To  jeszcze jeden dowód, że sposób myślenia neandertalczyków był podobny do naszego.  Analiza  przedstawiona  w najnowszym wydaniu magazynu „PLoS ONE" sugeruje nawet, że upodobali sobie ciemne pióra ptaków drapieżnych z rodziny krukowatych – gawronów i kruków.

Autorzy pracy podkreślają, że  przyozdabianie ciała ptasimi piórami – znane z wielu kultur ludzkich –  jest dziedzictwem pochodzącym od neandertalczyków, a ozdabianie ciała piórami może sięgać jeszcze dalej w przeszłość – do wspólnego przodka współczesnych ludzi i neandertalczyków.

Profesorowie Clive Finlayson i Kimberly Brown z Muzeum Gibraltaru wraz z kolegami z Hiszpanii, Kanady i Belgii przeanalizowali informacje z  1699 stanowisk archeologicznych, gdzie odnotowano ślady ludzi współczesnych i neandertalczyków. W tych miejscach poszukiwali śladów ptaków.  W miejscach, które zostały zajęte przez ludzi neandertalskich, znaleźli wiele pozostałości ptaków z rodziny krukowatych.

Następnie zbadali kości ptaków znalezione  na stanowiskach neandertalskich w Gibraltarze, w jaskiniach Gorham  i Vanguard.

Umiejętności naeandertalczyka były dotychczas niedoceniane

– Neandertalczycy przecinali i znakowali kości. Ale po co  to robili?  Zdaliśmy sobie sprawę, że to były kości pochodzące ze skrzydeł, tam, gdzie ptaki mają największe pióra –  powiedział prof. Finlayson BBC News.

Stwierdziliśmy ze zdziwieniem, że charakterystyczne nacięcia na kościach,  jakie znaleźliśmy w jednej z jaskiń, były bliźniaczo podobne do tych, jakie widzieliśmy gdzie indziej – powiedział Jordi Rosell  z Universidad Rovira i Virgili w Tarragonie.

Czerwone i czarne

– Skrzydła stanowią mniej niż 20 proc. masy ciała ptaków  – wyjaśnia Juan Jose Negro, dyrektor Stacji Biologicznej Donana  w Sevilli, jeden ze współautorów  artykułu. – Na skrzydłach prawie nie ma mięsa, nie służyły one do spożywania. – Jedyne  wytłumaczenie to używanie ich dla długich piór.

Wydaje się, że prehistoryczni mieszkańcy jaskiń Gibraltaru  preferowali kolor czarny lub przynajmniej ciemny. Gatunki, których kości badacze zidentyfikowali w jaskiniach, to  wrony, gawrony, sroki, kawki,  różne gatunki orłów i sępów, kanie, pustułki i sokoły.

– Wszystko to sugeruje, że neandertalczycy myśleli w kategoriach symbolicznych. Pióra były prawie na pewno używane w celach ozdobnych – sądzi prof. Finlayson. – Ale  dowody na to są  niewiarygodnie trudne do znalezienia.

Przez większość ostatniego stulecia neandertalczycy byli przedstawiani jako prymitywni brutale, którzy wymarli około 30  tys. lat temu w wyniku naturalnej konkurencji z bardziej inteligentnym, kreatywnym i pomysłowym gatunkiem człowieka – Homo sapiens.

Dopiero w ostatnich latach neandertalczycy – którzy żyli w całej Europie, na Bliskim Wschodzie i w Azji Środkowej – zaczęli być „rehabilitowani". Naukowcy znajdowali kolejne dowody na to, że ich umiejętności były niedoszacowane. Dowodem na symboliczne myślenie  neandertalczyków było znalezienie śladów  ochry – czerwonego  barwnika używanego do  barwienia ciała.  W tym roku naukowcy na jednym ze stanowisk archeologicznych znaleźli szpony orła, które mogły być jakimś symbolem. Dowody na to, że neandertalczycy grzebali zmarłych w jamach przykrytych ciężkimi kamieniami, są znane od lat.

Praworęczni

W ostatnich latach ogromny postęp w poznawaniu neandertalczyków dokonuje się dzięki metodom fizyko-chemicznym i genetycznym. Zespół naukowców z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie oraz brytyjskiego Uniwersytetu w Yorku zbadał metodami chromatografii gazowej i spektrometrii masowej kamień nazębny pięciu neandertalczyków znalezionych w jaskini El Sidron w  Asturii. Żyli oni 50 600–47 300 lat temu. W ten sposób badacze uzyskali po raz pierwszy molekularny dowód na to, że ludzie ci sięgali po rośliny lecznicze. Zespołem kierował prof. Karen Hardy. Artykuł o tym publikuje niemieckie pismo „Naturwissenschaften".

W kamieniu nazębnym zachowały się mikrogranulki skrobi i cukrów oraz kumaryna zawarta w trawach i roślinach strączkowych. Badacze zidentyfikowali również ślady orzechów laskowych i wielu jadalnych roślin.

Jednak największym zaskoczeniem było odkrycie w kamieniu nazębnym pozostałości azulenów pochodzących z rumianku, krwawnika i piołunu; rośliny te do dziś odgrywają ważną rolę w „domowej apteczce", stosowane są w przypadkach stanów zapalnych skóry czy jamy ustnej.

Podobieństwo neandertalczyków do gatunku Homo sapiens sięga jeszcze głębiej. Zespół prof. Davida Frayera z Uniwersytetu Kansas zbadał pod względem anatomicznym szkielety 19 europejskich neandertalczyków; okazało się, że 16 spośród nich było praworęcznych. U Homo sapiens proporcje są zbliżone, 9:1.

masz pytanie, wyślij e-mail do autora k.urbanski@rp.pl