Przepis odmawiający rodzicowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawne dziecko, jeśli małżonek otrzymuje już taką pomoc, jest niezgodny z konstytucją. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że rodziny w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony państwa.
– Nie można traktować tego jako deklaracji programowej. Ta szczególna pomoc powinna być rzeczywista i skuteczna, dostosowana do sytuacji tych rodzin – uzasadniała Teresa Liszcz, sędzia sprawozdawca.
Rzeczywista pomoc
Rozpatrywana przez Trybunał skarga została wniesiona przez ojca trojga niepełnosprawnych dzieci, który zrezygnował z zatrudnienia, by dzielić się opieką nad potomkami z niepracującą żoną. Kobieta otrzymywała już świadczenie pielęgnacyjne. Niestety, ojciec nie uzyskał takiego wsparcia, bo polskie prawo nie różnicuje sytuacji rodzin w zależności od liczby niepełnosprawnych.
– Przyjęcie zasady, że w jednej rodzinie może przysługiwać tylko jedno prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od liczby niepełnosprawnych dzieci wymagających opieki innych osób i niezależnie od liczby opiekunów, jest niewystarczające – zauważyła sędzia Liszcz.
97 tys. świadczeń pielęgnacyjnych jest wypłacanych miesięcznie opiekunom
Dodała, że rodzicom nie można stawiać zarzutu, iż próbują przerzucić ciężar utrzymania dzieci na państwo. Wręcz przeciwnie – nie uchylają się od obowiązków, bo podejmują się trudu całodobowej opieki nad nimi. W tej sytuacji nie mogą jednak zarabiać.
Trybunał zwrócił także uwagę, że niemożliwość uzyskania świadczenia przez oboje rodziców może sprawić, iż dzieci znajdą się w domach opieki społecznej. A tam koszt ich utrzymania będzie znacznie większy. Jeden rodzic nie da bowiem rady pielęgnować kilkorga niepełnosprawnych. Koszt społeczny będzie jeszcze większy, bo najlepszą opiekę zapewnia rodzina.
Ważny dla rodzin
Choć wyrok Trybunału dotyczy brzmienia ustawy o świadczeniach rodzinnych sprzed października 2011 r., to orzeczenie jest aktualne i ważne dla rodziców niepełnosprawnych dzieci pozbawionych świadczenia. Zgodnie bowiem z obecnie obowiązującym prawem, rodzic kilkorga niepełnosprawnych dzieci także nie może otrzymać świadczenia, jeśli w jego rodzinie z takiej pomocy korzysta ktoś inny.
– Formalnie przepis został zmieniony, ale zakwestionowana przesłanka obowiązuje w takim samym kształcie. Dlatego na wyrok Trybunału będzie się można powoływać w postępowaniu administracyjnym w indywidualnych sprawach – zauważyła sędzia Liszcz.
– Rozstrzygnięcia TK kształtują standard zgodności z konstytucją. Nawet jeśli nie dotyczą obowiązujących przepisów, można się na nie powoływać – tłumaczy Ryszard Piotrowski, konstytucjonalista z Uniwersytetu Warszawskiego.
sygnatura akt: SK 7/11
