Materiał partnera: BIK

Na dorocznym forum ekspertów sektora finansowego – Kongresie Consumer Finance, który odbył się 1 grudnia na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, dyskutowano o perspektywach i trendach rynku finansowego w Polsce.

Najnowsze dane przedstawił dr Mariusz Cholewa, prezes zarządu BIK S.A. i prezydent ACCIS, podkreślając stabilność polskiego rynku kredytowego oraz znaczący wzrost w segmencie consumer finance.

Polski rynek consumer finance 2025

Wartość portfela kredytów i pożyczek po dziesięciu miesiącach tego roku sięgnęła 254 mld zł, a sprzedaż kredytów gotówkowych i ratalnych rośnie w szybkim tempie. Coraz większe znaczenie odgrywa konsolidacja – już ponad połowa nowych kredytów gotówkowych to refinansowania. Dynamicznie rozwija się segment odroczonych płatności – 3,1 mln klientów zrealizowało 158 mln transakcji, z czego co czwarta została rozłożona na raty.

Na narastające ryzyko nadmiernego zadłużenia wskazują statystyki w segmencie krótkoterminowych, nisko kwotowych pożyczek – przeciętny klient sięga po ten produkt dziesięć razy w ciągu roku, a co czwarty dobrze spłacający zobowiązania klient w 12 miesięcy od wejścia do segmentu pożyczek nisko kwotowych przestaje spłacać zobowiązania. Należy jednak zaznaczyć, że stopniowo poprawia się jakość portfeli instytucji pożyczkowych.

Z obrazu rynku consumer finance wyłania się jasny wniosek, że jednolity i pełny obraz zobowiązań kredytowych i pożyczkowych jest kluczowy dla bezpieczeństwa sektora i klientów.

BIK jest centralnym rejestrem danych o zobowiązaniach kredytowych osób i firm, tworząc historię kredytową 25 mln klientów – w ponad 90 proc. pozytywną, potwierdzającą terminowe regulowanie zobowiązań. Instytucje finansowe dwa razy w tygodniu raportują do BIK dane o aktywnych kredytach, które BIK przetwarza zgodnie z zachowaniem najwyższych standardów i zasad ochrony danych osobowych – po spłacie zobowiązania mogą być przechowywane za zgodą klienta lub obowiązkowo przez pięć lat w przypadku opóźnień w spłacie przekraczających 60 dni. Biuro gromadzi dane dotyczące wyłącznie zobowiązań kredytowych i pożyczkowych.

Obok BIK w Polsce działają Biura Informacji Gospodarczej, które gromadzą dane o terminowości opłacania rachunków i faktur. Każde z nich prowadzi osobny rejestr i działa na podstawie odrębnych regulacji prawnych niż BIK.

Kompletny obraz danych gromadzonych w centralnej bazie BIK potwierdza istotę budowania bezpiecznego sektora finansowego oraz minimalizowania ryzyka przekredytowania konsumentów.

Równocześnie taki model sprawdza się, bo spełnia fundamentalny warunek – zapewnia rzetelność i transparentność w procesie oceny zdolności kredytowej. Analizy BIK umożliwiają ocenę poziomu zadłużenia klientów, co pomaga ograniczać ryzyko nadmiernych obciążeń gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, a także przyczynia się do świadomego zarządzania finansami.

Decentralizacja – iluzja kontroli

W ocenie BIK bezpieczeństwo stanowi fundament systemu wymiany informacji kredytowych. Rozproszenie wartości, jaką niewątpliwie jest integralność obecnego systemu wymiany informacji, może prowadzić do pozornej weryfikacji zdolności kredytowej klienta i niepełnego obrazu jego zobowiązań. Raportowanie danych do wielu baz grozi fragmentarycznością informacji, prowadzi do błędnych decyzji kredytowych, nawet do spirali zadłużenia klientów.

Przykład rynku brytyjskiego, gdzie funkcjonuje model oparty na współistnieniu wielu biur kredytowych, pokazuje, że brak dostępu do pełnych danych może podnosić ryzyko systemowe sektora, szczególnie w przypadku innowacyjnych i dynamicznie rozwijających się usług jak na przykład płatności odroczone (BNPL), w wyniku czego pojawiają się instytucje dążące do centralizacji danych, by umożliwić klientom i kredytodawcom dostęp do kompletnego obrazu historii kredytowej osób.

Te fakty są szczególnie istotne w kontekście pojawiającej się dyskusji na temat rozproszenia rynku wymiany danych kredytowych. Rynku, który wbrew pojawiającym się w przestrzeni publicznej głosom, funkcjonuje na podstawie działalności różnorodnych podmiotów, dostarczających instytucjom finansowym wielu informacji wykorzystywanych w procesie kredytowym.

W tym kontekście BIK apeluje o doskonalenie obowiązującego systemu i ewolucyjne podejście do rozwoju ram prawnych i organizacyjnych tak, by odpowiadały one zmieniającym się warunkom rynkowym. Każda ingerencja w istniejące mechanizmy powinna być poprzedzona szczegółową analizą ryzyk i konsekwencji zmian.

