Mamy na rynku coraz bardziej popularne biografie, a od wielkiego dzwonu zdarzają się wywiady-rzeki osobistości świata kultury lub polityki. Wyspecjalizował się w nich m.in. Michał Komar. Jednak pozycja, jaką zaproponowali nam Felberg i Młynarczyk, jak wieść niesie, namówieni przez Wiesława Uchańskiego, szefa Iskier, jest na polskim rynku książki jest wyjątkowa.
Biografka Agnieszki Osieckiej, która jako jedna z pierwszych miała dostęp do prywatnych archiwów i zapisków poetki, rozmawia z Radosławem Młynarczykiem, biografem Marka Hłaski o jednym z najsłynniejszych romansów, którego bohaterami byli autorka „Apetytu na czereśnie” oraz autor „Pięknych dwudziestoletnich”.
Czytaj więcej
„Waldkauz” to jedna z najlepszych książek Szczepana Twardocha. A jeśli ostatnio dostał Nike za „Nulla” – czy dostanie za rok za „Waldkauz”?
Osiecka i Hłasko. Wszystko zaczęło się inaczej
Karolina Felberg nie ukrywa, że do wzrostu zainteresowania historią, jaką szeroko omawiają, przyczynił się serial TVP „Osiecka”. Przypomnijmy podstawowe fakty: z powodu pewnej kiczowatej lektury on ją nazywał „panną Czaczkes”, a ona go „Fernando”.
Wedle jednej z wersji wszystko zaczęło się dość konwencjonalnie. Osiecka postanowiła wyręczyć koleżankę w oddaniu książki Hłasce. Trzeba przyznać, że to klasyczny manewr. Ale Felberg wskazuje, że cała historia miała początek podczas wyprawy nad Wisłę 12 marca 1956 r. z przyjaciółką Hanną Żurek. To był czas, kiedy Hłasko czekał na premierę „Pierwszego kroku w chmurach”. Ale już wcześniej napisał „Wilka”, w którym główny bohater romansuje z kilkoma kobietami naraz, z żadną nie zaznając spełnienia. Można przypuszczać, że zdradził w ten sposób coś o sobie.
Czytaj więcej
„Świata jest za dużo” to imponująca, wielowątkowa książka o losach mieszkańców powojennego Dolnego Śląska. Prosta, ale i magiczna. Czasem gawęda, a...
Felberg dopowiada: „Agnieszka wiedziała, że jej pisanie i pisanie Marka wymyka się klasycznym fabułom [...]. Straceńczość swojego pokolenia widziała nie tyle w wojennych ranach i traumach, ile w absurdzie życia „pomiędzy” starą a nową niesprawiedliwością, kapitalizmem a socjalizmem, patriarchatem a matriarchatem, narodem a ludem, Kościołem a partią, brakiem seksu a jej nadmiarem, tradycją a postępem. A w samym środku tego „pomiędzy” była pustka – albo nuda istnienia”. By ją zabić, pierwszy dzień wiosny 1957 r. spędzili w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą. Tam Hłasko dopieszczał dialogi w scenariuszu „Pętli” Hasa, tworzył scenariusz „Ósmego dnia tygodnia” dla Forda i pisał dla Wajdy. Dał się sfotografować pod krzyżem z rozłożonymi rękoma. Razem tworzyli „Pięciu nagich” o napadzie na posterunek milicji.
Hłasko i Osiecka. Transakcyjni i oziębli?
Oczywiście romans to tylko pretekst do głębszej wymiany myśli i wiedzy na temat poetki-osoby lirycznej, ale potrafiącej wyprowadzić morderczą ripostę oraz romantycznego „łobuza-buntownika”. Rozmówcy znakomicie przygotowali się do rozmowy, proszę więc przygotować się na liczne dygresje oświetlające główny wątek reflektorami z kulis. Wydobywają wiele kontekstów, poczynając od dzieciństwa i młodości bohaterów – po czas, kiedy już nie byli ze sobą związani, choć pozostawali w mniej lub bardziej intensywnym kontakcie, wymieniając listy, dzwoniąc do siebie lub widując się za granicą – po emigracji Hłaski z Polski.
Barwność tej opowieści wzbogaca przewijanie się przez towarzystwo poetki i pisarza ich przyjaciół, akolitów, przede wszystkim zaś kochanków bądź osób zadurzonych, bo ulubioną formą uczuć poetki i pisarza był już nawet nie trójkąt i czworokąt, lecz miłosny sześciokąt. I gdy Agnieszka była w grze miłosnej z dwoma co najmniej partnerami (zdaniem Felberg nie była heteronormatywna, a seks uważała za „haracz uciech natury towarzysko-intelektualnej") – Marek też nie próżnował. Oni po prostu dopiero wtedy czuli, że żyją, choć nie było to łatwe, choćby dlatego, iż do seksu podchodzili transakcyjnie, a byli też oziębli.
