Partner relacji: Lidl Polska
Choć wyzwań regulacyjnych wciąż nie brakuje, eksperci obecni na XXXV Forum Ekonomicznym w Karpaczu byli zgodni: zapobieganie powstawaniu odpadów, budowa nowych zakładów i mądra edukacja od najmłodszych lat pozwolą skutecznie domknąć system i w pełni wykorzystać potencjał drzemiący w surowcach.
Cyrkularność europejskiej gospodarki jest bardzo niska – wynosi poniżej 10 proc. Wiele surowców jest bezpowrotnie traconych, a Europa nadal produkuje coraz więcej odpadów.
Potrzebna edukacja i jasne zasady
Zdaniem ekspertów, którzy w debacie pochylili się nad tematem odzysku surowców i gospodarki obiegu zamkniętego, nadal brakuje świadomości, że wszyscy są właścicielami odpadów, ale też wszyscy je produkują.
– Uważam, że najistotniejsza jest edukacja, mówienie o gospodarce obiegu zamkniętego w szkołach – mówił Ryszard Machoj, członek zarządu Lidl Polska.
Drugim priorytetem są regulacje, ponieważ zasady sortowania odpadów potrafią się różnić nawet między gminami. Bywa też, że regulacje są dyktowane wydajnością technologii stosowanych w sortowniach.
– My już od ponad 20 lat patrzymy na odpady jak na surowce. Odzyskujemy blisko 100 proc. papieru wprowadzanego jako zabezpieczenie transportu, podobnie folii do zabezpieczania. Należy więc spojrzeć na dwie rzeczy: na generowanie odpadów w życiu codziennym, a także na to, jak podchodzą do tego firmy – mówił Machoj.
Ekspert wskazał także na przepływy finansowe związane z kosztami gospodarki odpadami.
– PPWR, czyli unijne rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, na pewno będzie ogromnym wyzwaniem, ale to jest początek transformacji. Pod warunkiem że każdy podejdzie odpowiedzialnie do tych przepisów, a regulator wprowadzi odpowiednie rozwiązania prawne dla rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), których obecnie nie mamy i od których wszystko powinno się zacząć – wskazywał przedstawiciel Lidl Polska.
Odpadów wciąż przybywa
Mimo narastającej presji regulacyjnej wytwarzanie odpadów w Europie nadal utrzymuje się na wysokim poziomie. Średnio jest to 5 ton na mieszkańca rocznie. To całkowita ilość odpadów generowanych przez całą gospodarkę, w tym przemysł. W niewielkim stopniu udało się również ograniczyć składowanie odpadów na wysypiskach.
– Nie możemy się oszukiwać, w wielu miejscach przegraliśmy, zwłaszcza w sprawie odpadów niebezpiecznych. Na Mazowszu mamy wiele takich miejsc. Jeżeli będziemy je ciągle usuwać, to one będą się pojawiały. Jeśli będziemy czekać, aż one się zutylizują, to będzie zagrożenie dla mieszkańców. Musimy powiedzieć sobie wprost: usuwamy to, co jest nawiezione, i bardzo mocno dbamy, by takich miejsc się więcej nie pojawiało – mówiła Janina Ewa Orzełowska z zarządu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego.
Gospodarowanie odpadami to działalność na skalę przemysłową, która wymaga inwestycji. Z pozytywnych zmian eksperci wskazali wzrost poziomu recyklingu oraz powstanie rynków surowców wtórnych, które nadal wymagają jednak wiele pracy, aby mogły się ustabilizować.
W tym roku w UE powstaje nowe prawo – Akt gospodarki o obiegu zamkniętym, który ma ułatwić materiałom pochodzącym z recyklingu znalezienie rynku zbytu.
– Czy potrzebujemy tych nowych przepisów? Bez wątpienia tak. Nasze badanie jakości funkcjonowania rynków surowców wtórnych wykazało, że wiele z tych surowców z odzysku nie jest w stanie skutecznie konkurować z surowcami pierwotnymi. Potrzebujemy więc dobrego finansowania, skutecznego rozstrzygania sporów oraz odpowiednich zachęt, aby rynki te mogły funkcjonować. Ostatecznie jednak najważniejsze jest zapobieganie powstawaniu odpadów. To najtańsze rozwiązanie – mówił Daniel Montalvo, kierownik jednostki gospodarki obiegu zamkniętego z Europejskiej Agencji ds. Środowiska.
W odniesieniu do nadchodzących zmian legislacyjnych w kraju eksperci wskazywali, że Polska mogłaby uczyć się na błędach innych państw, m.in. Węgier, które przed dekadą wprowadziły monopolizację systemu odzysku odpadów. W efekcie poziomy zbiórki pogorszyły się, zamiast poprawić.
– Dzisiejszy kształt projektu UC100, czyli polskiej ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, który wdraża system ROP, niestety wskazuje na to, że ma nastąpić centralizacja. I myślę, że zgodzimy się tu wszyscy, że to nienajlepsze rozwiązanie – mówił Ryszard Machoj, członek zarządu Lidl Polska.
Zdaniem branży odpadowej potrzebne są nowe, kompletne zakłady, obejmujące sortownie, składowiska i spalarnie.
Spalarnie domkną system?
– Bez spalarni nie stworzymy gospodarki obiegu zamkniętego. Nawet jeśli przetworzymy PET trzykrotnie, i tak trzeba go potem będzie zutylizować. Lepiej przekształcić go w energię cieplną, niż wyrzucić na składowisko – mówił Henryk Drzewiecki, prezes Miejskiego Zakładu Gospodarowania Odpadami w Koninie.
W ocenie Doroty Włoch, prezes Eneris Surowce, problemem pozostają jednak tworzywa, dla których brakuje rynku zbytu.
– Mamy problem tworzyw, nie tylko na poziomie regulacji i sortowania przez mieszkańców. Musimy mieć miejsce, gdzie wykorzystamy energię chemiczną tych surowców – w przypadku tworzyw to ropa naftowa, bioenergia drewna, frakcji bio. Przychodzi moment, że nie ma sensu ekonomicznego i środowiskowego, by nadal to przetwarzać, i ta frakcja resztkowa musi być domknięta przez spalarnie – mówiła Dorota Włoch.
Dodała, że zapotrzebowanie na sortownie będzie spadać wraz ze wzrostem liczby czystych strumieni odpadów, a zakłady muszą być prowadzone uważnie, aby nie były uciążliwe dla mieszkańców.
System kaucyjny jeszcze nie działa w pełni
Wielką zmianę w obiegu surowców wprowadził system kaucyjny. Czy już w pełni zadziałał?
Tomasz Suligowski, prezes operatora OK Operator Kaucyjny, zauważył, że głównym celem jest recykling i zagospodarowanie surowca, a nie szeroko komunikowane cele, takie jak poziom zbiórki czy zniknięcie pustych butelek z przestrzeni publicznej.
– Na dziś nie słyszałem, by ministerstwo powiedziało nam, jaki jest procent recyklingu tego materiału – mówił Tomasz Suligowski.
Wskazał również, że brakuje informacji dotyczących całego rynku, oraz zaapelował o utworzenie organizacji parasolowej, która zbierałaby te dane.
Partner relacji: Lidl Polska
