Wykopaliska, prowadzone przez firmę archeologiczną Archeja Jacek Tkaczyk, rozpoczęły się w 2025 r. w związku z planowaną budową osiedla mieszkaniowego wzdłuż ulicy Sławinkowskiej. Stanowisko znajduje się w granicach chronionego obszaru archeologicznego, gdzie wcześniejsze ślady starożytnego osadnictwa odkryto po raz pierwszy podczas prac infrastrukturalnych na pobliskiej ulicy Willowej.
Neolit w Polsce: kultura pucharów lejkowatych i grobowce megalityczne
Nowo odkryta budowla pochodzi z neolitu – epoki transformacji, która rozpoczęła się w VI tysiącleciu p.n.e., kiedy to na terenach dzisiejszej Polski pojawiły się wczesne społeczności rolnicze. Grupy te wprowadziły rolnictwo, udomowienie zwierząt i produkcję ceramiki – co stanowiło znaczącą zmianę w stosunku do stylu życia społeczeństw łowiecko-zbierackich.
Czytaj więcej
Nowe pozostałości archeologiczne, przypominające kultowe kamienne filary w kształcie litery T z Göbekli Tepe, odkryto w prowincji Adıyaman w połudn...
Jedną z najwcześniejszych kultur odnotowanych na Lubelszczyźnie jest kultura pucharów lejkowatych (ok. IV tysiąclecia p.n.e. – początek III tysiąclecia p.n.e.). Kultura ta jest szczególnie znana z charakterystycznych zwyczajów pogrzebowych, w tym budowy monumentalnych grobowców megalitycznych.
Termin „megalit” pochodzi z języka greckiego i oznacza „wielki kamień”, choć w regionach, takich jak Lubelszczyzna, gdzie duże kamienie były rzadkością, społeczności adaptowały swoje techniki. Zamiast kamienia budowano drewniane konstrukcje grobowe, znane jako megadendrony.
Grób odkryty w Sławinku stanowi klasyczny przykład drewnianej architektury megalitycznej. Zbudowana z głęboko osadzonych drewnianych słupów i przykryta wydłużonym kopcem ziemnym budowla pierwotnie miała kształt długiego trójkąta, ustawionego wzdłuż osi wschód–zachód.
Zgodnie z ustaleniami opublikowanymi przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie grobowiec mierzył około 42 metrów długości. Jego szerokość sięgała około 5,2 metra na wschodnim krańcu, zwężając się do 3,3 metra w kierunku zachodnim. Wzdłuż jego południowej strony archeolodzy zidentyfikowali rów o długości prawie 30 metrów i szerokości do 2,5 metra – prawdopodobnie utworzony w trakcie budowy w celu pozyskania ziemi na kopiec.
Ponieważ w budowli nie znaleziono żadnych szczątków ludzkich, eksperci sugerują, że mogła ona pełnić funkcję cenotafu – symbolicznego miejsca pochówku bez faktycznego złożenia ciała. Tego typu konstrukcje są znane z neolitu i mogły mieć znaczenie rytualne lub upamiętniające.
Znaleziska archeologiczne w Lublinie: artefakty i znaczenie cmentarzyska
Pomimo braku szczątków ludzkich znaleziono wiele ważnych artefaktów, które dostarczają wskazówek dotyczących budowniczych grobu. Archeolodzy odkryli fragmenty naczyń ceramicznych i narzędzi krzemiennych, w tym częściowo obrobione materiały wykonane z charakterystycznych lokalnych surowców, takich jak krzemień sieciechowski i tzw. „krzemień czekoladowy”.
Odkrycia te podkreślają zaawansowanie technologiczne społeczności pucharów lejkowatych, które były mistrzami w produkcji narzędzi i rzemiośle ceramicznym. Artefakty przyczyniają się również do szerszego zrozumienia sieci handlowych i wykorzystania zasobów na terenach współczesnej Polski.
Znaleziska na Sławinku stanowią część większego obszaru archeologicznego badanego od dziesięcioleci. Wykopaliska prowadzone od lat 60. XX wieku przez archeolożkę Martę Polańską wzdłuż ulicy Willowej – położonej w pobliżu obecnego stanowiska – pozwoliły na odkrycie co najmniej trzech lub czterech dodatkowych grobowców megalitycznych.
Niedawno, w 2023 r., dalsze wykopaliska przeprowadzone przez Michała Kuberę potwierdziły obecność dodatkowych budowli, poszerzając wiedzę na temat tego wielokulturowego stanowiska archeologicznego. Nowo odkryty grobowiec przy ulicy Sławinkowskiej jest uważany za piąty tego typu w tym rejonie.
Co ciekawe, jeden z wcześniej udokumentowanych grobowców, opisany w publikacji z 1999 r., rozciągał się na ponad 50 metrów i zawierał trzy groby szkieletowe pokryte kamiennymi chodnikami – co świadczy o zróżnicowaniu praktyk pogrzebowych nawet w obrębie tych samych ram kulturowych.
Czytaj więcej
Turcja zaprezentowała serię nowych, imponujących odkryć archeologicznych z Karahan Tepe, Sayburc, Sefer Tepe i Göbekli Tepe podczas uroczystości po...
Grobowce megalityczne, takie jak te znalezione w Lublinie, były prawdopodobnie zarezerwowane dla prominentnych członków społeczności neolitycznych. Groby często zawierały dary grobowe, takie jak ceramika, narzędzia kamienne i ozdoby, co wskazuje na wiarę w życie pozagrobowe lub znaczenie statusu społecznego.
Obecność cenotafów sugeruje jednak, że nie wszystkie budowle służyły wyłącznie celom pogrzebowym. Niektóre mogły pełnić funkcję symbolicznych pomników, być może związanych z kultem przodków lub roszczeniami terytorialnymi.
Prace archeologiczne na stanowisku Sławinek wciąż trwają, a naukowcy analizują znaleziska, aby lepiej zrozumieć skalę i znaczenie cmentarzyska.
