W czwartek przedstawiciele resortu sprawiedliwości Waldemar Żurek i Arkadiusz Myrcha oraz minister ds. wdrażania polityki rządu Maciej Berek zapowiedzieli, że celem programu jest stworzenie sprawnego i dostępnego wymiaru sprawiedliwości, likwidacja papierowej biurokracji, skrócenie czasu trwania postępowań oraz szersze wykorzystanie nowych technologii.
„Nie chodzi tylko o zmianę przepisów, ale pewną zmianę w funkcjonowaniu całego systemu. Chcemy maksymalnie ograniczyć papierową biurokrację i rozwijać jak najszybciej usługi cyfrowe, ale chodzi o to, żeby te rozwiązania były spójne i żeby były wprowadzane w taki sposób, by absorpcja tych rozwiązań, zarówno przez obywateli, ale także pracowników wymiaru sprawiedliwości, była na odpowiednim poziomie” - powiedział minister sprawiedliwości Waldemar Żurek.
Działania legislacyjne mają opierać się na trzech filarach:
- cyfryzacja, czyli wdrożenie nowoczesnych usług sądowych, które pozwolą obywatelom załatwić większość spraw bez wychodzenia z domu;
- nowe kompetencje, które pozwolą odciążyć sędziów od zbędnych formalności i przekazać sprawy czysto urzędowe innym komórkom, co da sędziom więcej czasu na orzekanie;
- lepsza organizacja pracy sądów, czyli uproszczenie procedur i dostosowanie ich do realiów, w jakich funkcjonują obecnie obywatele oraz przedsiębiorcy.
Oto szczegółowe założenia każdego z filarów, które publikujemy w całości za resortem sprawiedliwości.
Czytaj więcej
Jest duża szansa, że część postępowań sądowych przyspieszy w 2026 r. Spodziewam się, że dojdzie do realnej informatyzacji i wkroczymy w decydujący...
Cyfryzacja: e-akta i procesy online
Ma na celu skrócenie procedur, eliminację ton papieru i umożliwienie obywatelom oraz przedsiębiorcom załatwiania spraw bez wychodzenia z domu. W założeniach mają temu służyć:
√ Zdalne rozprawy i przesłuchania w sprawach karnych. Przesłuchania (zarówno w prokuraturze, jak i przed sądem) oraz posiedzenia aresztowe będą mogły odbywać się online, a każda czynność będzie obowiązkowo nagrywana, co zapewni pełną przejrzystość.
√ Sąd bez zaświadczeń (Broker Komunikacyjny). Po udanym wdrożeniu dostępu do baz PESEL czy KRK w Deregulacji 1.0, sądy zyskają automatyczny wgląd do kolejnych rejestrów, w tym CEPiK, Systemu Informacji Finansowej, REGON oraz Systemu Dozoru Elektronicznego.
√ Cyfrowe akta i procesy online (sprawy karne i gospodarcze). W sprawach karnych i gospodarczych wprowadzony zostanie w pełni elektroniczny obieg dokumentów. Profesjonalni pełnomocnicy będą składać pisma wyłącznie cyfrowo, a obywatele zyskają wgląd do akt sprawy online, eliminując konieczność osobistych wizyt w sądzie. W określonych rodzajach spraw karnych (np. zabójstwa, terroryzm, gwałty ze szczególnym okrucieństwem, karuzele VAT-owskie) sądy karne będą w pełni elektronicznie. Elektroniczne będą: akta, orzeczenia, komunikacja (wnoszenie i doręczanie pism), protokoły rozpraw i posiedzeń. To wszystko, w połączeniu z pełnym rozszerzeniem zdalnego udziału stron w rozprawie oraz dostępem online do akta sprawy i wydanych orzeczeń w radykalny sposób usprawni pracę sądów, a obywatelom wymiernie ułatwi udział w postępowaniach, nie zaburzając ich dnia pracy, a często umożliwiając załatwienie sprawy w ogóle bez wychodzenia z domu (wysyłanie pism elektronicznie, dostęp do akt elektronicznie, udział w rozprawie i posiedzeniu zdalnie, z aktualnego miejsca pobytu – dom, praca, wakacje).
√ Tzw. e-Weksel, czyli cyfrowe bezpieczeństwo. Elektroniczny Instrument Zabezpieczający (EIZ) będzie nowym rodzajem papieru wartościowego, stanowiącym alternatywę dla papierowych zabezpieczeń wierzytelności. Konstrukcja EIZ opiera się na centralnym rejestrze, kwalifikowanych usługach zaufania oraz zasadzie wyłącznej kontroli nad instrumentem, stanowiącej elektroniczny odpowiednik posiadania dokumentu. Zmiana ta wyeliminuje ryzyko zgubienia lub sfałszowania dokumentu, gwarantując pewność obrotu gospodarczego.
√ Hybrydowe Akta Ksiąg Wieczystych. Sprawy wieczystoksięgowe stanowią ponad 1/3 wszystkich spraw w polskich sądach (ok. 5 mln rocznie). Dzięki zmianom możliwe będzie wykorzystywanie dokumentów elektronicznych jako podstawy wpisu w księdze wieczystej oraz składanie wniosków za pośrednictwem systemu teleinformatycznego przez wszystkich obywateli. Przyspieszy to postępowanie wieczystoksięgowe.
