fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

40-lecie NZS

22 września – czterdzieści lat później…

Fot. Wiktor Zowczak
Czterdzieści lat temu – 22 września 1980 roku – powstało Niezależne Zrzeszenie Studentów – organizacja, ruch społeczny i środowisko, które silnie wpłynęło na najnowszą historię Polski.

Oprócz znaczących zasług w opozycji komunistycznej, NZS wykreował jednostki, które do dziś nadają kierunek rozwoju polityki, tworzą światowej klasy kulturę i wyznaczają standardy medialne. Szkoła NZS-u po dziś dzień uczy studentów brać odpowiedzialność za zmianę na swoje barki, chociażby drobną zmianę. 2020 jest rokiem obchodów 40-lecia organizacji tworzonej przez Pokolenia Przemian.

NOTA HISTORYCZNA

Kamila Pasternak

Niezależne Zrzeszenie Studentów klarowało swoją myśl ideową już na przełomie 1977 roku w Krakowie. W tym czasie miały miejsce “Czarne Juwenalia”, które stanowiły odpowiedź na brutalne zabójstwo Staszka Pyjasa, studenta ostatniego roku Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Władze komunistyczne wydały na niego wyrok śmierci, nocą w bramie przy ulicy Szewskiej 7, za jego ścisłe powiązania z Komitetem Obrony Robotnika i całokształt działalności antykomunistycznej. Studenci nie mogli pogodzić się z takim biegiem wydarzeń. Wszechogarniająca kontrola każdej sfery życia uwierała przyszłe elity kraju, budząc ich sprzeciw. Stało się to powodem powstania przyszłych struktur Niezależnego Zrzeszenia Studentów.

Kluczowym momentem w historii powstania organizacji studenckiej NZS były wydarzenia rozgrywające się w Gdańsku wraz z końcem sierpnia 1980 roku. Strajkujący robotnicy żądali utworzenia niezależnych związków zawodowych, co za pomocą szerzącej się fali strajków udało się osiągnąć. Dzięki temu powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy “Solidarność”.

27 sierpnia 1980 roku doszło do ogłoszenia postulatów ze strony studentów. Należało do nich przywrócenie autonomii szkołom wyższym, ograniczenia cenzury i ilości zajęć w studium wojskowym i przede wszystkim powołania organizacji studenckiej, która będzie całkowicie niezależna od władzy państwowej. Miała to być jednostka, która zadba nie tyle o interesy ideologiczno-polityczne, a o kwestie bytowe, materialne i edukacyjne braci studenckiej. Pierwotnie nazywano ją “związkiem zawodowym studentów”. Powrót żaków na uczelnie na przełomie października wpłynął na szybsze formułowanie się tymczasowych komitetów założycielskich. Do nowo powstałej organizacji mógł zapisać się każdy student, który złożył swój podpis pod apelem. Taki gest był jednoznaczny z bojkotem działalności SZSP (Socjalistycznego Związku Studentów Polskich), a zatem jedynej legalnie działającej organizacji skupiającej wokół siebie studentów. Co ciekawe, właśnie ta jedna organizacja “niezależną” nie była, pomimo faktu, że właśnie tak określali swój status.

Równolegle z tworzeniem nowych jednostek, na Politechnice Warszawskiej 22 września
1980 roku odbyło się pierwsze spotkanie przedstawicieli utworzonych już komitetów z całej Polski. Zainicjowali je poznańscy i krakowscy działacze SKS-u oraz Akademickie Biuro Interwencji Politechniki Warszawskiej. Na spotkaniu ustalono, że konieczne jest powołanie organizacji o zasięgu ogólnopolskim, która połączy wszystkie regionalne jednostki wspólnie obowiązującym statutem. Po niespełna miesiącu, 18-19 października 1980 roku, odbył się pierwszy Zjazd Delegatów Komitetów Założycielskich Niezależnych Organizacji Studenckich. Na Politechnice Warszawskiej doszło do wybrania nazwy powstającej organizacji. Zjazd zaowocował uchwaleniem projektu statutu oraz wyłonieniem Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego. W jego skład weszli: Mirosław Augustyn, Piotr Bikont, Wojciech Bogaczyk, Stefan Cieśla, Jacek Czaputowicz, Teodor Klincewicz, Barbara Kozłowska, Maciej Kuroń, Krzysztof Osiński, Leszek Przysiężny i Marek Sadowski. Ich głównym zadaniem stało się zarejestrowanie Zrzeszenia, o co starania podjęto bardzo szybko. Już 20 października 1980 roku złożony został stosowny wniosek w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie. Trwający w Polsce Karnawał Solidarności rozniecił iskrę nadziei na powołanie niezależnego głosu studentów, co zapoczątkowało gorący okres walki o rejestrację Zrzeszenia.

