Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej uchylił orzeczenie Moskiewskiego Sądu Miejskiego w sprawie skargi stowarzyszenia Memoriał dotyczącej mordu NKWD na polskich oficerach w 1940 roku i skierował ją do ponownego rozpatrzenia przez ten sąd. Aleksander Gurianow, szef polskiej sekcji w Memoriale, był zadowolony z decyzji sądu.

– Gdy po kilku latach starań podjęto pierwszą pozytywną decyzję, trudno się nie cieszyć – powiedział. Podkreślił jednak, że to dopiero początek kolejnego etapu sądowej batalii, i nad tym, czy nastąpiła zmiana rosyjskiego podejścia, będzie można się zastanawiać dopiero, gdy sąd zacznie merytoryczne rozpatrywanie sprawy wniosku o odtajnienie postanowienia Głównej Prokuratury Wojskowej o umorzeniu śledztwa katyńskiego.

We wrześniu 2004 roku po 14 latach śledztw rosyjska Główna Prokuratura Wojskowa (GPW) umorzyła sprawę nr 159, czyli tzw. śledztwo katyńskie. Postanowienie o umorzeniu śledztwa zostało praktycznie natychmiast utajnione przez Międzyresortową Komisję ds. Ochrony Tajemnicy Państwowej.

Klauzulą tajności objęto także większość akt śledztwa. Te kroki stały się główną przeszkodą na drodze do rehabilitacji prawnej ofiar Katynia. GPW i rosyjskie sądy powoływały się dotąd na tajemnicę państwową i przekonywały, że politycznej motywacji zbrodni, a nawet faktów rozstrzelania poszczególnych jeńców, nie da się z całą pewnością udowodnić.

Memoriał uważa, że decyzja o utajnieniu postanowienia jest sprzeczna z rosyjskim prawem. Nie zgadza się także z kwalifikacją prawną tej zbrodni przez GPW jako „przekroczenie uprawnień mające ciężkie skutki w szczególnie obciążających okolicznościach“, de facto wyłączającej z grona winnych Stalina i innych członków politbiura, którzy 5 marca 1940 roku złożyli swoje podpisy pod rozkazem rozstrzelania Polaków.

Rosja stała dotąd w sprawie Katynia w rozkroku. Teraz, wraz z wyraźnym wskazaniem na Józefa Stalina jako sprawcę zbrodni przez rosyjskich liderów, stało się to jeszcze bardziej oczywiste. Przyznając z jednej strony, że za zbrodnią stali Stalin i NKWD, Rosja blokowała wszelkie próby prawnej oceny mordów.

– Premier Władimir Putin pochyla głowę przed grobami polskich oficerów, a komentujący pokazany w telewizji film Wajdy politycy i historycy mówią „to jest prawda“. Ale jednocześnie sądy tłumaczą, że z całą pewnością można mówić o śmierci wyłącznie 22 Polaków, a nawet i tym odmawia się rehabilitacji. Ta sytuacja jest co najmniej dziwna – ocenił jeden z rozmówców „Rzeczpospolitej“.

[wyimek]Memoriał nie zgadza się na nazywanie zbrodni w Katyniu „przekroczeniem uprawnień mającym ciężkie skutki”[/wyimek]

Jest zbyt wcześnie, by stwierdzić, czy decyzja sądu oznacza rzeczywistą zmianę, jednak trudno nie dostrzec pewnych pozytywnych sygnałów. W czasie sądowych batalii Memoriału i działających niezależnie adwokatów – pełnomocników krewnych ofiar Katynia rosyjscy sędziowie pozwalali sobie na komentarze typu: „Memoriał ma takie samo prawo do wnioskowania w tej sprawie jak McDonalds“.

Teraz Sąd Najwyższy przyznaje Memoriałowi prawo do złożenia wniosku i kieruje sprawę do merytorycznego rozpatrzenia.

Także zdaniem Ireneusza Kamińskiego, pełnomocnika krewnych ofiar, który wraz z rosyjską adwokat Anną Stawicką walczy w Rosji i Strasburgu o rehabilitację rozstrzelanych Polaków, z oceną, czy mamy do czynienia ze zmianą podejścia do Katynia, trzeba poczekać na werdykt sądu miejskiego.