Projekt finansowany przez Agencję Badań Medycznych zakłada ocenę wartości prognostycznej i rokowniczej nowego radiofarmaceutyku 99mTc-PSMA-T4, opracowanego w Narodowym Centrum Badań Jądrowych.
Potrójnie ujemny rak piersi stanowi około 10–15% wszystkich przypadków tego nowotworu, jednak jego przebieg kliniczny cechuje się wyjątkowo wysokim stopniem złośliwości. Komórki nowotworowe pozbawione są receptorów estrogenowych, progesteronowych oraz HER2, co uniemożliwia zastosowanie terapii hormonalnej i leków celowanych, skutecznych w innych typach raka piersi. W rezultacie rokowania pacjentek są gorsze, a ryzyko nawrotu choroby może być nawet trzykrotnie wyższe.
W tym kontekście rozwój nowoczesnych, nieinwazyjnych metod diagnostycznych nabiera wyjątkowego znaczenia. Wczesne określenie stopnia agresywności a dzięki temu uzyskanie informacji umożliwiających ocenę skuteczności zastosowanej terapii jeszcze przed zabiegiem chirurgicznym, mogą istotnie poprawić efekty leczenia.
PSMA-T4 – innowacyjny znacznik w służbie medycyny nuklearnej
Radiofarmaceutyk 99mTc-PSMA-T4, który zostanie wykorzystany w badaniu, to polska innowacja stworzona w Narodowym Centrum Badań Jądrowych.
Obecność PSMA, czyli antygenu błony komórkowej swoistego dla raka prostaty była dotychczas wykorzystywana do oceny aktywności procesu nowotworowego oraz planowania spersonalizowanego leczenia, w tym kwalifikacji do terapii radioizotopowej u chorych z rozsiewem raka stercza.
Coraz więcej dowodów naukowych potwierdza jednak ekspresję PSMA także w innych nowotworach złośliwych, w tym w potrójnie ujemnym raku piersi. Antygen ten wykrywany jest w śródbłonku patologicznych naczyń krwionośnych tworzących sieć zaopatrującą guz w tlen i substancje odżywcze.
Celem tego badania klinicznego jest ocena czy intensywność gromadzenia radiofarmaceutyku 99mTc-PSMA-T4 w tkance guza koreluje ze stopniem agresywności tej formy raka piersi. W praktyce oznacza to, że naukowcy będą analizować obrazy scyntygraficzne wykonywane na gamma-kamerach w technice SPECT przed rozpoczęciem leczenia neoadiuwantowego (chemio i immunoterapia poprzedzająca leczenie chirurgiczne) i po jego zakończeniu, czyli przed operacją. W kolejnym etapie dane z badań radioizotopowych, zestawione z informacjami klinicznymi, zostaną porównane z wynikami histopatologicznymi. Ujawnienie korelacji między wychwytem znacznika a skutecznością terapii może umożliwić wykorzystanie PSMA-T4 jako biomarkera predykcyjnego, pozwalającego przewidzieć efektywność określonego schematu leczenia jeszcze przed jego zastosowaniem, a tym samym otworzyć drogę do rozwoju nieinwazyjnych metod prognostycznych, które w przyszłości mogą stać się elementem rutynowej praktyki klinicznej.
„Zastosowanie 99mTc-PSMA-T4 w TNBC, a szczególnie potwierdzenie zależności między agresywnością raka, a stopniem wychwytu radiofarmaceutyku budzi nadzieję, że w tej grupie chorych będziemy mogli, podobnie jak w raku prostaty, podejmować próby leczenia izotopowego. Rozwój terapii radioligandowych (łączących cząsteczki leku z radioaktywnym pierwiastkiem), w których wykorzystuje się ligandy, czyli cząsteczki mające zdolność do selektywnego wiązania się z receptorami/antygenami obecnymi na powierzchni komórek nowotworowych uważam za jedno z najważniejszych osiągnięć medycyny nuklearnej. Poprzez połączenie tego typu substancji z odpowiednim radioizotopem (emiter β- lub α-) możemy dostarczać terapeutyczne dawki promieniowania jonizującego do komórek nowotworu. Ta forma leczenia wpisuje się w koncepcję teranostycznej (terapia + diagnostyka – przyp. red.) onkologii nuklearnej, łączącej w jeden proces diagnostyczne obrazowanie molekularne i terapię.” – mówi prof. dr hab. n. med. Zbigniew Adamczewski – Główny Badacz projektu.
Prof. dr hab. n. med. Zbigniew Adamczewski – specjalista medycyny nuklearnej, chorób wewnętrznych i endokrynologii, kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej UM w Łodzi.