Odpowiedzią studentów na brak rejestracji NZS-u była fala protestów. Miała ona swój początek na Politechnice Poznańskiej, gdzie do strajku przyłączyło się 4500 studentów. Dzięki wsparciu rektora Uniwersytetu Warszawskiego, profesora Henryka Samsonowicza, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego i Techniki zgodził się podpisać rozporządzenie, które było teraz najważniejszym punktem zaczepienia dla chcącej się zarejestrować organizacji. Widząc nową furtkę, OKZ NZS rozpoczął starania o zalegalizowanie swoich działań. Największy i najdłuższy strajk studencki rozpoczął się w Łodzi. Już 6 stycznia 1981 roku studenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego zainicjowali “Solidarne czekanie”, które polegało na okupowaniu budynku wydziału już po skończonych zajęciach. Pomimo starć na linii OKZ NZS a SKJ UŁ strajk oficjalnie rozpoczął się już 29 stycznia. Zalicza się go do najdłuższych studenckich strajków okupacyjnych w Europie. Szybko nabrał na sile licząc około 10 000 żaków z uczelni mieszczących się w Łodzi. Przyszedł czas na formułowanie postulatów, do których Międzyuczelniana Komisja Porozumiewawcza zaliczała m.in.:

•    rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów w całej Polsce,

•    zniesienia cenzury w wydawnictwach,

•    skrócenia służby wojskowej dla studentów,

•    uwolnienia więźniów politycznych wraz z ukaraniem winnych stłumienia protestów robotniczych w grudniu 1970 i 1976 roku.

Ostatecznie 17 lutego 1981 roku sąd zarejestrował Niezależne Zrzeszenie Studentów.

W związku z tym studenci, płynący na fali radości z wyegzekwowania głównego postulatu, wraz z Ministrem Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki prof. Januszem Górskim podpisali porozumienia Łódzkie. Tym samym zakończył się strajk w Łodzi i takich miastach jak Warszawa, Poznań czy Kraków. W ramach porozumienia przyjęto między innymi następujące postulaty:

•    rejestracja NZS,

•    zniesienie przymusu nauczania języka rosyjskiego,

•    zniesienie przymusu nauczania przedmiotów indoktrynujący,

•    zezwolenie na wybór lektoratów,

•    zniesienie cenzury w wydawnictwach,

•    legalizacja działań samorządów studenckich.

Po zarejestrowaniu organizacji Ogólnopolski Komitet Założycielski NZS wyznaczył datę

3-6 kwietnia 1981 roku na termin I Krajowego Zjazdu Delegatów. Studenci zaangażowani
w działalność NZS wybrali swoich przedstawicieli mających później reprezentować ich przed instytucjami z zewnątrz i jednocześnie prowadzić strukturę całej organizacji. To tam zderzyły się dwie koncepcje funkcjonowania. Jedna z nich mówiła o silnej władzy centralnej oraz pełnej autonomii NZS-ów uczelnianych. Z kolei druga zakładała pełną niezależność wszystkich ośrodków akademickich. Jednak do najważniejszych decyzji podjętych podczas I Zjazdu należał wybór Przewodniczącego NZS. Wśród kandydatów znaleźli się m.in. Jan Maria Rokita, Wojciech Bogaczyk i Jarosław Guzy. W wyniku burzliwej dyskusji a następnie demokratycznego głosowania przewodnictwo nad organizacją powierzono Jarosławowi Guzemu. Był on współzałożycielem NZS w Krakowie i współpracownikiem SKS. Pozostałe osoby mające wieść prym w organizacji to m.in. Teodor Klincewicz, Konstanty Radziwił i Jacek Czaputowicz. Mogłoby się wydawać, że ich moc sprawcza będzie silna, jednak po przyjęciu federalnej koncepcji funkcjonowania rola prezydium ograniczała się do reprezentowania i koordynowania działań.

Działalność opozycji przerwała niespodziewana decyzja generała Wojciecha Jaruzelskiego. Zarządził on wprowadzenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku. Mimo tego, że konflikt między władzą a opozycją nasilał się coraz bardziej, nikt nie brał pod uwagę takiego biegu wydarzeń. Sparaliżowało to działaczy wśród studentów, którzy wtedy brali udział w ogólnopolskiej pielgrzymce na Jasną Górę. Część z nich została później zatrzymana i internowana. Członkowie Krajowej Komisji Koordynacyjnej, a także osoby najbardziej aktywne w poszczególnych lokalnych oddziałach NZS-u zostały napiętnowane kampanią medialną ze strony władz, która przedstawiała ich jako burzycieli porządku w kraju.

Od tych wydarzeń mija właśnie 40 lat. Jako kolejne pokolenie studentów pragniemy cały czas pielęgnować pamięć o początkach naszej organizacji. NZS ma bogatą historię, którą tworzyli studenci tacy jak my teraz. Wielu z nich stało się wybitnymi jednostkami, które w sercu nadal mają NZS. W serii krótkich wywiadów chcemy przybliżyć sylwetki niektórych z nich.

Wiatr odnowy

Przenieśmy się na chwilę do września 1980 roku. Pod bramą nr 2 Stoczni Gdańskiej stoją dwaj studenci historii. Z lekkim drżeniem w głosie, aczkolwiek z wyczuwalną determinacją, ogłaszają powstanie pierwszego w Polsce Tymczasowego Komitetu Założycielskiego Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Gdańskiego. Przemawiający w imieniu koleżanek i kolegów studenci to Jacek Jancelewicz (następnie przewodniczący NZS UG) oraz Donald Tusk.

