Słabnie atrakcyjność Polskiej Strefy Inwestycji

Rosnący gąszcz szybko zmieniających się, a także mało klarownych przepisów coraz bardziej utrudnia inwestorom korzystanie z oferowanego przez państwo wsparcia.

Publikacja: 02.04.2024 04:30

Maleje pomoc przyznawana przedsiębiorcom w ramach Polskiej Strefy Inwestycji

Maleje pomoc przyznawana przedsiębiorcom w ramach Polskiej Strefy Inwestycji

Foto: Adobe Stock

Maleje pomoc przyznawana przedsiębiorcom w ramach Polskiej Strefy Inwestycji (PSI). Mimo dużej wartości projektów – według stanu z grudnia 2023 r. inwestorzy zadeklarowali narastająco 116,9 mld zł nakładów i utworzenie 48 tys. nowych miejsc pracy – w ostatnich trzech latach wartość wspieranych przedsięwzięć systematycznie topniała – wynika z niepublikowanego jeszcze raportu firmy doradczej Crido, do którego dotarła „Rzeczpospolita”. Jeśli w 2021 r. ta wartość sięgała 37,1 mld zł, to w rok później wyniosła już tylko 25,2 mld zł, a w 2023 r. skurczyła się do 18,3 mld zł.

Raport Crido przygotowany z udziałem Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu oraz Krakowskiego Parku Technologicznego analizuje ewolucję i rozwój dostępnych mechanizmów wspierania inwestycji: najpierw w ramach specjalnych stref ekonomicznych, a następnie w zastępującej je PSI. Choć ten drugi system od wprowadzenia w 2018 r. wniósł korzystne zmiany dla inwestorów, Crido wskazuje na istotne problemy, jakie ograniczają dostępność pomocy.

Fiskus jako bloker Polskiej Strefy Inwestycji

Główną przyczyną słabnącego jej wykorzystania ma być niekorzystne dla przedsiębiorców podejście urzędów skarbowych weryfikujących ustalanie dochodu zwolnionego z podatku w ramach PSI. Zwłaszcza w przypadku dochodu zwolnionego z opodatkowania przy reinwestycjach – dziś najczęstszej formy wspieranych projektów. Kolejnym przykładem są tzw. nakłady okołoprodukcyjne, gdzie fiskus próbuje zawężać rodzaje wydatków inwestycyjnych, decydujących o wielkości zwolnienia podatkowego. – Na przykładzie blisko 90 inwestorów, których wspieraliśmy w pozyskaniu zezwolenia strefowego czy decyzji o wsparciu, oceniamy, że te problemy są największym blokerem dla rozważających nowe projekty przy wsparciu mechanizmu strefowego – mówi Piotr Folwarczny, partner w Crido i współautor raportu.

Spadek zainteresowania strefami to również efekt obowiązku utrzymania istniejącego zatrudnienia. Gdy w coraz większej liczbie regionów rosną problemy z brakami pracowników, ten wymóg – jak uważają przedsiębiorcy – jest nieżyciowy. Wkrótce problemem dla inwestorów strefowych stanie się wprowadzenie do krajowych przepisów dyrektywy dotyczącej globalnego podatku minimalnego. – W tym kontekście także od polskiego ustawodawcy będzie zależeć, na ile firmy w ramach SSE i PSI będą dotknięte tymi obostrzeniami – dodaje Folwarczny.

Raport Crido wskazuje też na kolejne niepokojące zjawisko: niski poziom wykorzystania dostępnych ulg podatkowych. Przykładowo z przeszło 7,4 tys. firm prowadzących prace badawczo-rozwojowe (dane GUS za 2022 r.) tylko jedna trzecia z nich korzysta z ulgi na ten rodzaj działalności. Niewielki odsetek przedsiębiorstw wykorzystuje zwłaszcza najmłodsze ulgi: na robotyzację, na CSR (wsparcie działalności społecznie użytecznej) czy na ekspansję, mimo ich dość szerokiego zastosowania. – Przedsiębiorcy mają dużo korzystnych mechanizmów zachęt i ulg podatkowych, ale problemem nie jest ich kształt, ale popularyzacja stosowania – twierdzi Magdalena Kosewska-Kwaśny, partner w Crido i współautor raportu.