Szansa na bardziej dostępne badania obrazowe
Jednym z kluczowych atutów 99mTc-PSMA-T4 jest możliwość jego szerszego zastosowania w porównaniu z dotychczas używanymi radiofarmaceutykami wykorzystywanymi w pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) we wspomnianych wcześniej wskazaniach. Wynika to między innymi z faktu, że PSMA-T4 jest znakowany tańszym i powszechnie dostępnym izotopem technetu, co umożliwia wykonanie badania z wykorzystaniem techniki SPECT/CT. Badania PET/CT są natomiast bardziej kosztowne, między innymi ze względu na konieczność stosowania radioizotopów o krótkim czasie półtrwania oraz bardziej zaawansowanej aparatury. Dodatkowo, w wielu ośrodkach onkologicznych w Polsce technologia PET/CT wciąż pozostaje niedostępna, podczas gdy kamery gamma SPECT są znacznie szerzej rozpowszechnione. Zastosowanie nowego radioznacznika umożliwi więc zwiększenie dostępności do diagnostyki radioizotopowej, szczególnie w mniejszych ośrodkach. W efekcie pacjentki z TNBC będą mogły być łatwiej i szybciej kwalifikowane do indywidualnie zaplanowanego leczenia co może wpłynąć zarówno na skuteczność terapii, jak i jej bezpieczeństwo.
Silne zaplecze naukowe i organizacyjne
Projekt realizowany jest przez Narodowe Centrum Badań Jądrowych jako lidera konsorcjum, we współpracy z Gdańskim Uniwersytetem Medycznym oraz Uniwersytetem Medycznym w Łodzi. Głównym Badaczem projektu jest prof. dr hab. n. med. Zbigniew Adamczewski – specjalista medycyny nuklearnej, chorób wewnętrznych i endokrynologii, kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej UM w Łodzi.
W zespole badawczym znaleźli się również wybitni eksperci z zakresu radiofarmacji, radiochemii, onkologii i medycyny nuklearnej – m.in. prof. dr hab. inż. Renata Mikołajczak, dr hab. Piotr Garnuszek oraz dr inż. Wioletta Wojdowska. To grono naukowców o dużym doświadczeniu w opracowywaniu i wdrażaniu nowych radiofarmaceutyków oraz prowadzeniu badań klinicznych.
Narodowe Centrum Badań Jądrowych odpowiada za opracowanie i produkcję radioznacznika PSMA-T4, w tym jego wytwarzanie zgodnie z zasadami Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP). Gdański Uniwersytet Medyczny i Uniwersytet Medyczny w Łodzi zapewniają wsparcie kliniczne, zaplecze technologiczne oraz doświadczenie w prowadzeniu badań z udziałem pacjentek onkologicznych.
Wsparcie Agencji Badań Medycznych
Badanie zostało dofinansowane przez Agencję Badań Medycznych w ramach konkursu na niekomercyjne badania kliniczne w onkologii. Celem tego programu jest wspieranie rozwoju przełomowych technologii diagnostycznych i terapeutycznych, które mogą poprawić skuteczność leczenia nowotworów i zwiększyć dostępność innowacyjnych terapii w polskim systemie ochrony zdrowia.
Finansowanie ze środków publicznych pozwala na realizację niezależnych, wysokiej jakości projektów, których efekty mają szansę przełożyć się na konkretne korzyści dla pacjentów. Projekty tego typu stanowią istotny element strategii rozwoju krajowych badań klinicznych, w których Polska – dzięki działalności Agencji Badań Medycznych – staje się coraz silniejszym uczestnikiem międzynarodowej sceny badawczej.
Nowe możliwości diagnostyczne w TNBC
Badanie PSMA-T4 to przykład, jak interdyscyplinarna współpraca może przynosić realne korzyści pacjentkom. Łącząc doświadczenie specjalistów z zakresu medycyny nuklearnej, radiofarmacji i onkologii, projekt ma szansę wyznaczyć nowe standardy diagnostyki w potrójnie ujemnym raku piersi.
Jeśli jego wyniki potwierdzą założenia zespołu badawczego, PSMA-T4 może stać się narzędziem, które nie tylko zwiększy precyzję diagnostyczną, lecz także otworzy drogę do rozwoju terapii teranostycznych.
Tym samym polska nauka nie tylko wnosi istotny wkład w światowy rozwój medycyny nuklearnej, ale również tworzy rozwiązania, które w niedalekiej przyszłości mogą realnie poprawić rokowania pacjentek onkologicznych w Polsce.
Materiał Promocyjny
