Maciej Korowaj

Maciej Korowaj

Foto: Archiwum prywatne

„Rzeczpospolita” ujawniła, że rosyjskie służby planowały działania dywersyjne w pobliżu granicy z obwodem królewieckim. Które struktury rosyjskich służb najczęściej planują i realizują tego typu operacje pod fałszywą flagą przy granicy z NATO?

Centrum 795.

Co kryje się pod tą nazwą?

To jest jednostka, która koordynuje działania wszystkich rosyjskich służb zewnętrznych w prowadzeniu tak zwanej nowej wojny z Zachodem. Ja ją nazywam wojną zrównoważoną. To jest struktura, która pozwala działać w cieniu użycia artykułu 5 Traktatu Waszyngtońskiego. Rosjanie doszli do wniosku, że konkurujące ze sobą służby nie są wydajne w tego typu operacjach, ponieważ dysponują różnymi zasobami. Musieli też rozwiązać kwestię finansowania takich działań, a dotychczasowe struktury zarządzania służbami były mało elastyczne do wymagań współczesnego konfliktu. Dlatego stworzyli centrum, które oficjalnie jest przypięte pod Sztab Generalny Wojska, ale to nie sztab jest głównym decydentem. Centrum bowiem dysponuje zasobami funkcjonariuszy FSB, SWR oraz GU, następnie łączy je, miksuje, tak aby można było zrealizować konkretne zadanie.

Tworzą grupy zadaniowe, bojowe?

Tak, tylko w ramach działań wywiadowczych. Do tego należy dodać SSO, czyli Siły Specjalnych Operacji (SSO). Zatem mamy miks wywiadów, działań specjalnych, na które nakładają się decyzje polityczne, a także finansowania z różnych źródeł, w tym prywatnych. To tworzy bardzo groźną i elastyczną organizację prowadzącą operacje kinetyczne, ale też działania informacyjne oraz w cyberprzestrzeni.

Czy oni funkcjonują tylko w Moskwie, a może utworzyli swoje oddziały w innych regionach Rosji np. w obwodzie królewieckim?

Nie tworzą takich sformalizowanych oddziałów, ale grupy, które realizują konkretne zadania. Podam przykład: agent FSB, który był wykorzystywany w Ukrainie w działaniach dywersyjnych, zużył się, wtedy razem z oficerem prowadzącym z FSB został przekazany do Sił Specjalnych Operacji i realizuje zadanie na terenie Polski, wysadzając tory,. Taki przykład mieliśmy ponad rok temu. Zleceniodawcą dywersji był GU, ale wykonawcą były SSO. Kiedyś było nie do pomyślenia, że służby rosyjskie wymieniały się swoimi zasobami i koordynowały razem takie operacje. Teraz tym się zajmuje właśnie Centrum 795. Zatem Rosjanie nie zbudowali nowej służby, tylko ośrodek koordynacyjny z własnym zapleczem finansowym, operacyjnym, analitycznym.

Czytaj więcej

Prowokacja z dużą liczbą ofiar i zrzuceniem winy na Ukrainę. Ustaliliśmy, co powstrzymało Rosję

Jaka jest standardowa wielkość i skład grupy dywersyjnej?

To zależy od zadania. Na pewno wchodzi w jej skład grupa realizacyjna, grupa rozpoznawcza, grupa zabezpieczenia działań, czyli grupa wsparcia. To jest podstawowy zestaw. Wielkość zależy od tego, jakie zadanie ma zrealizować. Każda taka grupa może mieć po kilkanaście osób. Pod tym względem Rosjanie są dosyć elastyczni.

Czy taka grupa mogłaby zrealizować zadanie na terenie Polski?

Mamy bardzo mało informacji na ten temat, ale schemat działania odbiega od patentu, który był do tej pory wykorzystywany. Z jednej strony mamy informację o działaniach głównego zarządu, czy GU, którego główne cele są na Ukrainie. I to są przeważnie cele militarne np. fabryki zbrojeniowe. Z drugiej strony mamy informacje o planowanych działaniach grupy dywersyjnej, której celem mogły być obiekty cywilne. To odbiega od ich schematu działania. Ale nie mam wątpliwości, że każde takie działanie przy granicy z Polską – niezależnie od tego, jak zostałoby przedstawione,, w ostatecznym rozrachunku poszłoby na konto Rosjan. Słowem zawsze ta pierwsza farba wyjdzie.