Wystąpienie Jancelewicza i Tuska rozpoczęło budowę struktur pierwszego w Europie środkowo-wschodniej niezależnego od władz komunistycznych ruchu studenckiego. Już 22 września 1980 roku w Warszawie – dokładnie 40 lat temu – miało miejsce zebranie Tymczasowych Komitetów Założycielskich Niezależnego Zrzeszenia Studentów, gdzie ustalono ogólnopolski charakter organizacji i przyjęto wspólny statut (w jego pisaniu gdańscy studenci zostali wsparci między innymi przez Lecha Kaczyńskiego, NZS-owi pomagali także Anna Walentynowicz czy Bogdan Borusewicz).

Środowisko przemian

Mimo jednego sztandaru, trudno było nazwać NZS środowiskiem spójnym. Organizacja była – i wciąż pozostaje – przestrzenią ścierania się wielkich idei i wizji, lecz dzięki temu wykreowała liderów, których mimo różnic poglądów łączy poczucie społecznej odpowiedzialności i potrzeba ciągłego wprowadzania zmian na lepsze. 22 września stał się umownym symbolem młodzieżowego buntu.

Pierwsi członkowie NZS-u organizowali strajki, dystrybuowali opozycyjne materiały, co prowadziło do ich internowania i represji politycznych. W efekcie zniesiono przymus nauczania języka rosyjskiego i przedmiotów indoktrynujących, zezwolono na wybór lektoratów i zniesiono cenzurę w wydawnictwach oraz zalegalizowano samorządy studenckie. Działalność podziemna odcisnęła jednak piętno na ich życiorysach. Jednakże dzięki temu środowisko NZS zespaja silne poczucie przynależności i przywiązanie. Byli członkowie – Alumni NZS – do dziś utrzymują kontakt z kolejnymi pokoleniami działaczy, uczestniczą w spotkaniach okolicznościowych i wspierają studentów w ich inicjatywach.

Czterdzieści lat później

Dzisiejszy NZS jest świadomy fundamentów, na których funkcjonuje. Obchody 40-lecia organizacji są okazją do zatrzymania się i uświadomienia roli dziedzictwa pozostawionego przez kreatorów ruchu. NZS porusza najistotniejsze tematy; buduje pole współpracy; sumiennie i konsekwentnie wprowadza język merytoryki do debaty publicznej. Mamy wpływ na otoczenie, a zbiór cichych głosów może zmienić się w krzyk – i to studenci pokazują swoimi działaniami.

W ramach obchodów 40-lecia Niezależnego Zrzeszenia Studentów na łamach "Rzeczpospolitej" ukaże się cykl wywiadów z osobami, na których życiorysy wpływ wywarła działalność w NZS-ie. Do najbardziej rozpoznawalnych Alumnów należą: Jan Rokita, Jarosław Guzy, Ryszard Czarnecki, Jacek Czaputowicz, Donald Tusk, Konstanty Radziwił, Mariusz Kamiński, Adam Bielan, Grzegorz Schetyna, Mateusz Morawiecki, Tomasz Siemoniak, Jarosław Gowin, Adam Lipiński, Bogdan Klich, Mariusz Błaszczak, Aleksandra Dulkiewicz; ale także osoby spoza świata polityki: Włodek Pawlik (laureat nagrody Grammy), Cezary Gmyz, Marcin Meller, Maciej Orłoś, Hirek Wrona, Jarosław Gugała i Kuba Sienkiewicz, czy Agnieszka Romaszewska-Guzy.

Obchody 40-lecia NZS:

•    Wrzesień-grudzień 2020 –objazdowa interaktywna wystawa historyczna – dworce kolejowe i placówki pocztowe w największych ośrodkach akademickich


•    Październik 2020 – emisja znaczka okolicznościowego


•    Wiosna 2020 r. – koncert finałowy


Patronat honorowy: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego


Patronat: Instytut Pamięci Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowe Centrum Kultury


Patronat medialny: Rzeczpospolita, Polskie Radio, Forum Akademickie


Partnerzy: Totalizator Sportowy, Fundacja KGHM, Poczta Polska, Fundacja Agencji Rozwoju Przemysłu, PKP SA, Fundacja Stefczyka, Społem, Mirror Investments, Tymbark.

Marcin Waryszak – Sekretarz Generalny Niezależnego Zrzeszenia Studentów, student matematyki i ekonomii na Uniwersytecie Warszawskim.  Współzałożyciel start-upu Calmsie zajmującego się tworzeniem i wdrażaniem innowacyjnych rozwiązań do sektora ochrony zdrowia psychicznego.

Kamila Pasternak –  Wiceprzewodnicząca ds. Wizerunku i Promocji Niezależnego Zrzeszenia Studentów, studentka marketingu i komunikacji rynkowej na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie oraz ekonomii społecznej na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie. Analizuje wpływy ruchów społecznych i social mediów na ekonomię i gospodarkę.

Źródło: rp.pl
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
REKLAMA