Agnieszka wiedziała, że jej pisanie i pisanie Marka wymyka się klasycznym fabułom [...]. Straceńczość swojego pokolenia widziała nie tyle w wojennych ranach i traumach, ile w absurdzie życia „pomiędzy” starą a nową niesprawiedliwością, kapitalizmem a socjalizmem, patriarchatem a matriarchatem, narodem a ludem, Kościołem a partią, brakiem seksu a jej nadmiarem, tradycją a postępem. A w samym środku tego „pomiędzy” była pustka – albo nuda istnienia
Andrzejewski i jego służąca w życiu Marka Hłaski
Do Marka wzdychali czołowi luminarze, m.in. Jerzy Andrzejewski. Młody pisarz rozkochał w sobie autora „Popiołu i diamentu” już w 1953 r., miało też dochodzić do kontaktów seksualnych. W orbicie krążył także Wilhelm Mach.
Marka kochał też wybitny krytyk Henryk Bereza. Kolejnym ważnym tematem rozmów jest też domniemany syn Hłaski z czasów, gdy pomieszkiwał u Andrzejewskich, spłodzony z ich gosposią Urszulą. Matka Marka wszystkiemu zaprzeczała.
Czytaj więcej
„Pan Darek”, którego bohaterem jest Dario – znany z książki i serialu „Ślepnąc od świateł” – to najsłabsza z ostatnich powieści Jakuba Żulczyka.
Tymczasem w okresie, gdy warszawskie życie towarzyskie i uczuciowe dojrzewało do spotkania Hłaski i Osieckiej, ona związała się z twórcą legendarnego Studenckiego Teatru Satyryków – Witoldem Dąbrowskim i byli parą w latach 1955–1957. W jej notesie w tym samym czasie ważny był był telefon do innego twórcy STS, czyli Andrzeja Jareckiego, dramatopisarza i tłumacza. A także aktora STS – Stanisława Młynarczyka, który był w odwodzie w czasie słynnego pobytu Hłaski i Osieckiej w Kazimierzu.
Ostatecznie jednak wybrała na ślubny kobierzec Wojciecha Frykowskiego, męża w latach 1962–63, zamordowanego w Beverly Hills wraz z Sharon Tate, żoną Romana Polańskiego przez bandę Charlesa Mansona. Wcześniej związała się z dziennikarzem i filmowcem Januszem Gazdą. Równie krótko (1966–67) trwało małżeństwo z reżyserem teatralnym Wojciechem Jesionką. Wśród zakochanych w Agnieszce pojawia się też Jerzy Giedroyć i to w czasie znajomości poetki z Markiem, którego „Cmentarze” – zablokowane w PRL – Osiecka przemyciła do Maisons-Laffitte.
Karolina Felbert i Radosław Młynarczyk
Osiecka, Giedroyć, Wajda i nie tylko
Giedroyć w listach nazywał ją „Kikimorą”, ona zaś jego „Wielkim Niecierpliwym”. Za tę korespondencję i znajomość Osiecka zapłaciła utratą paszportu na 6 lat i wieloletnią inwigilacją SB. W książce pada też sensacyjna informacja, że Osiecka romansowała z Andrzejem Wajdą, co miało miejsce pod koniec lat 60. Na jej cześć bohaterka „Człowieka z marmuru” otrzymała imię Agnieszka i nosiła kok jak ona. Poetka lepiej czuła się jednak u boku Macieja Małeckiego, kompozytora „Apetytu na czereśnie”.
„Hłasko/Osiecka. Byle nie o miłości”, Karoliny Felberg i Radosława Młynarczyka, Znak, 2026
Marek pisał, że kocha, dzwonił po nocach z wyznaniami o samotności i tęsknocie, zwierzając się z marzenia o wspólnym życiu aż do śmierci. Ale, gdy źle czuł się za granicą, zwłaszcza w czasie pobytu we Francji, a równie niedobrze w RFN, mocną pozycję w jego biografii uczuciowej miała Esther Steinbach, która latała do Marka do Stanów Zjednoczonych (co jako stewardesie przychodziło jej łatwo). Najmocniejsze papiery miała jednak Sonja Ziemann, niemiecka aktorka, żona Marka w latach 1961–65. Poznał ją, gdy grała w Polsce w 1957 r. w ekranizacji „Ósmego dnia tygodnia”.
To był czas, kiedy związek z Osiecką miał wielkie szanse powodzenia. Choć jednocześnie Hłasko przeżył wtedy wakacyjny romans z aktorką Teresą Iżewską, grającą w „Bazie ludzi umarłych”. Widać więc, że Osiecka i Hłasko mieli się ku sobie, ale w tradycyjny sposób na dłuższą metę być ze sobą nie mogli. I nie byli.