W debacie o aktywności zawodowej kobiet dużo mówi się o luce płacowej, barierach awansu, dostępności opieki nad dziećmi i równowadze między życiem zawodowym a prywatnym. Znacznie rzadziej pojawia się pytanie, co dzieje się ze zdrowiem kobiet, które każdego dnia próbują pogodzić wszystkie te obszary.
Tymczasem odkładanie badań profilaktycznych, wizyt lekarskich i odpoczynku nie zawsze wynika z braku świadomości. Często jest konsekwencją przeciążenia obowiązkami, presji zawodowej i przekonania, że nieobecność kobiety może skomplikować funkcjonowanie zarówno zespołu w pracy, jak i całej rodziny.
To problem, którego nie da się zamknąć w kategorii indywidualnych wyborów zdrowotnych. Ma również wymiar społeczny i ekonomiczny.
Drugi etat, którego nie widać w CV
Dane dotyczące podziału obowiązków domowych pokazują, jak nierównomiernie rozkłada się odpowiedzialność za codzienne funkcjonowanie rodzin. Według danych GUS za 2023 r. kobiety poświęcają na prace domowe i opiekuńcze średnio 4,2 godziny dziennie, podczas gdy mężczyźni 2,4 godziny. To niemal dwie dodatkowe godziny każdego dnia.
Nieodpłatna praca opiekuńcza obejmuje nie tylko opiekę nad dziećmi. To również organizowanie wizyt lekarskich, pilnowanie terminów badań, troska o starszych rodziców, zakupy, przygotowywanie posiłków i setki czynności, które rzadko są zauważane, dopóki ktoś ich nie wykona.
W wielu rodzinach to kobieta pełni funkcję nieformalnej koordynatorki zdrowia wszystkich domowników. Według danych Europejskiego Badania Ankietowego Zdrowia, przytaczanych przez pacjent.gov.pl, kobiety podejmują około 80 proc. decyzji dotyczących zdrowia rodziny.
Paradoks polega na tym, że osoba odpowiedzialna za organizowanie profilaktyki i leczenia bliskich często nie znajduje czasu na własne badania.
Kiedy pracownik nie może sobie pozwolić na chorowanie
Problem nie kończy się po wyjściu z domu. W miejscu pracy również funkcjonują mechanizmy, które utrudniają dbanie o zdrowie.
Badanie SW Research „Mamy czas na zdrowie” pokazuje, że 85 proc. pracujących mam odczuwa wyrzuty sumienia wobec współpracowników, kiedy korzysta ze zwolnienia lekarskiego. Z kolei 65 proc. mam dzieci do 10. roku życia wskazuje, że w ich miejscu pracy nie ma osoby, która mogłaby je zastąpić.
To ważny sygnał dla pracodawców. Formalna możliwość skorzystania ze zwolnienia czy urlopu nie zawsze oznacza, że pracownik ma poczucie, iż może z niej skorzystać bez konsekwencji dla zespołu.
Warto zatem zadać pytanie, czy organizacje, które coraz częściej deklarują troskę o wellbeing, rzeczywiście tworzą warunki sprzyjające dbaniu o zdrowie. Czy pracownicy mogą bez nadmiernych trudności umówić badanie? Czy mają wiedzę o dostępnych programach profilaktycznych? Czy kultura organizacyjna pozwala otwarcie mówić o potrzebach zdrowotnych?
Dane ZUS pokazują, że w 2025 r. w Polsce odnotowano 290,5 mln dni absencji chorobowej. Nie oznacza to, że wszystkie te nieobecności można byłoby ograniczyć dzięki profilaktyce. Pokazuje jednak skalę wyzwania, z którym mierzą się pracownicy, pracodawcy i cały system ochrony zdrowia.
Wellbeing to nie tylko benefity
W ostatnich latach wellbeing stał się ważnym elementem strategii HR. Firmy oferują programy sportowe, konsultacje psychologiczne, warsztaty dotyczące zdrowego stylu życia czy dodatkowe świadczenia medyczne.
To potrzebne rozwiązania, ale warto pójść krok dalej. Dobrostan pracownika nie zależy wyłącznie od liczby dostępnych benefitów. Zależy również od tego, czy może z nich realnie skorzystać.
