Do najważniejszych obowiązków gminy należy ochrona środowiska. Wiąże się z  ona ze specyficznym postępowaniem administracyjnym  polegającym na ocenie oddziaływania  inwestycji na środowisko. Najważniejszym jego etapem jest decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach. Z badań wynika, że przedstawiciele gmin prowadzących mało postępowań związanych z oceną oddziaływania na środowisko i gmin  mających tereny najcenniejsze pod względem środowiskowym (obszary Natura  2000) – ze sceptycyzmem i niechęcią podchodzą do procedury oceny oddziaływania na środowisko.

Jakie inwestycje

Ocenie oddziaływania na środowisko podlegają przedsięwzięcia, które zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów uznane za:

- te, które zawsze znacząco oddziałują na środowisko, oraz

- takie, które mogą oddziaływać na środowisko.

Wśród tych dwóch grup przedsięwzięć są  przede wszystkim szeroko rozumiane inwestycje drogowe, kolejowe, infrastrukturalne, czy też  te, które są podejmowane w bliskim sąsiedztwie różnych form ochrony przyrody.

Kto prowadzi postępowanie

Organem, który ma obowiązek przeprowadzenia postępowania i wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, jest organ wykonawczy gminy (wójt/burmistrz/prezydent miasta). W sprawach uznanych przez ustawodawcę za ważniejsze organem właściwym  będzie regionalny dyrektor ochrony środowiska (w sprawach zawsze znacząco oddziałujących na środowisko dróg, linii kolejowych, sztucznych zbiorników wodnych, obiektów jądrowych).

Zdarzają się też sytuacje szczególne. I tak decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach będą wydawane przez starostów  – w przypadku decyzji podejmowanych przed scalaniem, wymianą lub podziałem gruntów – lub dyrektorów regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych – w przypadku zmiany przeznaczenia lasu stanowiącego własność Skarbu Państwa na użytek rolny.

Stronom przysługuje odwołanie. Od decyzji organów gmin i starostów – do samorządowego kolegium odwoławczego, od decyzji regionalnych dyrektorów ochrony środowiska – do generalnego dyrektora ochrony środowiska, od decyzji regionalnych dyrektorów Lasów Państwowych zaś – do dyrektora generalnego Lasów Państwowych.

Decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach, dla których właściwe są organy gminy, wydawane są po długiej, składającej się z różnych etapów procedurze. Jednym z najważniejszych jest przygotowanie raportu dotyczącego środowiskowych uwarunkowań. Przygotowanie raportu stanowi obowiązek wnioskodawcy, czyli osoby zainteresowanej realizacją przedsięwzięcia. Raport jest opiniowany przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska oraz inspektora sanitarnego.  Generalnie chodzi o to, by ocenić, która lokalizacja przedsięwzięcia jest najlepsza, czyli jak  zrealizować przedsięwzięcie, by utrzymać zasadę zrównoważonego rozwoju. Przypomnijmy, że  przewiduje ona kompromis pomiędzy rozwojem technicznym i gospodarczym a zachowaniem wymogów środowiskowych.

Co w decyzji

W decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach określa się przede wszystkim: rodzaj i miejsce przedsięwzięcia, warunki wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia, czy też wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w dokumentacji wymaganej decyzji. Urząd może nałożyć na wnioskodawcę obowiązek przedstawienia analizy porealizacyjnej, określając jej zakres i termin. Decyzja  jest ważna  przez 4 lata od dnia, w którym stała się ostateczna. Termin ten może zostać wydłużony o 2 lata, gdy realizacja przedsięwzięcia przebiega etapowo oraz nie zmieniły się określone w decyzji warunki.

W opinii inwestorów są to wciąż okresy zbyt krótkie. Dziś jest tak, że wydanie dla przedsięwzięcia o określonej lokalizacji decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dopiero umożliwia dalsze działania, w tym ubieganie się o pozwolenie na budowę lub jego odpowiedniki. Na przykład w przypadku budowy dróg publicznych odpowiednikiem tym jest zezwolenie na realizację inwestycji drogowej.

Decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach mogą być postrzegane jako swoiste zaświadczenia umożliwiające  wykonywanie poszczególnych procedur inwestycyjnych. Pod pewnymi względami przypominają decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.

Warto pamiętać, że w sytuacji, gdy – również w skali międzynarodowej – zagadnienia związane z ochroną środowiska stają się coraz ważniejsze,  to także większego znaczenia nabiera prawidłowe prowadzenie na gminnym szczeblu lokalnych procedur środowiskowych.  Przypomnijmy, że omawiany problem  regulują przepisy ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Kluczowym zagadnieniem podjętym w tym akcie prawnym jest  także ocena oddziaływania na środowisko – zmodyfikowana w taki sposób, aby spełnić wymogi określone przez UE.

Autor jest radcą prawnym Kancelaria Prawnicza dr Maciej Nowak w  Szczecinie