Taki morał dla samorządowców, którzy chcą lokalnie wspierać uzdolnione dzieci, płynie z niedawnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA).
Sprawa dotyczyła uchwały stołecznych radnych z kwietnia 2021 r., która wprowadzała stypendia dla uczniów. Podstawą był art. 90t ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym jednostki samorządu terytorialnego mogą tworzyć regionalne lub lokalne programy m.in. wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży. Warszawskie rozwiązania trafiły jednak na celownik prokuratora. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie zarzucił, że uchwała narusza art. 90t ust. 4 ustawy. Prokurator zauważył, że w świetle uchwały z lokalnego programu stypendialnego dla uzdolnionych bezprawnie zostały wykluczone dzieci ze szkół podstawowych. W jego opinii radni przekroczyli też delegację ustawową w kwestii przyznawania stypendiów za wybitne osiągnięcia twórcze oraz społeczne. Wprowadzili bowiem jako główne kryteria uzyskania stypendium dorobek i osiągnięcia twórcze oraz aktywność i zaangażowanie społeczne. Tymczasem uchwała rady gminy nie powinna obejmować przyznawania stypendiów za wskazane rodzaje wybitnych osiągnięć ani wprowadzać takich warunków ich przyznania. Skarżącemu nie spodobało się ponadto wprowadzenie obowiązku dołączenia do wniosku o przyznanie stypendium opinii dyrektora szkoły. Z tych powodów domagał się częściowego unieważnienia uchwały.
Czytaj więcej:
Uczeń, który otrzymał pomoc materialną o charakterze motywacyjnym od wójta (burmistrza), nie zapłaci podatku dochodowego od kwoty z tego tytułu nie...
Pro
Czy gminne stypendia dla uzdolnionych uczniów mają być dla wszystkich szkół?
Argumentacja przekonała WSA. Nie kwestionował co prawda, że do podejmowania uchwał o zasadach udzielania stypendiów dla uczniów i studentów należy do wyłącznej właściwości rady gminy. Jednak zgodził się, że samorządowcy, wyłączając z kręgu adresatów spornej uchwały uczniów szkół podstawowych, naruszyli prawo. Jak przypomniał sąd, zgodnie z orzecznictwem wykluczenie z możliwości ubiegania się o stypendium uczniów określonych poziomów nauczania stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady równości. Nie istnieje bowiem żaden przepis upoważniający do zawężenia kręgu uprawnionych do stypendium o uczniów określonych klas lub poziomów nauczania. Również wyłączenie z grona potencjalnych beneficjentów pomocy materialnej uczniów szkół podstawowych nie ma oparcia w żadnym przepisie prawa.
WSA nie miał też wątpliwości, że art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty umożliwia podjęcie uchwały dotyczącej przyznawania stypendiów dla uczniów uzdolnionych, a nie dla młodzieży działającej publicznie na rzecz wspólnoty. I rację ma prokurator, że działalność społeczna nie musi mieć związku z posiadaniem przez ucznia szczególnych uzdolnień. Wprowadzenie zatem jako kryterium przyznania stypendium osiągnięć w aktywności i zaangażowaniu społecznym na rzecz innych ludzi, zwłaszcza w formie wolontariatu, albo na rzecz środowiska szkolnego, prowadzi do nieuprawnionego zróżnicowania uczniów. W konsekwencji stanowi przekroczenie granic delegacji ustawowej. Takiego naruszenia sąd nie dopatrzył się w zakresie stypendiów dla uzdolnionych uczniów adresowanych również do tych uzyskujących wybitne osiągnięcia twórcze. WSA uwzględnił za to zarzuty skargi co do dodatkowego kryterium uzyskania wsparcia w postaci opinii dyrektora. Podkreślił, że jedynym dopuszczalnym kryterium przyznawania pomocy są szczególne uzdolnienia dzieci i młodzieży. Organ gminy nie może więc wprowadzać żadnych dodatkowych wymagań dotyczących uzyskania stypendium, w tym uzyskania przez ucznia opinii dyrektora szkoły.
Czytaj więcej:
Przyznanie stypendium sportowego przez jednostkę samorządu terytorialnego powinno następować w formie decyzji administracyjnej.
Pro
Czy radni mogą przyznać stypendia dla uczniów za zaangażowanie społeczne?
Ostatecznie do podobnych wniosków doszedł NSA. Potwierdził, że aby realizować zasadę równości samorząd nie może wykluczać z kręgu potencjalnych beneficjentów pomocy żadnej kategorii uczniów. Dlatego wyłączenie uczniów podstawówek było niezgodne z ustawą. Nie mają przy tym znaczenia ewentualne trudności z ustaleniem szczególnego uzdolnienia wynikające z zasad oceny młodszych uczniów podstawówek. NSA zgodził się ponadto, że na podstawie spornej regulacji samorządy mogą przyznawać stypendia dla uczniów uzdolnionych, a nie działających na rzecz wspólnoty czy udzielających się społecznie. Sąd nie kwestionował, że ogólne cele systemu oświaty zawierają pewien zbiór postulatów i standardów jego organizacji w Polsce. Jednak nie oznacza to, że w każdym konkretnym elemencie systemu oświaty mają być zrealizowane wszystkie te wytyczne. Jak tłumaczyła sędzia sprawozdawca Hanna Knysiak-Sudyka, podstawa prawna podjęcia uchwały dotyczącej konkretnie tych stypendiów zawęża kryteria do uczniów uzdolnionych. Kwestia uzdolnień w żaden sposób nie musi się zaś pokrywać z zaangażowaniem społecznym. Wyrok jest prawomocny.
Sygnatura akt: III OSK 913/23