Przykładowo wśród przedsiębiorców prowadzących badania brak jest powszechnej wiedzy o korzyściach podatkowych wynikających z ulg. – Część z nich nie jest świadoma, że ich działania są pracami badawczymi w rozumieniu przepisów podatkowych, przez co tracą szansę na preferencje fiskalne – dodaje Kosewska-Kwaśny.

Gęsta sieć regulacji 

Zdaniem Adama Allena, partnera w firmie doradztwa podatkowego Thedy & Partners, obecny system wspierania inwestycji oparty na programie PSI zdecydowanie poprawił dostępność wsparcia, które nie jest już uzależnione od lokalizacji w specjalnej strefie ekonomicznej. Ale coraz większym wyzwaniem staje się rozliczenie podatkowe przyznanej ulgi. – Ilość regulacji, interpretacji oraz objaśnień coraz bardziej się zagęszcza. I choć pozyskanie wsparcia jest coraz bardziej dostępne, to wykorzystanie przyznanej ulgi podatkowej coraz trudniejsze, bo obarczone coraz większą liczbą wciąż zmieniających się szczegółowych zasad – twierdzi Allen.

Tymczasem stabilność i przejrzystość przepisów jest kluczowa dla firm wchodzących na polski rynek lub rozszerzających na nim działalność. W ubiegłorocznej ankiecie firm zrzeszonych w izbach International Group of Chambers of Commerce niemal połowa badanych negatywnie oceniła system podatkowy w Polsce i funkcjonowanie administracji skarbowej. Jeszcze gorsze oceny zebrała przewidywalność polityki gospodarczej – krytycznie oceniło ją prawie dwie trzecie zagranicznych inwestorów.

Firmy zapłacą nową daninę

Dyrektywa 2022/2523 oraz jej implementacja do prawa krajowego, co ma nastąpić 1 stycznia 2025 r., może znacząco wpłynąć na zainteresowanie dużych przedsiębiorców zachętami inwestycyjnymi w ramach PSI. Dyrektywa ta wprowadza minimalną stawkę podatkową w wysokości 15 proc. Firmy strefowe spełniające kryteria wymienione w dyrektywie mogą być zmuszone do zapłacenia podatku wyrównawczego, który będzie można obniżyć na podstawie kosztów związanych z pracownikami i wartością nabytych rzeczowych aktywów trwałych. Dopóki nie pojawi się projekt ustawy wprowadzający przepisy dyrektywy do prawa krajowego, trudno ocenić, w jakiej formie płacony będzie podatek wyrównawczy i w jakim stopniu dotknie on inwestujących w ramach PSI.  

Kiejstut Żagun, partner w dziale doradztwa podatkowego, szef zespołu ds. innowacji, ulg i dotacji w KPMG w Polsce

Dla przedsiębiorców chcących skorzystać z ulg lub dotacji istotne jest, aby kryteria te były jasno sformułowane i jednorodnie interpretowane przez instytucje. Niestety w wielu przypadkach jest na odwrót.

Jedną z barier dla firm jest procedura oceny aplikacji o dofinansowanie – szczególnie w przypadku dofinansowania dotacjami unijnymi przedsiębiorcy borykają się z wielomiesięcznym procesem oceny aplikacji. Tu konieczne jest podjęcie działań dla usprawnienia tej sytuacji. Barierą dla przedsiębiorców jest też odnalezienie się w gąszczu wzorców aplikacji i wymaganych załączników. 

Gospodarka
Rosjanie atakują Ukrainę z wózków golfowych. Przemysł nie nadąża za stratami
Materiał Promocyjny
Tajniki oszczędnościowych obligacji skarbowych. Możliwości na różne potrzeby
Gospodarka
Charles Michel: Europejczycy mają dziewięć bilionów euro oszczędności
Gospodarka
Joanna Tyrowicz: W kwestii inflacji nie powinniśmy liczyć na łut szczęścia
Gospodarka
Odra i Wisła zagrożone katastrofą. "Chęci rządu do zmiany tego stanu nie widać"
Materiał Promocyjny
Naukowa Fundacja Polpharmy ogłasza start XXIII edycji Konkursu o Grant Fundacji
Gospodarka
Echa wywiadu z minister przemysłu. Tusk wspiera, minister precyzuje, PiS krytykuje