Jeżeli pracownik ma dostęp do pakietu medycznego, ale nie potrafi znaleźć czasu na wizytę, sama dostępność świadczenia nie rozwiązuje problemu. Jeżeli kobieta wie, że powinna wykonać badania profilaktyczne, ale każda godzina nieobecności oznacza dodatkowe obciążenie dla współpracowników, zachęta do profilaktyki może okazać się niewystarczająca.
Dlatego odpowiedzialna polityka zdrowotna pracodawcy powinna obejmować nie tylko finansowanie świadczeń, ale także budowanie kultury, w której korzystanie z opieki zdrowotnej jest normalnym elementem życia zawodowego.
Znaczenie mają również rozwiązania systemowe: dostępność terminów, sprawna organizacja opieki, czytelna informacja o przysługujących świadczeniach i łatwy kontakt z lekarzem pierwszego kontaktu.
– W rozmowach z pracodawcami o pakietach medycznych warto zadać proste pytanie: czy pracownicy mają w ciągu dnia czas, żeby z nich skorzystać? Dla wielu kobiet, które łączą pracę z opieką nad dziećmi i innymi bliskimi, nawet krótka wizyta lekarska oznacza konieczność przeorganizowania całego dnia. Dlatego w dyskusji o zdrowiu kobiet nie wystarczy przypominać im, że powinny się badać. Warto zapytać, dlaczego tak trudno znaleźć im na to czas i jakie bariery możemy wspólnie usunąć. Pracodawca może ułatwić wyjście na badania, a po stronie dostawcy opieki leży zapewnienie dostępnych terminów i prostej rejestracji – mówi Łukasz Banasiewicz, dyrektor pionu handlowego w sieci CMP.
Profilaktyka nie może być kolejnym obowiązkiem na liście
Odkładanie własnego zdrowia ma jeszcze jeden wymiar. Wiele kobiet nie rezygnuje z profilaktyki dlatego, że nie uważa jej za ważną. Odkłada ją, ponieważ w codziennym bilansie czasu i odpowiedzialności potrzeby innych osób niemal zawsze wygrywają.
To szczególnie widoczne w okresie intensywnego łączenia macierzyństwa z pracą zawodową. W Warszawie w 2024 r. 39,8 proc. dzieci urodziły kobiety w wieku 30–34 lat, a średni wiek warszawianki przy urodzeniu pierwszego dziecka wynosił 31,3 roku. To często etap, w którym rozwój zawodowy, wychowywanie dzieci i opieka nad innymi członkami rodziny nakładają się na siebie.
Właśnie dlatego rozmowa o zdrowiu kobiet powinna wykraczać poza indywidualne zalecenia dotyczące badań. Potrzebujemy rozwiązań, które ułatwiają korzystanie z profilaktyki, zwiększają wiedzę o dostępnych świadczeniach i zdejmują z kobiet część organizacyjnego ciężaru.
Zdrowie mamy to nie prywatna sprawa
Na ten problem zwraca uwagę kampania społeczna „MAMY najważniejsze”, zainicjowana przez Centrum Medyczne CMP. Jej punktem wyjścia jest codzienność kobiet, które troszczą się o zdrowie swoich rodzin, często odkładając własne potrzeby na później.
Kampania wykorzystuje historie mam, również pracujących w CMP, aby zwrócić uwagę na znaczenie profilaktyki, dostępności opieki i prawa kobiet do zadbania o siebie MAMY najważniejsze | Centrum Medyczne CMP. Ważnym elementem jest także edukacja dotycząca badań i świadczeń dostępnych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.
To ważny punkt wyjścia do szerszej rozmowy, w której powinny uczestniczyć nie tylko organizacje medyczne, ale także pracodawcy, instytucje publiczne i sami pracownicy.
Bo zdrowie kobiet nie jest wyłącznie ich prywatną sprawą. Wpływa na funkcjonowanie rodzin, organizacji i całego społeczeństwa.
Nie wystarczy więc powiedzieć kobietom, żeby znalazły czas dla siebie. Trzeba również stworzyć warunki, w których rzeczywiście będą mogły go znaleźć – dodaje Magdalena Borgus, rzeczniczka CMP.
Materiał Partnera Centrum Medyczne CMP