Krzysztof Adam Kowalczyk: Dlaczego potrzebna nam zielona rewolucja

Pilnie potrzebujemy rewolucji w myśleniu o rolnictwie ukraińskim. Ale także przyspieszenia zmian strukturalnych w polskim.

Publikacja: 16.08.2023 16:10

„Jak się przygotować do konkurencji z rolnictwem Ukrainy”

„Jak się przygotować do konkurencji z rolnictwem Ukrainy”

Foto: Adobe Stock

Słuchając debaty Towarzystwa Ekonomistów Polskich „Jak się przygotować do konkurencji z rolnictwem Ukrainy” z cyklu „Gospodarka ma głos. 2023”, miałem wrażenie déjà vu. Przypomniały mi się rozmowy z moimi kuzynami prowadzącymi gospodarstwa na wschodnim Mazowszu. Siłą rzeczy ich obserwacje są lokalne, jednostkowe, ale – okazuje się – charakterystyczne dla dużej części naszego rolnictwa.

Czytaj więcej

Jak się przygotować do konkurencji z rolnictwem Ukrainy? Debata TEP i „Rzeczpospolitej”

Rozdrobnione gospodarstwa rolne 

Wprawdzie mieszkańców wsi faktycznie ubywa, o czym świadczy rosnąca liczba pustostanów, zwłaszcza na Ścianie Wschodniej, ale trendu zwijania się gospodarstw rolnych w statystyce prawie nie widać. Po prostu ludziom utrzymującym się już z innych źródeł, nierzadko mieszkającym w mieście, opłaca się trzymać odziedziczone po rodzicach czy dziadkach grunty.

Nieformalnie dzierżawią je prawdziwym rolnikom, ale inkasują nieopodatkowane dopłaty unijne i płacą dużo niższe niż w ZUS składki na KRUS. Taki jest mechanizm utrwalania rozdrobnionej struktury rolnej, opisany przez biorącego udział w debacie Jakuba Oliprę, starszego ekonomistę z Credit Agricole. Utrwala taką strukturę polskiej wsi także opodatkowanie gospodarstw niezmienianym od 1984 roku (to nie pomyłka, od połowy lat 80.) archaicznym podatkiem rolnym, który nie ma nic wspólnego z prawdziwą dochodowością gospodarstw.

W rezultacie na wsi, gdzie rolę uprawia coraz mnie ludzi, dynamicznie rozwijający się rolnicy mają problem z pozyskaniem gruntów – właśnie taka jest sytuacja także moich kuzynów. A przecież tylko duże gospodarstwa mogą działać na dużą skalę, odpowiednio dużo inwestować i uzyskiwać wysoki dochód. Na 13 mln gospodarstw tylko 200-300 tys. to jednostki naprawdę towarowe, szacuje Grzegorz Brodziak, prezes spółki Goodvalley i wiceprezes Polskiej Federacji Rolnej.

Czy Zielony Ład zniszczy małe gospodarstwa rolne?

Z badań, które przytacza, wynika, że gospodarstwa poniżej 50 ha mogą sobie nie poradzić z wyzwaniami wynikającymi z unijnego Zielonego Ładu, który zmierza do zmniejszenia oddziaływania na środowisko także w tym sektorze. Tymczasem przeciętne polskie gospodarstwo rolne ma 11 ha powierzchni. Nie dość, że obszar jest mały, to zwykle jeszcze w wielu kawałkach, co zwiększa nakład pracy i obniża efektywność. Jak słusznie zauważa Jakub Olipra, na takich małych polach „ciągnik nawet nie zdąży się rozpędzić”. W Niemczech czy Francji przeciętne gospodarstwa mają po około 60, Holandii – ponad 30, a w Ukrainie – tysiąc hektarów.

I to właśnie Ukraina, za sprawą wojennego eksportu zboża budzi w Polsce emocje. Kraj posiadający 35 proc. czarnoziemów świata – jak podkreśla dr hab. Ilona Szczepaniak z Instytutu Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – słusznie jest nazywany spichlerzem Europy.

Jaka współpraca z Ukrainą

W perspektywie nieuniknionej integracji europejskiej Ukrainy powinniśmy podnieść efektywność naszego przemysłu spożywczego. Jego europejski sukces opiera się na dobrej relacji ceny do jakości, a nie rozpoznawalnych markach. Dlatego polski przemysł spożywczy powinien już teraz szukać w Ukrainie dostawców, by związać się z nimi na długo. Właśnie teraz ma okno możliwości. Ono nie będzie otwarte w nieskończoność, bo Ukraińcy, mając dobre i tanie surowce, też będą chcieli po wojnie rozwinąć u siebie przetwórstwo i zwiększyć wytwarzaną wartość dodaną.

Dlatego właśnie potrzebujemy rewolucji w myśleniu o rolnictwie ukraińskim. Ale także przyspieszenia zmian strukturalnych w polskim.

Słuchając debaty Towarzystwa Ekonomistów Polskich „Jak się przygotować do konkurencji z rolnictwem Ukrainy” z cyklu „Gospodarka ma głos. 2023”, miałem wrażenie déjà vu. Przypomniały mi się rozmowy z moimi kuzynami prowadzącymi gospodarstwa na wschodnim Mazowszu. Siłą rzeczy ich obserwacje są lokalne, jednostkowe, ale – okazuje się – charakterystyczne dla dużej części naszego rolnictwa.

Rozdrobnione gospodarstwa rolne 

Pozostało 90% artykułu
Opinie Ekonomiczne
Witold M. Orłowski: Gospodarka wciąż w strefie cienia
Opinie Ekonomiczne
Piotr Skwirowski: Nie czarne, ale już ciemne chmury nad kredytobiorcami
Ekonomia
Marek Ratajczak: Czy trzeba umoralnić człowieka ekonomicznego
Opinie Ekonomiczne
Krzysztof Adam Kowalczyk: Klęska władz monetarnych
Materiał Promocyjny
Jakie są główne zalety systemów do zarządzania zasobami ludzkimi?
Opinie Ekonomiczne
Andrzej Sławiński: Przepis na stagnację
Opinie Ekonomiczne
Piotr Skwirowski: Ludzie potrafią liczyć. Władza prosi się o kłopoty