Podwyżka VAT na żywność do poziomu 5 proc. oznacza według nas podwyższenie inflacji o 0,9 proc. – przekonywał w trakcie konferencji prasowej w ubiegły czwartek prezes Narodowego Banku Polskiego Adam Glapiński. Podwyżka VAT na żywność miałaby takie przełożenie na inflację, gdyby sprzedawcy niemal całkowicie przełożyli wyższy podatek na ceny. Czy tak się stanie?
Czytaj więcej
Choć ceny nadal są wyższe niż przed rokiem, tempo ich wzrostu od miesięcy stopniowo wyhamowuje. Powrót VAT na żywność może to zmienić.
Powrót 5-procentowego VAT nie wpłynie mocno na inflację
Teoretycznie możliwe są nawet większe podwyżki cen, niż uzasadnia zmiana stawki VAT. Gdy na początku 2022 r. rząd PiS zapowiedział jej obniżkę do zera, część ekonomistów obawiała się, że najpierw handel obniży ceny o mniej niż 5 proc., a gdy stawka VAT wróci do normy, podniosą je bardziej niż o 5 proc. Wtedy antyinflacyjny w zamyśle mechanizm byłby proinflacyjny. Te ostrzeżenia opierały się jednak na założeniu, że VAT wróci do normy już w 2023 r. w czasie silnego popytu na żywność.
Czytaj więcej
Kasa państwa może odzyskać 12–13 mld zł rocznie po powrocie do 5-proc. VAT na żywność. Takie pieniądze starczą przykładowo na sfinansowanie 13. eme...
Dziś sytuacja jest inna. Wskutek wybuchu wojny w Ukrainie wzrost cen surowców rolnych na świecie był sporo większy, niż można było oczekiwać w chwili, gdy niższy VAT na żywność był wdrażany. A napływ uchodźców z Ukrainy podbił popyt na dobra pierwszej potrzeby i był dodatkowym bodźcem, żeby wyższe koszty z nawiązką przenosić na ceny.
Wysoki poziom cen mocno stłumiły popyt
Echem tego wystrzału popytu jest wysoka baza odniesienia. To oraz wysoki poziom cen mocno stłumiły popyt nawet na dobra pierwszej potrzeby. Na przykład w styczniu sprzedaż detaliczna żywności była realnie (przy założeniu niezmienionych cen) o 0,6 proc. mniejsza niż przed rokiem. Stąd głośna dziś „wojna dyskontów”. Jacek Kotłowski, pełniący obowiązki dyrektora Departamentu Analiz i Badań NBP, mówił w poniedziałek, że nasilona konkurencja w handlu może obniżyć inflację o 0,1–0,2 pkt proc. W takich warunkach sklepy raczej nie będą w stanie uzasadnić nagłej podwyżki cen o 5 proc. Stąd, jak oceniał w Parkiet TV Rafał Benecki, główny ekonomista ING BSK, prawdopodobne jest, że normalizacja stawki VAT na żywność doda do inflacji 0,5 pkt proc. Gdyby zaś ten efekt okazał się większy, to – paradoksalnie – mógłby pomóc obniżyć inflację w dalszej perspektywie. Prognozy DAiBE NBP sugerują, że scenariusz szybkiego wygaszenia tarczy antyinflacyjnej, której częścią jest właśnie zerowy VAT na żywność, skutkowałby niższą inflacją w kolejnych latach niż scenariusz jej utrzymywania.
Czytaj więcej
Powrót 5-proc. VAT na artykuły spożywcze nie wpłynie na inflację tak mocno, jak się niedawno obawiano. Podwyżka VAT na żywność oznacza według preze...
