Koniec służby cywilnej za działalność dla "organów bezpieczeństwa PRL"

Zgodnie z ustawą o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustawach, każda osoba, która w jakikolwiek sposób była powiązana pracą w organami bezpieczeństwa PRL, zostanie zwolniona z dotychczasowej funkcji w sektorze publicznym.

Publikacja: 10.07.2023 19:15

Koniec służby cywilnej za działalność dla "organów bezpieczeństwa PRL"

Foto: AdobeStock

Dotyczy to wszystkich pracowników służby cywilnej, które pracowały, pełniły służbę lub współpracowały z organem, który został zakwalifikowany jako organ bezpieczeństwa państwa totalitarnego. Dla przepisów ustawy nie ma znaczenia jaki faktyczny charakter miały działania zatrudnionych oraz sam okres ich działalności, który nie musi pokrywać się z okresem istnienia Polski Rzeczpospolitej Ludowej. 

Co więcej, ustawa zakazuje takim pracownikom podjęcia zatrudnienia w sektorze publicznym pracy w przyszłości. Usunięcie z tego sektora następuje ex lege, a więc bez możliwości odwołania się od decyzji w sądzie. Rozwiązywanie stosunków pracy zachodzi automatycznie, z mocy prawa bez przeprowadzenia indywidualnej oceny każdego przypadku. 

O tym, że zastosowanie tego rozwiązania w ustawie odbywa się z naruszeniem podstawowych swobód i praw człowieka informował Rzecznik Praw Obywatelskich jeszcze przed jej uchwaleniem. RPO wskazywał, że przepisy naruszają prawo do obrony, ale także zaufania obywatela do państwa i tworzonego przez niego prawa. Co więcej taka procedura zwolnień może nosić znamiona stosowania odpowiedzialności zbiorowej, która nie powinna być stosowana. 

Czytaj więcej

Prof. Izdebski: Kryzys kadrowy w służbie cywilnej może się pogłębić

Mimo opinii Rzecznika, przepisy weszły w życie, a do biura RPO zgłaszają się obywatele, którzy zostali dotknięci przepisami - do biura trafiły wnioski pracowników biur paszportowych, osoby zajmujące się obsługą rejestru PESEL, "zwykli" pracownicy biurowi,czy funkcjonariusze służb bezpieczeństwa, którzy przeszli pozytywną weryfikację po 1990 roku. 

Często są to osoby w wieku przedemerytalnym, którym trudno znaleźć nowe zatrudnienie, a ze względu na zmiany pozbawione są swoich stanowisk z dnia na dzień, tracąc także świadczenia i możliwość skierowania swojej sprawy do sądu. 

Rzecznik wskazał możliwe rozwiązania

Pokrzywdzone osoby mogą odwołać się do sądu o przywrócenie do pracy lub zasądzenia odszkodowania na podstawie Kodeksu pracy, należy to uczynić w ciągu 21 dni od wygaśnięcia umowy o pracę. Rzecznik wskazał także możliwość odwołania się do sądu, ale w oparciu o uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt III PZP 2/21 - SN stwierdził, że sąd rozpoznający sprawę jest uprawniony do pominięcia niekonstytucyjnego przepisu ustawy,  jeśli przepis utracił moc obowiązującą. Wówczas bowiem sąd nie ma możliwości skierowania pytania prawnego do TK na podstawie art. 193 Konstytucji.

Jako wyjaśnienie wskazano iż:

Przepisy wygaszające stosunek pracy z mocy prawa przestają obowiązywać (ulegają tzw. skonsumowaniu) z chwilą wywołania przez nie skutku prawnego. Takie przepisy nie mogą być więc zaskarżone do TK pytaniem prawnym sądu, co – w świetle uchwały SN – oznacza, że sądy mogą samodzielnie ocenić ich konstytucyjność. W szczególności sąd może ocenić – po dokonaniu analizy indywidualnych okoliczności sprawy – czy ustawodawca nie dokonał arbitralnej ingerencji w zasadę ochrony pracy (art. 24 Konstytucji), godność jednostki (art. 30 Konstytucji) i jej prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach (art. 60 Konstytucji), pozostające w związku z zasadą równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji).

Dotyczy to wszystkich pracowników służby cywilnej, które pracowały, pełniły służbę lub współpracowały z organem, który został zakwalifikowany jako organ bezpieczeństwa państwa totalitarnego. Dla przepisów ustawy nie ma znaczenia jaki faktyczny charakter miały działania zatrudnionych oraz sam okres ich działalności, który nie musi pokrywać się z okresem istnienia Polski Rzeczpospolitej Ludowej. 

Co więcej, ustawa zakazuje takim pracownikom podjęcia zatrudnienia w sektorze publicznym pracy w przyszłości. Usunięcie z tego sektora następuje ex lege, a więc bez możliwości odwołania się od decyzji w sądzie. Rozwiązywanie stosunków pracy zachodzi automatycznie, z mocy prawa bez przeprowadzenia indywidualnej oceny każdego przypadku. 

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Prawnicy
Jeden z najbardziej znanych prawników w Polsce odsunięty od zajęć ze studentami
Prawo dla Ciebie
Pokłosie afery Collegium Humanum? Będzie zaostrzenie przepisów o studiach podyplomowych
Edukacja i wychowanie
Duże zmiany w szkołach od 1 września 2024 r. Nowacka podpisała rozporządzenie
Samorząd
Krzyże w warszawskich urzędach zakazane. Sprawa trafi do prokuratury
Praca, Emerytury i renty
Czternasta emerytura - rząd proponuje termin