Problem czerwcowych emerytów cały czas jest aktualny
Istotą przypadku, który od zeszłego roku czeka na rozstrzygnięcie TK, jest rozwiązanie problemu tzw. czerwcowych emerytów. Znalazło się ono w nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2021 r., poz. 1621), która weszła w życie (z wyjątkami) 18 września 2021 r.
Zgodnie z nowymi przepisami zasady ustalania wysokości emerytury w czerwcu są obecnie takie same jak w maju, jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego (art. 25a ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS; tekst jedn. DzU z 2023 r., poz. 1251).
Wcześniej było inaczej. Zasady ustalania wysokości emerytury były zróżnicowane i zależały m.in. od miesiąca złożenia wniosku. Najgorzej miał ten, kto przechodził na świadczenie właśnie w czerwcu. Jeżeli wysokość emerytury była ustalana w tym miesiącu, kwota składek poddana ostatniej waloryzacji rocznej nie podlegała bowiem dodatkowym waloryzacjom kwartalnym. W konsekwencji przejście na emeryturę w czerwcu mogło być mniej korzystne. Niektórzy mogli utracić nawet kilkanaście procent świadczenia. Wiele osób wpadło w tę pułapkę.
Czytaj więcej
Zasada równości nie wyklucza zmiany stanu prawnego na przyszłość – wskazuje prokurator generalny. I żąda umorzenia postępowania przed Trybunałem Ko...
Nowelizacja przepisów nie załatwiła jednak sprawy do końca. Problem cały czas jest aktualny dla świadczeń ustalonych w czerwcu w latach 2009–2019 (wówczas po raz pierwszy wypłacono emerytury, stosując dwa rodzaje waloryzacji – kwartalną i roczną) oraz pochodnych tych świadczeń, czyli rent rodzinnych. Dlaczego? W nowych regulacjach osoby te pominięto.
Przypomnijmy, że sposób ustalenia wysokości świadczeń w czerwcu najpierw uregulowano incydentalnie w czerwcu 2020 r., a następnie na stałe od 2021 r. W przepisach przejściowych (art. 17 nowelizacji) zapisano jednak, że zmiany mają dotyczyć emerytur przyznanych na wniosek zgłoszony po 31 maja 2021 r. oraz tych przyznanych osobom, które wiek emerytalny osiągnęły po 31 maja 2021 r., a także rent rodzinnych należnych po osobach zmarłych po 31 maja 2021 r. Jest to więc regulacja dotycząca przyszłości oraz świadczeniobiorców, którzy złożyli wniosek w czerwcu 2021 r.
Dla pozostałych czerwcowych emerytów jest to niekorzystne rozwiązanie. Dlatego eksperci już na etapie prac legislacyjnych podkreślali, że przepisy przejściowe w takim kształcie naruszają ustawę zasadniczą.
Na problem ich konstytucyjności zwrócił też uwagę rzecznik praw obywatelskich. Podkreślał, że ograniczenie nowej regulacji do emerytur z 2021 r. oraz na przyszłość jest niezrozumiałe. Podobne wątpliwości miał Sąd Okręgowy w Elblągu, który skierował w tej sprawie pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego (postanowienie z 26 maja 2022 r., sygn. akt IV U 23/22).
Teraz TK ma się nim zająć.
Sprawa w TK sygn. P7/22
