w bardzo w...

NGO-sy zostawione same sobie oraz mniej środków na badania

Kolejnym problemem, jaki pojawił się w tym roku w finansowaniu inicjatyw zdrowotnych na szczeblu unijnym, jest brak ogłoszenia dotyczącego grantów operacyjnych z programu EU4Health. Te środki stanowią zaledwie ok. 1 proc. całego budżetu, ale dla wielu organizacji pozarządowych są kluczowe do utrzymania podstawowej działalności. W rezultacie 25 europejskich organizacji zdrowotnych i pacjenckich złożyło na początku września formalną skargę do Komisji Europejskiej. W piśmie wskazują, że brak finansowania zagraża stabilności całego ekosystemu społeczeństwa obywatelskiego w obszarze zdrowia na poziomie UE. Organizacje domagają się natychmiastowego ogłoszenia konkursu. Jak dotąd żadna instytucja europejska nie zareagowała w tej sprawie.

Oprócz cięć w EU4Health Komisja Europejska planuje również uszczuplić budżety zdrowotne programu badawczego Horyzont Europa. Według najnowszych planów finansowych w 2026 r. środki na ten cel zostaną pomniejszone o 25 proc., a w 2027 r. – o 14 proc. Zmiana ta wpłynie na finansowanie projektów dotyczących m.in. zapobiegania szkodliwemu wpływowi technologii cyfrowych na zdrowie psychiczne młodzieży, opracowania nowych szczepionek i leków przeciwdrobnoustrojowych, ograniczenia ryzyka niepożądanych reakcji na leki czy badania wpływu zmian klimatu na zdrowie. Należy jednak dodać, że w 2027 r. budżet Horyzontu Europa zostanie powiększony o 60 mln euro na badania dotyczące innowacyjnych terapii w chorobach neurodegeneracyjnych.

Zdrowie w 2026 r. na marginesie prac KE

W opublikowanym planie prac Komisji Europejskiej na 2026 r. temat zdrowia zajmuje zaskakująco niewiele miejsca. Najważniejszym nowym elementem jest zapowiadana na II kwartał 2026 r. ogólnoświatowa inicjatywa na rzecz odporności w dziedzinie zdrowia, która ma mieć charakter nieustawodawczy. Poza tym Komisja zamierza skupić się przede wszystkim na kwestiach zdrowia psychicznego, takich jak wpływ mediów społecznościowych na najmłodszych, oraz na opracowaniu planu działania przeciwko cyberprzemocy. Zapowiedziano również dalsze prace nad zmniejszaniem obciążeń administracyjnych – o 25 proc. ogółem i o 35 proc. dla małych i średnich przedsiębiorstw. Inicjatywa ta ma, zdaniem Komisji, „ułatwić ludziom życie i uprościć przepisy w kluczowych obszarach, takich jak m.in. wyroby medyczne”.

Choć zagadnienia te niewątpliwie mieszczą się w szeroko pojętej polityce zdrowotnej, trudno mówić o kompleksowym wzmocnieniu tego obszaru.

Dla Europejczyków zdrowie jest ważne

Chociaż Komisja Europejska zdecydowała się na ograniczenia budżetowe w zdrowiu, to Europejczycy dostrzegają znaczenie tego obszaru. Z Eurobarometru 103.1 (2025) wynika, że zdaniem mieszkańców UE zdrowie publiczne to piąty najważniejszy priorytet, którym powinien zajmować się Parlament Europejski. Na taką odpowiedź wskazała jedna czwarta Europejczyków, natomiast w niektórych krajach odsetek ten jest znacznie wyższy – w Grecji to 46 proc., a w Portugalii – 58 proc. Przed zdrowiem w rankingu pojawiły się: nowe miejsca pracy (29 proc.), obronność (31 proc.), ubóstwo (31 proc.) i inflacja (43 proc.).

Eurobarometr pokazuje więc jasno, że Europejczycy oczekują od Unii Europejskiej większego zaangażowania w politykę zdrowotną. Tymczasem unijne plany i budżety na najbliższe lata wskazują na odwrotny kierunek. Czyżby Europa rezygnowała z ambicji, które jeszcze niedawno wydawały się oczywiste, szczególnie po doświadczeniach pandemii? Jeśli rozdźwięk między społecznymi oczekiwaniami a realnymi priorytetami finansowymi będzie się pogłębiał, zdrowie pozostanie w UE obszarem pełnym deklaracji, ale pozbawionym odpowiedniego ciężaru decyzyjnego.