Rz: Czy przepisy między Polską a Rosją regulujące działania w sytuacji takiej jak katastrofa pod Smoleńskiem pozwalają na to, by Rosjanie zrezygnowali ze śledztwa i przekazali je do prowadzenia stronie polskiej?

Rafał Rogalski, kryminalistyk:

Nie jest to możliwe, ponieważ zdarzenie miało miejsce na terenie Federacji Rosyjskiej. Nie jest tak – wbrew medialnym doniesieniom – że samolot jest eksterytorialny. Skoro wypadek wydarzył się na terenie Rosji, obowiązują przepisy ich kodeksu karnego. Natomiast na mocy umowy z 16 września 1996 r. między Polską a Federacją Rosyjską polska prokuratura może najwyżej prowadzić osobne śledztwo, niezależne od śledztwa rosyjskiego oraz wnioskować o udzielenie pomocy prawnej. Natomiast pytanie jest takie, czy organy polskie i rosyjskie nie powinny w sytuacji, gdy chodzi o ważny interes narodowy Polski, zmienić tej umowy.

Czy szybka zmiana umowy byłaby realna?

Oczywiście. Nie widzę problemu. Pytanie, czy to leży w interesie Rosji? Ja myślę, że nie. Zresztą nie tylko Rosji, ale także każdego innego państwa. Teraz dzięki tak skonstruowanej umowie to od Rosji zależy, czy będzie udostępniała dowody i w jakim zakresie będzie z nami współdziałała. Niestety brakuje w tej umowie takiej instytucji jak wspólny zespół prokuratorski, w ramach którego byliby i prokuratorzy polscy, i rosyjscy. Wspólnie prowadziliby śledztwo, dochodzili do wspólnych wniosków i wydawali jedną decyzję procesową. Jesteśmy uzależnieni od dobrej woli Rosjan. Zgodnie z art. 17 umowy z 1996 r. każda ze stron może odmówić pomocy prawnej, jeśli jej udzielenie może zagrozić suwerenności, bezpieczeństwu, porządkowi publicznemu lub innym ważnym interesom albo pozostawałaby w sprzeczności z podstawowymi zasadami prawa lub międzynarodowymi zobowiązaniami strony. Pod ten artykuł można podciągnąć wszystko i odmówić przesłuchania świadka, biegłego czy też wydania dowodów.

Czy to oznacza, że możemy nie poznać np. zapisów z czarnych skrzynek tupolewa?

W przypadku czarnych skrzynek jest powołana komisja międzypaństwowa ds. badania wypadków lotniczych. Ona analizuje te skrzynki i w tym zespole sytuacja jest inna niż w przypadku zespołów prokuratorskich. Możemy liczyć, że zapisy czarnych skrzynek poznamy.

Polscy prokuratorzy powiedzieli, że Rosjanie przekażą nam stenogramy zapisów, a same skrzynki dopiero, gdy zakończy się śledztwo.

Czy to w porządku?

To może być problem. Jeśli chodzi o sam dowód w postaci skrzynek, np. by polska prokuratura wojskowa miała możliwość sprawdzenia, czy rosyjska strona wykonała pewne czynności, to rzeczywiście mamy sytuację, że możemy nie otrzymać tego dowodu. Rosjanie mogą powołać się na art. 17 umowy i odmówić.

Mogą odmówić, gdyby polska strona chciała ponownie przesłuchać np. kontrolerów lotu?