17 listopada na połączonym posiedzeniu sejmowych komisji zdrowia i rolnictwa odbyło się pierwsze czytanie projektu nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Ustawa ma wprowadzić szereg zakazów dotyczących takich wyrobów. Chodzi o jednorazowe papierosy elektroniczne zarówno z nikotyną, jak i bez niej, a także smakowe woreczki do żucia z tytoniem.

Zakaz ma dotyczyć także innych wyrobów nikotynowych, takich jak gumy czy plastry, które nie są dopuszczone do obrotu jako produkty lecznicze.

Smakowe wyroby nikotynowe uzależniają bardziej niż inne

„Wyroby te stanowią wyraźne zagrożenie dla zdrowia publicznego, w szczególności młodego pokolenia i osób niepalących, co powoduje konieczność wprowadzenia całkowitego zakazu wprowadzania ich do obrotu” – czytamy w uzasadnieniu rządowego projektu. Ministerstwo Zdrowia uzasadnia zmiany m.in. tym, że te wyroby, przez swą atrakcyjność, mogą łatwiej uzależnić od tytoniu, zwłaszcza młode osoby.

Czytaj więcej

Chińskie e-papierosy zalewają polski rynek. Sięgnął po nie już co drugi nastolatek

Jednak projekt budzi też protesty. W wydanym 10 listopada stanowisku przeciw ustawie zaprotestowała Rada Przedsiębiorczości, reprezentująca najważniejsze polskie organizacje gospodarcze. Domaga się ona wstrzymania prac nad ustawą ze względu na jej potencjalną szkodliwość dla polskiego przemysłu tytoniowego i rolnictwa. Jak zauważa Rada, polski przemysł tytoniowy ma znaczącą pozycję wśród krajów Unii Europejskiej i pokrywa obecnie 40 proc. unijnego zapotrzebowania na wyroby tytoniowe. „Według danych za 2025 r. wartość polskiego eksportu papierosów, cygar i cygaretek wyniosła 4,51 mld euro, co odpowiadało około jednej piątej światowego eksportu tej kategorii” – informuje Rada.

W oświadczeniu zwrócono też uwagę na negatywne skutki dla plantatorów tytoniu. Obecnie uprawia się go na ponad dziewięciu tysiącach hektarów i powierzchnia ta rośnie.

Kontrowersje wokół tytoniowych limitów także na forum unijnym

Krytyczne głosy wobec tego projektu słychać nie tylko w Polsce. Rząd poddał go bowiem obowiązkowej procedurze notyfikacji w Komisji Europejskiej. Taka procedura ma zapobiegać powstawaniu technicznych barier w wymianie handlowej między krajami UE. Okazało się, że takie potencjalne bariery dostrzegły rządy Rumunii, Słowacji, Szwecji, Grecji i Włoch.

Czytaj więcej

Absolutny zakaz nowych produktów nikotynowych. Tego chcą unijni ministrowie zdrowia

Polski projekt idzie w podobnym kierunku, co trwające od wielu miesięcy prace Komisji Europejskiej nad nowelizacją dyrektywy tytoniowej (2014/40/UE) i o reklamie wyrobów tytoniowych (2003/33/WE). Inicjatywa ta, forsowana przez komisarza ds. zdrowia Olivéra Várhelyiego, zmierza m.in. do wprowadzenia jednolitych opakowań papierosów, a także – podobnie jak polski projekt ustawy – do zakazu aromatyzowanych saszetek tytoniowych do ssania.

3,9 mld zł

tyle ma stracić budżet państwa przez 10 lat w wyniku zakazu sprzedaży niektórych wyrobów nikotynowych

Na temat projektu 9 listopada wydała swoją krytyczną opinię unijna Rada ds. Kontroli Regulacyjnej (odpowiednik polskiego Rządowego Centrum Legislacji). Zarzuciła ona autorom projektu m.in. zbyt wąski zakres analizy, by uzasadnić zakazy aromatów i produktów oraz jednolite opakowania. Skrytykowano także pominięcie wpływu planowanych równolegle podwyżek akcyzy na wyroby tytoniowe. Rada zakwestionowała proporcjonalność proponowanych środków, a właśnie ten czynnik jest według prawa unijnego kluczowy w nakładaniu ograniczeń swobody działalności gospodarczej. W rezultacie prace nad projektem zostały opóźnione i prawdopodobnie nie zostanie on przyjęty w tym roku.

Eksperci ostrzegają przed nowymi zakazami: Większa szara strefa i straty dla budżetu

Kontrowersje na forum unijnym nie wstrzymały jednak prac nad polskim projektem. Pytani przez „Rzeczpospolitą” eksperci także dostrzegają zagrożenia z niego wynikające.

Czytaj więcej

Unia idzie na wojnę z nikotyną. Australia pokazała, że wygrywają ją przemytnicy

Jak zauważa Marcin Zieliński, prezes i główny ekonomista Forum Obywatelskiego Rozwoju, projekt ustawy idzie w złym kierunku, choć podkreśla, że ważna jest troska o zdrowie, zwłaszcza młodych ludzi. – Ograniczenie dostępności alternatywnych produktów nikotynowych nie wyeliminuje przecież popytu na nie, może natomiast przyczynić się do rozwoju szarej strefy. Samo wprowadzenie ustawowego zakazu nie oznacza natychmiastowej zmiany przyzwyczajeń konsumentów – twierdzi Zieliński. Przypuszcza on, że po wprowadzeniu ograniczeń część konsumentów może przenieść swoje zakupy na nielegalny rynek, pozostający poza kontrolą państwa.

Sam rząd przyznaje, że na wprowadzeniu zakazów pewne straty poniesie także budżet państwa. Wyroby objęte proponowanymi ograniczeniami są bowiem opodatkowane akcyzą. W ocenie skutków regulacji przewidziano spadek dochodów budżetu łącznie o niemal 3,9 mld zł w perspektywie 10 lat.

Jak ocenia Agata Kotwica-Stefańska, adwokat w kancelarii Mariański Group, taka kwota w dziesięcioletniej perspektywie nie jest wielka, ale w obecnej napiętej sytuacji finansów państwa każdy ubytek w nich jest bolesny. – Warto przypomnieć, że ubiegłoroczny plan wpływów z podatku akcyzowego nie został w pełni wykonany. Poza tym zakazywanie sprzedaży takich produktów wydaje się ograniczeniem nieproporcjonalnym do celu, co budzi wątpliwości co do jego zgodności z konstytucją – uważa ekspertka.

Kotwica-Stefańska wskazuje też na widoczną w ostatnich latach chwiejność regulacji prawnych dotyczących sektora tytoniowego. – Najpierw złamano reguły tzw. mapy akcyzowej, potem rozciągnięto akcyzę na nowatorskie wyroby tytoniowe, a teraz część z nich ma być zakazana – przypomina adwokatka. W jej ocenie w takich nieprzewidywalnych warunkach firmom z tej branży trudno prowadzić działalność gospodarczą i planować inwestycje.