Z danych za 2025 rok, opublikowanych z okazji Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach, obchodzonego 18 listopada, wynika, że Europa pozostaje daleko od osiągnięcia celów wyznaczonych na 2030 rok. Mimo ograniczenia zużycia antybiotyków w przypadku niektórych niebezpiecznych bakterii sytuacja nadal się pogarsza.

W Polsce wzrost zakażeń o 393 proc. Szczególnie groźna bakteria Klebsiella pneumoniae

Szczególnie niepokojące są dane dotyczące bakterii Klebsiella pneumoniae, czyli pałeczki zapalenia płuc, opornej na karbapenemy. To antybiotyki ostatniej szansy, stosowane w leczeniu ciężkich zakażeń, gdy inne leki zawodzą. Wywoływane przez takie szczepy zakażenia krwi mogą mieć ciężki przebieg i wiążą się z wysokim ryzykiem zgonu.

Według ECDC w latach 2019–2025 częstość tych zakażeń wzrosła w Unii Europejskiej o 72 proc., choć do 2030 roku powinna zmniejszyć się o 5 proc. W Polsce wzrost był znacznie większy i wyniósł 393 proc. – z 1,38 do 6,81 przypadków na 100 tys. mieszkańców.

Czytaj więcej

Bakterie oporne na antybiotyki coraz częściej zagrażają dzieciom. Alarmujące badania

Problem dotyczy również innych drobnoustrojów. Częstość zakażeń krwi wywoływanych przez bakterie Escherichia coli oporne na cefalosporyny trzeciej generacji wzrosła w UE o 16,4 proc., zamiast spaść o zakładane 10 proc. W Polsce odnotowano wzrost o 31,3 proc. Coraz częściej wykrywane są także bakterie E. coli oporne na karbapenemy, zarówno w szpitalach, jak i poza nimi.

Poprawę odnotowano w przypadku zakażeń gronkowcem złocistym opornym na metycylinę (MRSA). Ich częstość zmniejszyła się w UE od 2019 roku o 19 proc., co pozwoliło osiągnąć cel na 2030 rok. Jednak w ostatnich dwóch latach liczba zakażeń ponownie zaczęła rosnąć. W Polsce spadek wyniósł zaledwie 0,2 proc., wobec zakładanej redukcji o 10 proc.

Każdego roku w Unii Europejskiej ponad 35 tys. osób umiera z powodu zakażeń drobnoustrojami opornymi na leki przeciwdrobnoustrojowe. To liczba porównywalna z łączną liczbą zgonów spowodowanych grypą, gruźlicą oraz HIV/AIDS.

Czytaj więcej

Antybiotyk wymierzony w superbakterie. Naukowcy właśnie dokonali „niemożliwego”

Co roku około 4,3 mln pacjentów w UE i Europejskim Obszarze Gospodarczym zakaża się również podczas pobytu w szpitalach. Część tych infekcji wywołują bakterie oporne na wiele antybiotyków. Według ECDC połowie zakażeń szpitalnych można byłoby zapobiec dzięki skuteczniejszej kontroli rozprzestrzeniania się drobnoustrojów.

Dyrektorka ECDC Pamela Rendi-Wagner podkreśliła, że Europa nadal jest daleka od realizacji wielu celów dotyczących walki z antybiotykoopornością. Zaznaczyła jednocześnie, że nowe metody monitorowania bakterii pozwalają skuteczniej śledzić ich rozprzestrzenianie się i szybciej reagować na zagrożenia.

Antybiotyki wciąż stosowane zbyt często. Eksperci ostrzegają przed skutkami

ECDC zwraca uwagę, że ograniczanie niepotrzebnego stosowania antybiotyków postępuje zbyt wolno. W 2025 roku ich całkowite zużycie w UE było o 5 proc. niższe niż w 2019 roku, podczas gdy do 2030 roku powinno spaść o 20 proc.

W Polsce zużycie zmniejszyło się o 6,9 proc., choć krajowy cel zakłada redukcję o 27 proc. Spadło ono z 23,6 do 22 dawek dobowych na tysiąc mieszkańców dziennie.

Niepokój budzi także struktura stosowanych leków. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby co najmniej 65 proc. zużycia stanowiły antybiotyki z grupy Access, czyli preparaty pierwszego wyboru w leczeniu wielu powszechnych zakażeń, o stosunkowo niewielkim potencjale sprzyjania lekooporności. Tymczasem w Polsce ich udział spadł od 2019 roku z 60,4 do 57,1 proc.

Czytaj więcej

NIK o leczeniu antybiotykami w Polsce

W tegorocznej kampanii Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach ECDC szczególną uwagę poświęca dzieciom. Jej hasło brzmi „Dbaj o swoje dzieci – mądrze stosuj antybiotyki”.

Eksperci przypominają, że niemowlęta i przedszkolaki należą do grup najczęściej otrzymujących antybiotyki, choć wiele typowych infekcji w tym wieku nie wymaga takiego leczenia. Przeziębienia, kaszel czy ból gardła są często wywoływane przez wirusy, na które antybiotyki nie działają.

Stosowanie tych leków „na wszelki wypadek” nie skraca czasu trwania infekcji wirusowej, może natomiast zaburzać mikrobiotę jelitową i powodować działania niepożądane, takie jak biegunka, nudności czy wysypki.

Czytaj więcej

Bezpłatne leki. Jest apel do lekarzy i pacjentów

ECDC podkreśla, że dzieci rozpoczynające naukę w placówkach edukacyjnych mogą przez znaczną część pierwszego roku często chorować. Wynika to z kontaktu z drobnoustrojami i rozwoju odporności, ale nie oznacza automatycznie konieczności stosowania antybiotyków.

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób apeluje do państw o pilne wzmocnienie kontroli zakażeń w placówkach medycznych, racjonalne stosowanie antybiotyków, rozwój diagnostyki laboratoryjnej i skuteczniejszy nadzór epidemiologiczny.

Bez takich działań liczba zakażeń bakteriami opornymi na leczenie oraz związanych z nimi zgonów będzie rosła, a osiągnięcie unijnych celów na 2030 rok stanie się mało prawdopodobne.