Czytaj więcej
Rząd zaczyna kolejny etap upraszczania prawa. Na pierwszy ogień pójdą zmiany w procedurach podatkowych i sądowych – ustaliła „Rzeczpospolita”. To,...
Nowe kompetencje dla referendarzy i notariuszy, dla mediatorów – wyższe stawki
Drugi filar reformy ma się koncentrować na likwidacji przyczyn przewlekłości postępowań. Przeniesienie powtarzalnych, urzędowych czynności na referendarzy i notariuszy ma dać sędziom więcej czasu na orzekanie. Zmiany w przepisach dotyczących biegłych sądowych i mediatorów mają zapewnić sądom dostęp do profesjonalnego wsparcia.
√ Kompleksowa reforma systemu biegłych sądowych. Długie oczekiwanie na opinie ekspertów to jeden z powodów przeciągających się procesów. Wszyscy biegli trafią do jednego, centralnego rejestru elektronicznego ROBUS. Dodatkowo, nowa ustawa wprowadzi Państwową Komisję Certyfikacyjną oraz obowiązkową, okresową weryfikację wiedzy i umiejętności biegłych.
√ Krajowy Rejestr Mediatorów i wyższe stawki. Powstanie publiczny, bezpłatny i centralny Krajowy Rejestr Mediatorów, który ułatwi znalezienie odpowiedniego mediatora. Aby przyciągnąć najlepszych specjalistów już podniesione zostały ich wynagrodzenia. W sprawach majątkowych maksymalny limit wzrósł z 2 000 zł do nawet 8 000 zł, a stawki za posiedzenia w sprawach niemajątkowych wzrosły dwukrotnie.
√ Więcej kompetencji dla referendarzy sądowych. Referendarze przejmą od sędziów kolejne rutynowe obowiązki. Ich kompetencje zostaną rozszerzone m.in. o sprawy spadkowe, upadłości konsumenckie oraz czynności związane z pomocą prawną. Dzięki temu obieg dokumentów zostanie uproszczony, a sędziowie będą mieli więcej czasu na orzekanie.
√ Więcej uprawnień dla notariuszy. Po zmianie przepisów notariusz będzie mógł złożyć w imieniu obywatela wniosek o wpis do księgi wieczystej również wtedy, gdy sprawa nie jest związana z aktem sporządzanym w jego kancelarii. Dodatkowo notariusze zyskają ułatwienie w zakresie bezpośredniego, automatycznego dostępu do Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ), co przyspieszy transakcje i zwiększy bezpieczeństwo prawne obrotu.
Nowe progi WPS, koniec udowadniania ubóstwa przed sądem
Trzeci filar Deregulacji 2.0 ma za zadanie zreorganizować pracę sędziów oraz urzędników tak, aby sprawy mniej skomplikowane były rozwiązywane natychmiast lub bliżej miejsca zamieszkania obywatela.
√ Porozumienie mediacyjne w sprawach karnych. Prokuratorzy zyskają narzędzie do szybkiego kończenia spraw bez angażowania sądu. W przypadku mniej poważnych przestępstw, postępowanie będzie można umorzyć już na etapie przygotowawczym. Warunkiem jest współpraca sprawcy, naprawienie szkody i ugoda z pokrzywdzonym oraz – jeżeli prokurator uzna to za konieczne – uiszczenie świadczenia w wysokości od 1000 do 20000 zł.
√ Ograniczenie biurokracji. Nowy, prostszy wzór rocznych informacji o działalności sądów przyniósł 75-procentową redukcję zużycia papieru. Kolejnym krokiem jest uproszczenie kontroli i wizytacji w sądach, co da prezesom sądów więcej czasu na realne zarządzanie sądem.
√ Nowe progi WPS. Podniesione zostaną progi Wartości Przedmiotu Sporu (WPS), które decydują o tym, czy sprawa trafia do sądu rejonowego, czy okręgowego. Sprawy do 150 tys. zł będą rozstrzygane przez sądy rejonowe. Dla obywateli oznacza to koniec podróży do sądów okręgowych, często oddalonych o dziesiątki kilometrów. Ponadto podwyższony do 30 tys. zostanie próg kwotowy spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym, co przekłada się na dostosowanie zakresu tego postępowania do aktualnych realiów gospodarczych i ekonomicznych, w szczególności do postępującego wzrostu gospodarczego oraz istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza, jaka nastąpiła w ostatnich latach.
√ Ograniczenie postępowania klauzulowego. Likwidacji ulegnie procedura polegająca na konieczności uzyskiwania w sądzie klauzuli wykonalności dla prawomocnego wyroku. Prawomocne orzeczenie sądu będzie od razu podstawą do działania dla komornika, który sam zweryfikuje warunki wszczęcia egzekucji.
√ Zwolnienie z kosztów sądowych. Obywatele w najtrudniejszej sytuacji materialnej, którzy pobierają już świadczenia z pomocy społecznej, nie będą musieli po raz kolejny przechodzić przez stresującą procedurę udowadniania ubóstwa przed sądem. Do zwolnienia z kosztów sądowych wystarczy sam dokument potwierdzający prawo do zasiłku.
