Norweski Komitet Noblowski ogłosił w piątek, 9 października, że tegoroczną Pokojową Nagrodę Nobla otrzyma 85-letnia Navanethem Pillay z Republiki Południowej Afryki. Wyróżnienie przyznano za jej wieloletnie działania na rzecz ochrony praw człowieka, międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości oraz pokoju.
Pillay przez kilkadziesiąt lat zajmowała się ściganiem zbrodni wojennych, przeciwdziałaniem dyskryminacji i ochroną ofiar konfliktów zbrojnych. Pełniła funkcję wysokiej komisarz ONZ ds. praw człowieka, była też sędzią Międzynarodowego Trybunału Karnego i Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy.
Czytaj więcej
Norweski Komitet Noblowski podjął decyzję o przyznaniu Pokojowej Nagrody Nobla. Nagroda trafiła do liderki demokratycznej opozycji w Wenezueli, Mar...
Tegoroczna decyzja zapadła w czasie, gdy uwaga opinii publicznej koncentrowała się między innymi na ambicjach Donalda Trumpa. Amerykański prezydent wielokrotnie podkreślał swoje zasługi w doprowadzaniu do porozumień pokojowych i wyrażał zainteresowanie otrzymaniem tego wyróżnienia.
Odbierając dziś gratulacje Navanethem Pillay, słysząc przedłużające się oklaski, zażartowała iż jeśli ludzie będą klaskać jeszcze przez chwilę, gotowa jest podzielić się Pokojową Nagrodą Nobla z Donaldem Trumpem. Nawiązała tym samym do sytuacji ze stycznia, kiedy ubiegłoroczna laureatka María Corina Machado spotkała się w Białym Domu z amerykańskim prezydentem i wręczyła mu noblowski medal, o który ten wielokrotnie zabiegał.
Do tegorocznej nagrody zgłoszono 287 kandydatur, w tym 208 osób i 79 organizacji. Lista nominowanych pozostaje tajna przez 50 lat, choć niektóre zgłoszenia ujawniają sami wnioskodawcy.
Kim jest Navi Pillay? Od walki z apartheidem do trybunałów ONZ
Navanethem Pillay urodziła się 23 września 1941 r. w Durbanie, w rodzinie pochodzenia indyjskiego. Dorastała w Republice Południowej Afryki w okresie apartheidu, gdy państwo prowadziło politykę segregacji rasowej i ograniczało prawa ludności niebiałej.
W 1967 r. została pierwszą kobietą, która otworzyła własną kancelarię prawną w prowincji Natal. Reprezentowała między innymi działaczy walczących z apartheidem i więźniów politycznych. Uczestniczyła także w działaniach na rzecz poprawy warunków przetrzymywania osadzonych na Robben Island, gdzie więziony był Nelson Mandela.
Po upadku apartheidu została pierwszą czarnoskórą kobietą powołaną na stanowisko sędziego sądu wyższej instancji w RPA. Wkrótce rozpoczęła karierę w międzynarodowym wymiarze sprawiedliwości.
Czytaj więcej
Szwedzki Instytut Karolinska przyznał Nagrodę Nobla 2026 w dziedzinie fizjologii i medycyny. Laureatami zostali Karl Deisseroth, Peter Hegemann ora...
W latach 90. została sędzią Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy, powołanego do osądzenia osób odpowiedzialnych za ludobójstwo z 1994 r. Następnie, w latach 1999–2003, kierowała tym trybunałem jako jego prezes.
Jej działalność wiązała się z rozwojem międzynarodowego prawa karnego, w szczególności z uznaniem przemocy seksualnej za możliwy element zbrodni ludobójstwa. Orzecznictwo trybunału rwandyjskiego miało znaczenie dla późniejszych postępowań dotyczących zbrodni wojennych.
Pillay zasiadała również w Międzynarodowym Trybunale Karnym w Hadze. W 2008 r. objęła stanowisko wysokiej komisarz ONZ ds. praw człowieka, które sprawowała do 2014 r.
South African History Online+2
Pokojowy Nobel 2026. Działalność Pillay na rzecz Palestyńczyków
W ostatnich latach Pillay zajmowała się także sytuacją na Bliskim Wschodzie. Przewodniczyła niezależnej międzynarodowej komisji śledczej ONZ badającej naruszenia prawa międzynarodowego na okupowanych terytoriach palestyńskich, w tym we Wschodniej Jerozolimie, oraz w Izraelu.
Komisja analizowała działania izraelskich władz i sił zbrojnych, a także naruszenia popełniane przez palestyńskie ugrupowania zbrojne. W swoich ustaleniach dotyczących wojny w Strefie Gazy wskazywała na odpowiedzialność Izraela za czyny, które zakwalifikowała jako ludobójstwo. Izraelskie władze stanowczo odrzucały te oskarżenia.
Pillay podkreślała, że odpowiedzialność za najpoważniejsze naruszenia prawa międzynarodowego nie może zależeć od pozycji politycznej państwa ani od jego sojuszy.
W 2025 r. zakończyła przewodniczenie komisji śledczej ONZ. W tym samym roku otrzymała Pokojową Nagrodę Sydney za działalność na rzecz praw człowieka i rozliczania zbrodni.
unognewsroom.org+1
Pokojowa Nagroda Nobla. Donald Trump bez wyróżnienia
Przed piątkowym ogłoszeniem laureata uwagę mediów przyciągała również kandydatura Donalda Trumpa. Prezydent USA wielokrotnie przekonywał, że jego działania dyplomatyczne i udział w rozwiązywaniu konfliktów międzynarodowych zasługują na Pokojową Nagrodę Nobla.
Wśród osób i instytucji wymienianych przez komentatorów znajdowali się także ukraińscy działacze zajmujący się sprowadzaniem dzieci wywiezionych do Rosji, organizacje pomocy humanitarnej działające w Sudanie oraz przeciwnicy rosyjskich władz.
Czytaj więcej
Liderka wenezuelskiej opozycji María Corina Machado poinformowała, że wręczyła prezydentowi USA Donaldowi Trumpowi medal Pokojowej Nagrody Nobla....
Oficjalne informacje o nominacjach nie są ujawniane, dlatego publiczne zestawienia kandydatów opierają się na zgłoszeniach ujawnionych przez ich autorów i ocenach ekspertów.
W ubiegłym roku Pokojową Nagrodę Nobla otrzymała María Corina Machado, jedna z liderek wenezuelskiej opozycji. Komitet docenił jej działalność na rzecz praw demokratycznych i pokojowych przemian politycznych w Wenezueli.
Tegoroczna laureatka odbierze medal i dyplom podczas uroczystości w Oslo 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla. Nagroda wynosi 12 mln koron szwedzkich.
