Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie mechanizmy psychologiczne i społeczne skłaniają nas do nieustannych, często nieplanowanych, zakupów.
- W jaki sposób promocje wpływają na nasze impulsywne decyzje konsumenckie.
- Jaką rolę w przyszłości odegra sztuczna inteligencja w zmianie układu sił między sprzedawcą a kupującym.
Statystyczny Polak w sklepie spożywczym jest średnio raz dziennie, zatem wielu odwiedza je znacznie częściej, by zrównoważyć robiących zakupy np. raz w tygodniu. Do tego dochodzą długie spacery po sklepach w centrach handlowych. Słowem – kupujemy wszędzie. Skąd ten ciągły głód nowych rzeczy?
Odrabianie zaległości po PRL?
Takie wytłumaczenie mogłoby pozornie wydawać się słuszne, jednak z badań wynika, że nie ma to przełożenia na nadmierny konsumpcjonizm. Najoszczędniej żyją właśnie ci, którzy pamiętają kartki i kolejki. Połowa osób po sześćdziesiątce kupuje jak najmniej, tylko to, co niezbędne.
Pozostali już tak oszczędni nie są. – Wcale nie czujemy, że mamy wszystko. Aż 59 proc. Polaków mówi nam, że pieniędzy jest za mało w stosunku do potrzeb, a wśród najlepiej zarabiających 30-40-latków nawet 64 proc. Potrzeby rosną razem z pensją, a z tego ciągłego „trochę brakuje” biorą się kolejne zakupy – mówi Wiola Łada-Szewczenko, prezeska firmy badawczej IQS. – Porównujemy się też z innymi. Wydawanie na pokaz to cecha, której w podejściu do pieniędzy nie znosimy najbardziej, a własny sukces rzadko mierzymy rzeczami – dodaje.
Czytaj więcej
O sytuacji na rynku, wciąż ograniczanych przez konsumentów wydatkach oraz wyzwaniach związanych ze zmianami prawa – mówi Paweł Piątek, nowy prezes...
Z badań firmy IQS wynika, że dla przykładu samochód jako symbol statusu wymienia tylko 13 proc. badanych. – Kiedy jednak pytamy, jak status manifestują znajomi, prawie połowa odpowiada, że samochodem. Na pokaz kupuje więc zawsze ktoś inny, a my sami raczej zawsze po to, żeby nie odstawać. To kompleks, który najmocniej uwiera najmłodszych. Presja, żeby mieć ciągle więcej, stresuje co ósmego młodego człowieka w wieku 18–29 lat i zaledwie 1 proc. osób po sześćdziesiątce – wyjaśnia Wiola Łada-Szewczenko.
Dla ogromnej grupy konsumentów zakup musi mieć alibi, a najlepszym z nich jest okazja. Z badania IQS wynika, że przy ostatnim zakupie pod wpływem impulsu prawie połowę badanych skusiła promocja, a 28 proc. Polaków, żeby wydawać mniej, kupuje taniej na zapas. – Bierzemy trzy rzeczy w cenie dwóch, a w głowie zapisujemy oszczędność. Do tego płacenie przestało boleć, bo z płatności „kup teraz, zapłać później” korzysta prawie co drugi dorosły w wieku 30–44 lata. Black Friday działa tak dobrze, ponieważ rzecz, której nie potrzebujemy, nagle staje się rozsądnym zakupem – podkreśla ekspertka.
AI na ratunek zakupoholikom
– Sklep to dziś nie tylko miejsce, w którym klient sięga po produkty z listy zakupów. To przestrzeń zaprojektowana tak, aby kierować jego uwagą, skracać czas decyzji i podpowiadać wybór. Kolor tzw. cenówki, wysokość rabatu, ustawienie produktu na półce, komunikat „tylko z aplikacją” czy kupon ważny przez kilka dni nie są przypadkowe – mówi Agnieszka Belusiak, dyrektor ds. trade marketingu, Cursor.
Może zatem przynajmniej online będziemy bardziej rozważni, choćby biorąc pod uwagę rosnącą skalę korzystania z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. Dzięki nim łatwiej porównywać oferty i wyszukiwać wyjątkowe okazje. – Tegoroczny sezon świąteczny może być przełomowy nie dlatego, że sztuczna inteligencja sprawi, iż zaczniemy kupować mniej, ale dlatego, że zaczniemy kupować bardziej świadomie. Przez lata sklepy korzystały z przewagi informacyjnej nad konsumentem. Dziś AI stopniowo tę przewagę ogranicza – mówi Dagmara Plata-Alf, wykładowczyni w Katedrze Marketingu Akademii Leona Koźmińskiego oraz kierowniczka studiów podyplomowych w zakresie zarządzania cyfrowego i innowacji. – Pozwala relatywnie szybko porównać oferty, przeanalizować opinie, znaleźć alternatywne produkty i przy dostępie do wiarygodnych danych historycznych zweryfikować, czy atrakcyjnie wyglądający rabat rzeczywiście stanowi okazję. Zmienia się więc nie tylko sposób wyszukiwania produktów, lecz także układ sił między sprzedawcą a kupującym – dodaje.
Czytaj więcej
Statystyczny Polak zjadł w ciągu roku 82 kg mięsa, 218 jajek, 108 kg warzyw oraz 96,5 kg ziemniaków. Spożycie w większości kategorii rośnie, mocne...
W Polsce marnuje się około 4,8 mln ton żywności rocznie – z czego 2,9 mln w gospodarstwach domowych. Jak wynika z sierpniowego badania Norstat Polska przeprowadzonego w ramach kampanii „Dobry smak zaczyna się w Polsce. Nie marnuję, wybieram odpowiedzialnie”, 45 proc. Polaków przyznaje, że co najmniej raz w miesiącu kupiona przez nich żywność psuje się, zanim zostanie wykorzystana, a 47 proc. równie często wyrzuca resztki posiłków. A wyrzucanie jedzenia to nie tylko strata żywności, ale także pieniędzy z domowego budżetu.
Dlatego platforma Too Good To Go, gdzie można kupować paczki niespodzianki z nadwyżkami żywności, rozszerza działalność na nowe kategorie. Firma pomaga sprzedać towary z bliskimi terminami przydatności czy niesprzedane posiłki w restauracjach, które w innym wypadku trafiłyby do śmieci. Są sprzedawane w cenie odpowiadającej 25–50 proc. ich pierwotnej wartości detalicznej, zatem to okazja dla klientów.
Teraz firma rozszerza ofertę o zupełnie nowe kategorie, by skuteczniej walczyć z marnowaniem produktów. – Zdecydowaliśmy się rozszerzyć działalność na pięć nowych kategorii, nasi użytkownicy będą mogli też w tym modelu kupować kosmetyki, suplementy diety, produkty dla zwierząt, rośliny oraz chemię domową. Mamy już w Polsce pierwszych partnerów, z którymi prowadzimy już pilotaż takich zakupów – to Auchan, Drogerie Natura oraz Inglot. Rozmawiamy z kolejnymi firmami – mówi Anna Podkowińska-Tretyn, szefowa Too Good To Go w Polsce. – To wciąż pełnowartościowe produkty, ale są z różnych powodów wycofywane ze sklepów i będzie można je kupić dużo taniej. To choćby wyprzedawane limitowane towary, w opakowaniach świątecznych, które trzeba wycofać, końcówki serii, starsze linie wypierane przez nowe.