Jerzy Giedroyc nazwał Józefa Czapskiego wielkim kwestorem „Kultury" i ministrem spraw zagranicznych Instytutu ze względu na jego kontakty z intelektualistami rosyjskimi i zachodnimi. W latach 1949–1950 udał się jako „wielki jałmużnik" w podróż do Ameryki Północnej, w 1955 r. do Ameryki Południowej.

Należał do najwybitniejszego grona pisarzy i eseistów Instytutu Literackiego. Na łamach „Kultury" opublikował liczne teksty dotyczące literatury, malarstwa. Angażował się w protesty, odezwy m.in. w obronie pisarzy prześladowanych za podpisanie tzw. Listu 34; przeciwko interwencji w Czechosłowacji. W 1949 r. wydał po raz pierwszy „Na nieludzkiej ziemi", ponadto w Bibliotece „Kultury" ukazały się zbiór esejów o malarstwie „Oko", ponownie „Na nieludzkiej ziemi" i zbiór artykułów „Tumult i widma".

Mieszkał do śmierci na piętrze, na tzw. górce w domu „Kultury" na avenue de Poissy wraz z siostrą Marią.

Wojciech Karpiński w pożegnalnym eseju napisał:

Uderzał bezpośredniością – w życiu, pisaniu, malowaniu, mówieniu – a jednocześnie miał w sobie wiele postaci i każdą był w pełni. Malarz, pisarz, krytyk sztuki i literatury, działacz, publicysta, żołnierz, kwestarz, przyjaciel, był przede wszystkim żywym człowiekiem. Gruntownie dobrym, płomiennym, reagującym natychmiast – na krzywdę, na dowcip, na momenty zachwycenia i momenty przerażenia. Rzucał się w rozmowę, w dyskusję, żył chwilą, a jednocześnie tkwił w strumieniu czasu. Pamięć była ważnym motorem jego działania, jego sposobem rozpoznawania się w świecie. Wplątany w korzenie życia doczesnego, tkwił też mocno, myślami, uczuciem, w życiu duchowym. Był mu ten inny wymiar potrzebny, wierzył w jego istnienie. Ktokolwiek się z Józefem Czapskim zetknął, z jego osobą czy z jego dziełem, nie wątpił o obecności w nim tej potrzeby, tego wymiaru. Był żywym dowodem istnienia „innego świata". A jednocześnie o konfesyjnym i instytucjonalnym kształcie swojej religijności mówił mało, on, który rozmowy, rozmowy istotne, tak cenił. —mp