Rozdrobnienie systemu lub rozszerzanie uprawnień podmiotów komercyjnych w sposób niegwarantujący odpowiednich zabezpieczeń dla bezpieczeństwa i rzetelności danych kredytowych może prowadzić do obniżenia standardów ochrony konsumentów oraz osłabienia stabilności sektora finansowego. Jednocześnie BIK podkreśla konieczność zachowania ostrożności przy wprowadzaniu zmian regulacyjnych w obszarze wymiany informacji kredytowych.

Ciężar ryzyka nowego kredytu

Z perspektywy rozwoju rynku kredytowego kluczowym wyzwaniem jest zapewnienie szczelności i spójności. Od ponad 28 lat BIK ewoluuje wraz z rynkiem, rozwija się technologicznie, oferuje usługi wspierające procesy kredytowe, metody oceny ryzyka i rozwiązania chroniące przed wyłudzeniami.

Dane gromadzone w bazie BIK pozwalają instytucjom analizować ich sytuację finansową i ograniczać ryzyko, które wystąpiłoby w przypadku niepełnych informacji. Kluczowe jest zachowanie równowagi między ochroną kredytobiorców przed przekredytowaniem a rozwojem sektora bankowego i pożyczkowego.

Największe zainteresowanie ze strony klientów budzi proces analizy zdolności kredytowej prowadzący do przyznania kredytu lub pożyczki i kryteria, które są przy tym brane pod uwagę.

W tym miejscu warto przypomnieć, że to nie BIK decyduje o przyznaniu kredytu – jest to rola instytucji przyznającej finansowanie – banku, SKOK-u lub instytucji pożyczkowej. W procesie oceny zdolności kredytowej instytucje finansowe już teraz korzystają z wielu źródeł danych dostępnych na rynku, np. historii rachunku płatniczego.

Od 2026 r. nowy model scoringowy BIK

Scoring BIK wskazuje kierunek odpowiedzialnego kredytowania, ale również szacunkowy maksymalny poziom finansowania, jakie osobisty budżet klienta może udźwignąć.

BIK w swojej działalności stale monitoruje rynek, aby móc dostosowywać oferowane rozwiązania do zmieniających się warunków. Odpowiedzią na te zmiany jest m.in. realizacja przez BIK jednego z kluczowych projektów, jakim jest wdrożenie nowego modelu scoringowego.

Prezes BIK ogłosił podczas Kongresu Consumer Finance, że prace nad nową generacją scoringu BIK zostały już zakończone, trwają testy implementacyjne, a testowanie w instytucjach finansowych startuje od początku 2026 r.

Nowy system oceny wykorzystuje najnowsze rozwiązania technologiczne, częstszą aktualizację danych przez instytucje oraz nowe produkty finansowe na rynku.

Analizie nadal będą podlegały trzy główne obszary. Są to: terminowość spłat zobowiązań, aktywność klienta na rynku finansowym oraz doświadczenie w obsłudze wcześniejszych zobowiązań.

Z modelu wyłączone zostaną dane dotyczące wniosków kredytowych, które nie zakończyły się udzieleniem finansowania. Od 1 lipca 2026 r. zapytania takie będą po 14 dniach automatycznie usuwane z bazy. Nie będą one uwzględniane w scoringu, jednak pozostaną dostępne dla klientów w raportach indywidualnych.

Prezes BIK zaznaczył: – Nowy model scoringowy to odpowiedź na dynamiczne zmiany w sektorze finansowym i oczekiwania klientów w zakresie transparentności oraz ochrony danych. Chcemy, aby scoring BIK był jeszcze bardziej precyzyjnym narzędziem wspierającym odpowiedzialne decyzje kredytowe – zarówno po stronie konsumentów, jak i instytucji finansowych.

Warto podkreślić, że nowy model ma na celu dostosowanie systemu scoringowego do rozwoju technologicznego sektora finansowego, pojawiania się nowych produktów oraz uwzględnienie danych z sektora pożyczkowego, w tym usług typu kup teraz, zapłać później, czyli odroczonych płatności.

BIK od niemal trzech dekad dostarcza instytucjom finansowym rozwiązania wspierające ocenę zdolności kredytowej klientów. Wdrożenie nowego modelu scoringowego stanowi kontynuację działań mających na celu dostosowanie systemu do zmieniających się warunków rynkowych.

Drugim filarem działalności BIK, poza podstawową działalnością dotyczącą gromadzenia i udostępniania danych o zobowiązaniach kredytowych, są systemy przeciwdziałające nadużyciom i przestępczości finansowej. Atutem są zaawansowane systemy i rozwiązania IT oraz specjalistyczne kompetencje do zarządzania tak olbrzymimi wolumenami danych.

W ten sposób BIK wyznacza nowe standardy w zabezpieczaniu transakcji elektronicznych, podnosząc poziom bezpieczeństwa banków i ich klientów – czyli chroni środki wszystkich nas, konsumentów.

Materiał partnera: BIK