Usługi badawcze były zwolnione, ale z prawem do odliczenia VAT

Zwolnienie było bowiem niezgodne z przepisami dyrektywy.

Tak orzekł NSA 12 października 2011 (I FSK 1483/10).

Spółka od 2005 r. świadczy usługi badawczo-rozwojowe. Początkowo opodatkowywała je VAT według stawki 22 proc., ale w grudniu 2006 skorygowała faktury za okres od stycznia do maja 2005, stosując zwolnienie z VAT. Organy podatkowe zakwestionowały prawo do odliczenia przez nią podatku naliczonego.

We wniosku o interpretację przepisów spółka zadała pytanie, czy miała prawo do odliczenia VAT naliczonego związanego z usługami świadczonymi w okresie od stycznia do maja 2005, gdy stosowała do nich zwolnienie z VAT, i od czerwca do grudnia 2005, kiedy do usług tych doliczała VAT.  W jej ocenie art. 43 ust. 1 pkt 1 w związku z poz. 5 załącznika nr 4 ustawy o VAT naruszały w tamtym okresie przepisy VI dyrektywy VAT.

Sporne usługi w świetle VI dyrektywy były opodatkowane, a więc przysługiwało jej prawo do odliczenia. Organ uznał, że skoro usługi te korzystały do 31 grudnia 2005 ze zwolnienia z VAT, spółce nie przysługiwało prawo do odliczenia.

Sąd oddalając skargę, wskazał, że choć polskie przepisy wprowadziły zwolnienie z VAT dla czynności badawczo-rozwojowych, to skoro na gruncie przepisów VI dyrektywy podlegały one opodatkowaniu, spółce przysługiwało prawo do odliczenia.

Wynikało ono bowiem bezpośrednio z art. 17 VI dyrektywy, który w sposób wystarczająco jasny, precyzyjny i bezwarunkowy przyznawał podatnikom prawo do odliczenia podatku naliczonego w związku z towarami i usługami służącymi do wykonywania czynności opodatkowanych.

—Paweł Buda współpracownik Zespołu Zarządzania Wiedzą Podatkową firmy Deloitte

Krzysztof Wilk

Komentuje Krzysztof Wilk, starszy menedżer w Dziale Doradztwa Podatkowego firmy Deloitte (biuro w Warszawie)

Kolejne orzeczenie, tym razem NSA, potwierdza jednoznacznie zasadę, że gdy zwolnienie podatkowe dla danego świadczenia zostało wprowadzone niezgodnie z dyrektywą UE, nie ogranicza prawa podatnika do odliczenia VAT naliczonego z takim świadczeniem powiązanego.

Co istotne, nie powoduje to konieczności obciążenia transakcji podatkiem VAT. Dlaczego?

Po pierwsze – co również wielokrotnie wskazywał Europejski Trybunał Sprawiedliwości – zakres zwolnienia z podatku,  jako  odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania,  należy interpretować w sposób ścisły (np. wyroki C-169/00 i C-150/99).

Skutkiem natomiast uznania, że przepisy prawa wspólnotowego nie przewidują generalnego zwolnienia dla danej czynności, jest konkluzja, że co do zasady jest ona opodatkowana, a co za tym idzie  uprawnia podatnika do odliczenia podatku naliczonego z nią związanego.Po drugie, z art. 249 traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wynika, że państwa członkowskie są obowiązane wykonać dyrektywy UE przez podejmowanie stosowanych środków.

Jeżeli tego nie uczynią, a przepis dyrektywy jest wystarczająco jasny, precyzyjny i bezwarunkowy, podatnik może powoływać się przed sądem krajowym bezpośrednio na ten przepis, wywodząc z niego korzystne dla siebie skutki. Takiej możliwości nie mają natomiast organy państwa członkowskiego, które w sposób nieprawidłowy wdrożyło dyrektywę. Zatem, w analizowanym przypadku, organy podatkowe nie mają prawa nałożyć VAT na podatnika, powołując się na przepis dyrektywy.

W praktyce zasada ta dotyczy wielu innych, poza usługami badawczo-rozwojowymi, przypadków, jak chociażby w pewnym zakresie usług szkoleniowych i edukacyjnych, pomocniczych do finansowych czy ubezpieczeniowych, związanych z kulturą, tj. zasadniczo tych, które były zwolnione z VAT przed 2011 r.

Zatem gdy w konkretnych sytuacjach zwolnienie odbiegało od wymogów i ograniczeń wynikających z dyrektyw UE, można rozważyć złożenie korekt deklaracji, zwiększając odpowiednio kwoty podatku naliczonego.