fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Kadry

Wadliwa rejestracja związku zawodowego a ochrona związkowców

Fotorzepa, Jerzy Dudek jd Jerzy Dudek
Wadliwa rejestracja związku zawodowego powoduje, że nie zacznie on w firmie działać. Członkowie komitetu założycielskiego nie mogą wtedy liczyć na zachowanie etatu.
Aby związek mógł legalnie działać w zakładzie, musi być zarejestrowany przez sąd rejestrowy. Taki obowiązek określa ustawa z 23 maja 1991 r. ?o związkach zawodowych (tekst jedn. DzU z 2014 r., poz. 167, dalej ustawa o zz). Jakie konsekwencje niosą błędy popełnione przez przedstawicieli związku zawodowego w trakcie jego tworzenia? Czy organizacji przysługują wtedy ustawowe uprawnienia? Czy pracodawca musi respektować przywileje związkowe? W jaki sposób zweryfikuje, czy działająca w jego firmie zakładowa organizacja związkowa (zoz) została założona i zarejestrowana prawidłowo i zgodnie z prawem?
Aby odpowiedzieć na te pytania, najpierw należy rozróżnić rodzaje zoz działających u pracodawcy. ?W zależności od tego, czy mamy do czynienia z samodzielnym związkiem, czy zależnym od centrali, moment rozpoczęcia funkcjonowania takiej organizacji jest bowiem zupełnie inny.

Jednostka w centrali

Związki tworzone w tzw. trybie ustawowym, zgodnie z art. 12 ustawy o zz, powstają na mocy uchwały ?o ich utworzeniu, podjętej przez co najmniej 10 uprawnionych do tego osób. Ci, którzy podejmują taką uchwałę, przyjmują statut i wybierają komitet założycielski liczący od 3 do 7 członków. Jego zadaniem jest w zasadzie wyłącznie przygotowanie dokumentacji i doprowadzenie do zarejestrowania związku w sądzie rejestrowym, co następuje przez wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym.
Wniosek o wpis związku do KRS składa komitet założycielski. Ma na to 30 dni od dnia podjęcia uchwały założycielskiej. Zgodnie z art. 14 ?ust. 2 ustawy o zz jeśli z jakichkolwiek powodów dokument ten nie został złożony, uchwała o utworzeniu związku traci moc.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 13 lutego 1997 r. (I PKN 4/97) ten 30-dniowy termin stosuje się też, gdy wniosek o rejestrację został wprawdzie złożony w sądzie, ale ten go zwrócił, bo trzeba uzupełnić jego braki formalne.
Odmienna jest sytuacja tych pracodawców, u których tworzy się nieautonomiczny związek, ale jednostka organizacyjna centrali. ?W takim wypadku nie mamy do czynienia z rejestracją związku w sądzie rejestrowym, lecz na mocy statutu organizacji związkowej. Przykładowo na podstawie rejestracji w KRS organizacji NSZZ „Solidarność" osobowość prawną uzyskał tylko ten związek. Jednak organizacje zrzeszone w NSZZ „Solidarność" działające u konkretnych pracodawców mogą tworzyć różne jednostki organizacyjne i uzyskać osobowość prawną już z chwilą udzielenia im – zgodnie ze statutem związku – prawa do działania w charakterze statutowych struktur NSZZ „Solidarność" (uchwała siedmiu sędziów SN z 25 marca 1993 r., I PZP 73/93). Wtedy komisja zakładowa nowo powstałej struktury centrali związkowej przekazuje pracodawcy wyłącznie uchwałę i próżno będzie jej szukać w KRS.

Od kiedy uprawnienia

Zgodnie z szeroko komentowanym w literaturze wyrokiem SN ?z 16 stycznia 1996 r. (I PRN 85/95), dopóki związek zawodowy nie zostanie zarejestrowany, dopóty nie może wykonywać swoich uprawnień. SN stwierdził, że „w okresie przed rejestracją związku zawodowego organem uprawnionym do reprezentowania nowo powstałego związku zawodowego jest komitet założycielski i tylko jego członkowie korzystają z ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy przewidzianej w art. 32 ust. 1 w związku z ust. 3 ustawy o zz". SN jednoznacznie określił, że moment pojawienia się ochrony stosunku pracy członków zarządu zoz przypada dopiero na dzień jej rejestracji.
Tę linię orzeczniczą potwierdza również wyrok dotyczący ochrony członków komitetu założycielskiego związku zawodowego z 15 września 2011 r. (II PK 54/11). SN jasno stwierdził, że ochrona członka komitetu założycielskiego przez 6 miesięcy liczonych od dnia jego utworzenia nie jest bezwzględna i bezdyskusyjna. Nastąpi wyłącznie wtedy, gdy dojdzie do zarejestrowania związku, a nie w wyniku samego wskazania pracodawcy chronionego pracownika.
Sytuacja etatowców, którzy chcą wstąpić do istniejącej już centrali związkowej, wygląda inaczej. Przystąpienie do niej wymaga zgodnej uchwały przynajmniej 10 pracowników, a dalsze regulacje wynikają ze statutu konkretnego związku. Wyłącznie na podstawie uchwały pracodawca może określić, czy działacze w jego firmie mogą zgodnie z prawem korzystać z przywilejów związkowych.
Regulacje te w dalszym ciągu budzą kontrowersje zarówno wśród pracodawców, jak i załogi. Również przedstawiciele doktryny spierają się o to, od którego momentu związek uzyskuje prawo reprezentowania swoich członków. Przykładem jest glosa krytyczna autorstwa prof. Teresy Liszcz do wyroku SN z 16 stycznia 1996 r. Według niej rejestracja nie jest konieczna do powstania związku, jest jednak przesłanką nabycia przez niego osobowości prawnej. Utrata mocy obowiązującej uchwały o utworzeniu zz następuje ze skutkami na przyszłość, a nie oznacza zniesienia tego związku ze skutkami na chwilę złożenia wniosku.
Remedium mogą okazać się przepisy znajdujące się w projekcie zbiorowego kodeksu pracy. Zgodnie z uzasadnieniem do niego związek będzie nabywać zdolność do pełnoprawnego działania z dniem zarejestrowania go przez sąd. Wtedy uchwała zgromadzenia założycielskiego związku uzyska moc prawną, a związek nabędzie osobowość prawną.

Informacja o liczbie członków

Po zarejestrowaniu związek może utracić swoje uprawnienia. Musi on zrzeszać przynajmniej 10 członków, na dowód czego raz na kwartał powiadamia pracodawcę o liczbie zrzeszonych pracowników. Co prawda jeśli nie przedłoży tej informacji, nie oznacza to bezpośrednio negatywnych skutków dla działaczy. Jednak konsekwencją takiego zaniechania może być uznanie przez pracodawcę, że związek utracił swoje ustawowe uprawnienia.

Zdaniem autorki

Weronika Papucewicz aplikantka adwokacka w kancelarii Chajec, Don-Siemion & Żyto, doktorantka w INP PAN
Gdy w firmie powstaje związek, pracodawca nie ma jednoznacznej podstawy zarówno w kodeksie pracy, jak i ustawie o zz, aby żądać od niego dostarczenia statutu, na mocy którego działa organizacja. Nie oznacza to jednak, że nie ma innych możliwości dotarcia do tego dokumentu. W aktach rejestrowych związku znajduje się jego statut (bowiem jest to dokument niezbędny przy rejestracji zz). Stąd nawet jeśli działacze odmówią pracodawcy wglądu do niego, może on zapoznać się z jego treścią, przeglądając akta rejestrowe związku. Uprawnienie to wynika z zasady jawności rejestru.
Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA