Europa się starzeje. Rodzi się coraz mniej dzieci. Liczba urodzeń spadła z 6,8 mln w 1964 r. do 3,5 mln w 2024 r. Ten często przywoływany fakt wiąże się z wieloma realnymi wyzwaniami dla UE. Kto zarobi na wypłatę przyszłych świadczeń emerytalnych? Kto zaopiekuje się osobami starszymi? Kto zadba o innowacje i będzie tworzył konkurencyjne przedsiębiorstwa? Wykres stale idzie w dół i wydaje się, że nie ma już odwrotu – że ten spadek jest nieunikniony.
Czytaj więcej
Czy za katastrofę demograficzną odpowiadają kobiety? Dlaczego debata o demografii coraz częściej zamienia się w internetową wojnę płci? Problemem j...
Jako komisarz od siedmiu lat odpowiedzialna za kwestie demograficzne mogę powiedzieć jedno: zmiany demograficzne już trwają, ale nic nie jest jeszcze przesądzone. Choć to bardzo złożony problem, mamy narzędzia, które pozwolą nam stawić mu czoła i przekuć go w realną szansę na przyszłość.
Bonusy i ograniczenia srebrnej gospodarki
Dlatego powtarzam: Europa się starzeje. I to może być dobra wiadomość. Częściowo dlatego, że rośnie średnia długość życia. Według prognoz dzieci urodzone dziś w Europie będą żyły dłużej niż 80 lat. Do 2100 r. długość życia kobiet prawdopodobnie przekroczy 90 lat. Dzięki temu więcej dzieci będzie mogło poznać i pokochać swoich dziadków. Powstaną nowe rynki zbytu dla produktów wspierających długowieczność. Więcej osób będzie korzystać z innowacji w opiece zdrowotnej, w technologiach czy usługach finansowych. Wszystko to wiąże się z silniejszą działalnością gospodarczą – zwłaszcza w ramach srebrnej gospodarki.
Opowiadam się za utworzeniem skutecznej Europejskiej Agencji ds. Demografii, która wspierałaby działania krajowych organów i zapewniłaby pomost między statystyką a działaniami politycznymi.
Jednocześnie w całej Unii spada współczynnik urodzeń i wynikają z tego pewne wyzwania. Spadek liczby pracowników zagraża stabilności budżetu państwa w odniesieniu do podstawowych usług, takich jak ochrona zdrowia, edukacja czy system emerytalny. Musimy zatem przemyśleć sposób finansowania tych usług i dopilnować, aby ewentualne zmiany nie obciążały nadmiernie młodszych pokoleń.
Młodzi dorośli już teraz są narażeni na dwukrotnie wyższe ryzyko ubóstwa niż osoby zbliżające się do emerytury, więc jakiekolwiek realne rozwiązania muszą opierać się na solidarności międzypokoleniowej.
Jak dobrze zestawić demograficzną układankę
Co najważniejsze, wyzwaniom tym można sprostać za pomocą solidnej polityki opartej na konkretnych danych. Potwierdza to nowe sprawozdanie demograficzne opracowane przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej.
Czytaj więcej
Rosnące wydatki na obronność nie wystarczą, jeśli zabraknie ludzi zdolnych do służby. Najnowsze analizy wojskowych ekspertów wskazują, że Polska mo...
Pewne korzyści płyną na przykład ze zdrowego starzenia się i profilaktyki zdrowotnej. Osoby prowadzące zdrowszy tryb życia nie potrzebują tyle wsparcia i zasobów, a także dłużej wnoszą wkład w życie swojej społeczności. Jest to kluczowy element unijnych starań m.in. na rzecz Unii Zdrowotnej czy skutecznej walki z rakiem. Każde euro zainwestowane w profilaktykę pozwala zaoszczędzić 14 euro na kosztach opieki zdrowotnej i utraconej produktywności.
Kolejny element tej układanki to gospodarka mieszkaniowa. Stanowi ona istotny wyznacznik stabilności i dobrobytu, a często jest też warunkiem dzietności. Wskaźnik własności nieruchomości wśród osób między 25. a 35. rokiem życia obniżył się o 16,3 proc. w latach 2007–2024. Europejski plan na rzecz przystępnych cenowo mieszkań z 2025 r. to nasza pierwsza strategia wspierająca państwa członkowskie w radzeniu sobie z tym problemem.
Osobom, które będą żyły dłużej, musimy zapewnić środki umożliwiające satysfakcjonujące życie
Ważną rolę odgrywa także migracja. Krótkookresowo może nam ona pomóc zaspokoić pewne potrzeby rynku pracy, o ile nadal będziemy nią zarządzać w sposób odpowiedzialny i zgodny z odpowiednimi przepisami.
Można zneutralizować niekorzystny wpływ starzenia się
To samo można powiedzieć o zwiększeniu uczestnictwa w rynku pracy. Około 20 proc. ludności w wieku produkcyjnym w UE znajduje się dziś poza rynkiem pracy. 37 mln kobiet w wieku produkcyjnym jest albo bezrobotnych, albo biernych zawodowo. Ponad 4 mln osób pozostaje długotrwale bezrobotne. Gdyby wszystkie państwa członkowskie osiągnęły taki sam poziom uczestnictwa, jaki odnotowuje Szwecja (najwyższy w Europie), można byłoby niemal w całości zneutralizować niekorzystny wpływ starzenia się społeczeństwa na liczbę ludności w wieku produkcyjnym.
Pierwszy zestaw narzędzi demograficznych, który przedstawiłam w 2023 r., wyposażył państwa członkowskie w kompleksowe rozwiązania w ramach polityki UE w tej dziedzinie. Mówimy tu o konkretnych narzędziach. Trzeba jednak dopilnować, by zostały one wdrożone. I nie możemy na tym poprzestać.
Wyzwania, o których mowa, wymagają też uważnego, długofalowego monitorowania i koordynacji. Opowiadam się więc za utworzeniem skutecznej Europejskiej Agencji ds. Demografii, która wspierałaby działania krajowych organów i zapewniłaby pomost między statystyką a działaniami politycznymi. Odpowiedzią na rozdźwięk między tymi dziedzinami jest Europejskie Forum Demograficzne, które zbierze się po raz pierwszy w przyszłym roku, i wezmą w nim udział wszystkie zainteresowane podmioty. Dopóki w swych działaniach będziemy kierować się faktami, możemy mieć pewność, że odpowiadamy na realne potrzeby.
Czytaj więcej
Na rynku matrymonialnym mężczyźni widzą winę w kobietach, które według nich „oszalały” i „chcą za dużo”, a kobiety winią mężczyzn – za to tych, któ...
Osobom, które będą żyły dłużej, musimy zapewnić środki umożliwiające satysfakcjonujące życie – w dobrym zdrowiu i z uczestnictwem w życiu społecznym, także w starszym wieku. Młodszym musimy zaś stworzyć dobre, wspierające warunki do tego, by mieli dzieci, gdy tylko będą na to gotowi.
Nie ma tu drogi na skróty – czeka nas ciężka praca. Ale UE jest gotowa wnieść w nią swój wkład – patrząc w przyszłość, działajmy już dziś.
- Tytuł i śródtytuły pochodzą od redakcji.
