Władysław Baka (wrzesień 1989 – styczeń 1991)Jeszcze w 1988 r. rząd zdecydował o wydzieleniu z NBP dziewięciu banków komercyjnych o zasięgu regionalnym. W 1991 r. zapadła decyzja o ich komercjalizacji, czyli przekształceniu w spółki.Wcześniejsze instrumenty banku centralnego, jak limity kredytowe dla banków, pułapy oprocentowania, zostały zastąpione przez współczesne: rezerwy obowiązkowe, oficjalne stopy procentowe, operacje otwartego rynku. W grudniu 1989 r. jako pierwsza została wprowadzona stopa redyskontowa weksli. Wynosiła wówczas 26 proc., ale była naliczana kwartalnie, a nie rocznie, jak podaje się stopy obecnie.W 1990 r. została wprowadzona tzw. wewnętrzna wymienialność złotego. Kurs dolara ustalono na 9500 starych złotych.
Grzegorz Wójtowicz (styczeń – sierpień 1991)Trwał okres gwałtownego rozwoju sektora bankowego – powstawania nowych banków. Towarzyszyła temu niewydolność systemu rozliczeniowego, czego kumulacją była afera Art-B związana z tzw. oscylatorem (możliwością uzyskania odsetek od tych samych pieniędzy w różnych bankach). Afera Art-B była powodem dymisji Wójtowicza, choć później został on oczyszczony z wszelkich zarzutów z nią związanych.
Andrzej Topiński (p.o. prezesa, sierpień 1991 – marzec 1992)Hanna Gronkiewicz-Waltz (marzec 1992 – grudzień 2000)1 lipca 1992 r. została wprowadzona stopa lombardowa. Na początku wynosiła 37 proc. w skali rocznej. Stopa redyskonta weksli była wówczas na poziomie 32 proc. w ujęciu rocznym. W latach 1993-94 miał miejsce kryzys sektora bankowego. Znacząco wzrósł odsetek złych kredytów. Wiele banków przynosiło straty. W efekcie utworzono Bankowy Fundusz Gwarancyjny.W 1995 r. została przeprowadzona denominacja – w obiegu znalazły się nowe banknoty i monety, 1 zł miał wartość 10 tys. starych złotych.W 1997 r. po powodzi NBP po raz ostatni udzielił kredytu budżetowi. Także w tym roku dla ograniczenia popytu konsumpcyjnego NBP zdecydował się na nadzwyczajne działanie w postaci bezpośredniego przyjmowania depozytów od klientów indywidualnych w swoich oddziałach.W nowej konstytucji przewidziano powołanie Rady Polityki Pieniężnej, która odpowiada za prowadzenie polityki monetarnej (wcześniej zajmował się tym jednoosobowo prezes NBP). RPP zaczęła funkcjonować na początku 1998 r. Jedną z pierwszych decyzji było wprowadzenie nowej stopy procentowej – tzw. stopy referencyjnej. Jej pierwsza stawka to 24 proc. (stopa lombardowa wynosiła wówczas 27 proc., a redyskonta weksli 24,5 proc.).W 2000 r. doszło do pełnego uwolnienia kursu złotego
Leszek Balcerowicz (styczeń 2001 – styczeń 2007)W ramach zmian w prowadzeniu polityki pieniężnej Rada Polityki Pieniężnej wprowadziła od 1 grudnia 2001 r. nową stopę – depozytową. To stawka, jaką NBP płaci bankom za przyjmowane od nich tzw. depozyty na koniec dnia. Na początku wynosiła ona 7,5 proc. (stopa referencyjna była wówczas na poziomie 11,5 proc., a lombardowa wynosiła 15,5 proc.).W 2004 r. NBP publikuje raport nt. korzyści i kosztów wejścia Polski do strefy euro, z którego wynika, że wejście do unii walutowej i gospodarczej przyniesie naszej gospodarce pozytywne skutki. 1 maja 2004 r. Polska weszła do Unii Europejskiej, a prezes NBP stał się członkiem Rady Ogólnej Europejskiego Banku Centralnego.W czasie swojej kadencji Leszek Balcerowicz kilkakrotnie stawał w obronie niezależności banku centralnego, np. wówczas gdy politycy domagali się obniżenia stóp procentowych w celu wspierania wzrostu gospodarczego czy też wykorzystania środków z tzw. rezerwy rewaluacyjnej (chodziło o kwotę rzędu 30 mld zł).
Sławomir Skrzypek (styczeń 2007 – kwiecień 2010)W 2008 r., po wybuchu kryzysu finansowego, NBP rozpoczął ułatwianie funkcjonowania rynku pieniężnego w ramach tzw. pakietu zaufania. Obniżaniu stóp procentowych towarzyszyło wprowadzanie nowych instrumentów, jak udostępnianie bankom finansowania w walutach obcych, czy kredyt wekslowy (ostatecznie nie został uruchomiony).W 2009 r. nadzór bankowy został wydzielony z NBP i włączony do Komisji Nadzoru Finansowego.Sławomir Skrzypek zginął 10 kwietnia 2010 r. w katastrofie rządowego samolotu pod Smoleńskiem.
