W Sztokholmie rozpoczął się tydzień przyznawania Nagród Nobla 2026. Tuż po godzinie 11:30 Zgromadzenie Noblowskie Instytutu Karolinska ogłosiło tegorocznych laureatów w dziedzinie medycyny i fizjologii.

Reklama
Reklama

Kim są tegoroczni laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny?

Szwedzki Instytut Karolinska przyznał tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny trojgu naukowcom: Karlowi Deisserothowi, Peterowi Hegemannowi oraz Georgowi Nagelowi. Zgromadzenie Noblowskie doceniło badaczy „za ich odkrycia dotyczące kanałów jonowych sterowanych światłem oraz optogenetyki”.

Dzięki odkryciom tegorocznych laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny możliwy stał się rozwój optogenetyki – metody polegającej na kontrolowaniu aktywności określonej grupy neuronów za pomocą światła. Może to pomóc w rozwoju terapii, m.in. chorób neurologicznych.

Foto: PAP

Dwaj tegoroczni nobliści, niemieccy badacze – Peter Hegemann (ur. 1954 r.) oraz Georg Nagel (ur. 1953 r.) dokonali odkrycia aktywowanych światłem kanałów jonowych w jednokomórkowych glonach, a trzeci laureat, Amerykanin Karl Deisseroth (ur. 1971 r.), wykorzystując ich odkrycia, rozwinął optogenetykę.

W praktyce osiągnięcia noblistów mogą doprowadzić do skutecznego leczenia m.in. widzenia i różnych schorzeń neurologicznych, np. choroby Parkinsona, za pomocą głębokiej stymulacji mózgu.

„Optogenetyka stwarza możliwości mapowania mózgu, o jakich dawniej mogliśmy jedynie marzyć” – podkreślił Per Svenningsson, przewodniczący Komitetu Noblowskiego, podczas ogłaszania nazwisk laureatów Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny.

Niemiecki biofizyk Peter Hegemann – jeden z trójki tegorocznych noblistów – pracuje na Uniwersytecie Humboldta w Berlinie. Drugi laureat, jego krajan Georg Nagel, jest biofizykiem, profesorem na Wydziale Neurofizjologii Uniwersytetu Wuerzburgu w Niemczech. Trzeci noblista – amerykański neurobiolog i psychiatra Karl Deisseroth z Uniwersytetu Stanforda (USA) – specjalizuje się w badaniach nad nieprawidłowym funkcjonowaniem sieci połączeń nerwowych w różnych chorobach neurologicznych i psychicznych. Jest też twórcą metody uzyskiwania preparatów biologicznych w postaci przezroczystych mózgów, po ich wcześniejszej izolacji.

Jak przyznawane są Nagrody Nobla?

Laureaci Nagrody Nobla wybierani są w drodze wieloetapowego procesu nominacji przez powołane do tego instytucje. Procedura rozpoczyna się już jesienią roku poprzedzającego i obejmuje wysyłanie poufnych zaproszeń do ponad 3000 wybitnych profesorów i badaczy z całego świata. Nazwiska nominowanych i przebieg głosowania pozostają ściśle tajne przez 50 lat.

Mimo dyskrecji analitycy co roku wskazują faworytów. Przed tegorocznym ogłoszeniem firma Clarivate typowała m.in. Daniela J. Druckera, Jensa Juula Holsta i Svetlanę Mojsov za badania nad GLP-1, Jamesa G. Fujimoto, Davida Huanga i Erica A. Swansona za rozwój optycznej koherentnej tomografii (OCT) oraz Timothy'ego A. Springera za badania nad receptorami adhezyjnymi układu odpornościowego.

Zgodnie z testamentem Alfreda Nobla wyróżnienie przyznawane jest za odkrycia o przełomowym znaczeniu i ogromnej korzyści dla ludzkości. Choć fundator pisał o odkryciach z „ostatniego roku”, współcześnie nagradzane są osiągnięcia, których wartość i trwałość została zweryfikowana przez lata praktyki naukowej.

Kto otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii w 2025 r.?

Przed rokiem laureatami zostali Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell oraz Shimon Sakaguchi za odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej.

Badacze zidentyfikowali regulatorowe limfocyty T (Treg) oraz gen FOXP3, powstrzymujące układ odpornościowy przed atakowaniem własnych tkanek organizmu. Odkrycie to stworzyło fundamenty pod nowoczesne rozumienie chorób autoimmunologicznych oraz rozwój immunoterapii nowotworów.

Czytaj więcej

Kto zdobył Nagrodę Nobla 2025 w dziedzinie fizjologii i medycyny? Znamy laureatów

Czym jest Nagroda Nobla?

Nagroda Nobla to najbardziej prestiżowe wyróżnienie naukowe na świecie, przyznawane corocznie od 1901 r. na mocy testamentu szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy, Alfreda Nobla.

W 2026 r. pula finansowa przypadająca na każdą kategorię wynosi 12 milionów koron szwedzkich (ok. 1,15 mln dol.), co stanowi kwotę wyższą o milion koron w porównaniu do lat ubiegłych – zmiana ta została wprowadzona przez Fundację Noblowską z okazji 125. rocznicy pierwszego przyznania wyróżnień.

Oprócz nagrody pieniężnej laureaci otrzymują złoty medal oraz indywidualny dyplom. Uroczysta ceremonia wręczenia medycznego Nobla odbędzie się tradycyjnie 10 grudnia w Sztokholmie, w rocznicę śmierci patrona nagrody.

W każdej z sześciu dziedzin, w których przyznawane są Nagrody Nobla, wypłaconych zostanie po 12 mln

W każdej z sześciu dziedzin, w których przyznawane są Nagrody Nobla, wypłaconych zostanie po 12 mln koron

Foto: PAP

Fizyka, chemia, literatura oraz Pokojowa Nagroda Nobla – kiedy kolejne ogłoszenia?

Tydzień Noblowski w 2026 r. dopiero się rozpoczyna. Oto harmonogram kolejnych ogłoszeń:

  • Fizyka: wtorek, 6 października (najwcześniej o 11:45)
  • Chemia: środa, 7 października (najwcześniej o 11:45)
  • Literatura: czwartek, 8 października (najwcześniej o 13:00)
  • Pokojowa Nagroda Nobla: piątek, 9 października (najwcześniej o 11:00 w Oslo)
  • Nauki ekonomiczne: poniedziałek, 12 października (najwcześniej o 11:45)