To w takim razie w jaki sposób Rosjanie wybierają cele? Czy preferują obiekty cywilne, infrastrukturę krytyczną, czy miejsca o znaczeniu symbolicznym? Czy jest tutaj widoczny jakiś wzór?

Dotychczas ataki dotyczyły przeważnie logistyki, czyli obszaru podwójnego zastosowania cywilno-wojskowego. To były tory, fabryki, magazyny. Ostatnio fabryka dronów w Estonii. Natomiast złamaniem tej reguły byłby atak na cel cywilny. Ale to nie oznacza, że Rosjanie mogli zmienić metodykę działania.

Takie obiekty stały się celami podpaleń na terenie Polski, co oczywiście odbywało się zwykle nocą i nie powodowało ofiar. Z drugiej strony Rosjanie testowali wysyłkę paczek z materiałami zapalającymi pocztą lotniczą, co mogło spowodować katastrofę samolotu. Dlatego moim zdaniem już dawno złamali swój pierwotny sposób działania.

To był element logistyki podwójnego zastosowania, bo linie lotnicze transportowały sprzęt dla Ukrainy. Ale i tak odbiegał od pewnego wzorca. Nie można też wykluczać prowokacji, która miała sprowokować Europę do militarnych retorsji w stosunku do Rosji. Rosjanie są gotowi do doprowadzenia do masowych ofiar. W tym kontekście nie można też np. nie można wykluczyć działań kaskadowych w całej Europie i wtedy taka operacja mogłaby spowodować faktycznie duże ofiary, wręcz z uruchomieniem art. 5 – z możliwą odpowiedzią militarną skierowaną wobec obwodu królewieckiego ze strony NATO. Jeżeli rzeczywiście planowali taką operację, to musieli brać pod uwagę poważne ryzyko sprowokowania Polski i NATO. Gdyby to się stało przed negocjacjami, które były prowadzone w Chinach, to byłoby bardzo poważne zagranie z ich strony, pokazujące wschodnią flankę NATO jako źródło problemu. Bo w istocie oznaczałoby, że oba mocarstwa znalazłyby się na krawędzi wojny.

Polskie służby prowadziły działania prewencyjne, w tym ćwiczenia wojsk specjalnych w regionie przygranicznym. To miały być działania ostrzegające Rosjan i wyprzedzające.

Ale i tak była to gra na bardzo dużym ryzyku.

Jeżeli służby miały takie informacje, powinny chyba reagować?

Tak, ale te działania zbiegły się z wyraźnym osłabieniem państwa, tym bardziej, że sytuacja wewnętrzna była mocno rozchwiana w związku z sytuacją pod Trybunałem Konstytucyjnym.

Jakie wzorce prowokacji mogą być nadal wykorzystywane przez rosyjskie służby?

Jeżeli chcieliby sprowokować uruchomienie artykułu 5, to idealnie pasowałyby masowe straty. To mógł być atak na kolej, czy samolot generujący dużo ofiar cywilnych.

A może celem Rosjan była właśnie eskalacja, aby doprowadzić do deeskalacji?

Rzeczywiście taki mógłby być cel. To postawiłoby w trudnej sytuacji administrację amerykańską i państwa NATO, których większość nie chce przecież otwartej wojny. Rosja mogłaby pokazać, że Polska nie potrafi sobie radzić z bezpieczeństwem i chce wciągnąć inne państwa w tę wojnę. To idealnie wpisuje się w rosyjski wzór działania.

Jak mówiłem, informacji na ten temat mamy bardzo mało i taki scenariusz spowodowałby, że stanęlibyśmy na skraju wojny. Ale i tak to odbiega od tego, co do tej pory Rosjanie robili w ramach operacji specjalnych. Z drugiej strony jeżeli polskie służby zapobiegły takiemu scenariuszowi i uniknęły zagrożenia, to tylko można je pochwalić.