Mokradła nazywane też bagnami, błotami, moczarami, trzęsawiskami, bajorami, grzęzawiskami, topielami i topieliskami, nie są przez ludzi kochane. Ten brak cieplejszych uczuć widzimy w starych legendach i ludowych podaniach. Tam czai się wszelkie zło dybiące na człowieka, a diabeł zabierający duszę, płaci budową grobli na okolicznym mokradle i tylko pomysłowość ludzka, w ostatnie chwili przed pianiem koguta o świcie, ratuje kolejną duszę przed wiecznością diabelskich ogni.
A czym są tak naprawdę bagna? Są podmokłym terenem, który okresowo lub stale jest podtopiony lub pokryty warstwą wody. Bagno charakteryzuje się o wysokim poziomem wód gruntowych (powyżej 1 m), mineralną lub organiczną glebą i roślinnością wodolubną (hydrofity). Po melioracji (osuszeniu) mokradło przekształcano w pastwisko lub łąkę, rzadziej w orne pole.
Dzisiaj w Polsce topieliska zajmują ok. 43 tys. km kwadratowych (4,340,000 ha), co stanowi 13 proc. powierzchni kraju. Zazwyczaj znajdują się w obniżeniach terenu, w dolinach rzecznych, rynnach polodowcowych. Dzielimy je na cztery rodzaje, w zależności od typu zasilania w wodę. Są więc mokradła ombrogeniczne, topogeniczne, soligeniczne i fluwiogeniczne.
Ombrogeniczne
: ten typ mokradeł występuje w wysoko położonych miejscach, dysponuje niewielką zlewnią i zasilane jest głównie wodami opadowymi.
Topogeniczne
: występują na terenach równinnych, często obok jezior. Zasilane są głównie przez wodę z pobliskiego jeziora, która charakteryzuje się małą ruchliwością wód gruntowych. Są dobrze uwodnione.
Soligeniczne
: są mokradłami dolinowymi obszarów wyżej położonych. Zasilane są krótkotrwałymi zalewami wody lub są w ogóle pozbawionych zalewu.
Fluwiogeniczne
: mokradła obszarów przyrzecznych i przez te rzeki są zasilane. Jako tereny najniżej położone mokradła te są zabagnione przez intensywne zalewy rzeczne.
Długotrwała i uporczywa melioracja terenów bagiennych przyczyniła się do zubożenia siedlisk dla zwierząt i roślin. Przesuszone torfowisko jest też bardziej narażone na pożary. Płonący torf potrafi palić się nawet do kilkunastu metrów w głąb profilu glebowego. W Polsce, gdzie pokutuje wypalanie traw, co jakiś czas mamy do czynienia z wielotygodniowymi pożarami torfowisk, które stanowią śmiertelne zagrożenie dla zwierząt, ale nierzadko też ludzi.
W ostatnich latach doceniono rolę mokradeł, jako ostoi znajdujących się na granicy wymarcia roślin i zwierząt. Na listach ginących gatunków roślin i zwierząt na całym świecie dominują te, które związane są z siedliskami bagiennymi.
Szczególnie zagrożone są płazy, które tracą podczas melioracji miejsca rozrodu. Wszystkie płazy w Polsce rozmnażają się w wodzie a szczególnie cenne są dla nich małe, płytkie zbiorniki wodne, charakterystyczne dla mokradeł.
Urodę i szczególną rolę mokradeł doceniają miłośnicy ptaków. Bagna Biebrzańskie, fragmenty dolin Narwi, Bugu i Warty zamieszkiwane są przez bogaty zespół ptaków, należących głównie do rodzin: kaczkowatych, bekasowatych, mew, rybitw, chruścieli i nadwodnych ptaków śpiewających.
Utrata mokradeł, to też utrata związanych z nimi ptaków i płazów. Warto o tym pamiętać, szczególe w Światowy Dzień Mokradeł.
