Sołectwo tylko na obszarze wiejskim

- Rada gminy chce podjąć uchwałę o utworzeniu jednostki pomocniczej nazwanej sołectwem w granicach administracyjnych miasta, ale na terenie mającym w rzeczywistości charakter obszaru wiejskiego. Czy przepisy wyłączają takie rozwiązanie?

Nie.

W art. 5 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (dalej: u.s.g.) przewidziano, że gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Jednostką pomocniczą może być również położone na terenie gminy miasto. Jednostkę pomocniczą tworzy rada gminy, w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy. Zasady tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia takich jednostek powinien określać statut gminy.

Zgodnie z art. 35 u.s.g. organizacja i zakres działania jednostki pomocniczej są określane przez radę gminy w odrębnym statucie, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Taki statut może przewidywać powołanie jednostki niższego rzędu w ramach jednostki pomocniczej. Statut jednostki pomocniczej powinien określać w szczególności:

- nazwę i obszar tej jednostki,

- zasady i tryb wyborów jej organów oraz ich organizację i zadania,

- zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę i sposób realizacji tych zadań, a także

- zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej.

Organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka (art. 36 u.s.g.). Natomiast organem uchwałodawczym w dzielnicy (osiedlu) jest rada o liczbie członków zależnej od liczby mieszkańców, ale nie większej niż 21. Organem wykonawczym w dzielnicy (osiedlu) jest zarząd, na którego czele stoi przewodniczący. W statucie osiedla można ustalić, że w osiedlu organem uchwałodawczym jest ogólne zebranie mieszkańców (art. 37 u.s.g.).

Jednostka pomocnicza zarządza i korzysta z mienia komunalnego oraz rozporządza dochodami z tego źródła w zakresie określonym w statucie. Statut ustala również zakres czynności dokonywanych samodzielnie przez tę jednostkę w zakresie przysługującego jej mienia. Rada gminy nie może jednak uszczuplić dotychczasowych praw sołectw do korzystania z mienia bez zgody zebrania wiejskiego. Wszystkie przysługujące dotychczas mieszkańcom wsi prawa własności, użytkowania lub inne prawa rzeczowe i majątkowe pozostają nienaruszone (art. 48 u.s.g.).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 lutego 2014 r. (sygn. II OSK 2910/13) zwrócił uwagę, że u.s.g. nie zawiera obecnie przepisu stwierdzającego, że sołectwa mogą być tworzone tylko na terenach wiejskich. Brak ograniczeń w tym zakresie powoduje, że sołectwa bywają jednostkami pomocniczymi także w miastach. Dzieje się tak zazwyczaj w sytuacjach, gdy na skutek przesunięcia granic miasta w jego obszar włącza się tereny o charakterze wiejskim lub „byłym" wiejskim, a obecnie podmiejskim, na którym istnieją sołectwa.

NSA podkreślił jednak, że pojęciom o tradycyjnie i językowo ukształtowanej treści nie można, wbrew intencjom ustawodawcy, nadawać innego znaczenia. Sołectwa stanowią wspólnoty mieszkańców wsi. Niedopuszczalne jest zatem tworzenie takich jednostek pomocniczych na terenach miast o zwartej zabudowie, bez funkcji wiejskich, rolniczych, produkcyjnych, usługowych, turystycznych czy letniskowych.