Choć ZGW RP został reaktywowany w 1993 r., jego historia sięga czasów II Rzeczypospolitej. Już wtedy grupa działaczy ówczesnych samorządów wiejskich widziała konieczność stworzenia ogólnopolskiej organizacji mogącej reprezentować ich interesy na forum krajowym.

[b]Obecnie do organizacji należy 548 gmin z terenu całego kraju. Są wśród nich zarówno małe gminy wiejskie, jak i duże gminy podmiejskie. [/b]

Od początku istnienia dewizą ZGW RP jest hasło „Nic o nas bez nas”, oznacza to, że nasze sprawy nie powinny być rozstrzygane bez naszego udziału, a działania w dążeniu do poprawy jakości życia mieszkańców polskich gmin powinny być zauważane nie tylko przez nich, ale też przez elity rządzące krajem.

Podstawowym celem Związku jest integracja samorządów wiejskich i rozwiązywanie typowych problemów tego środowiska. Ma to się przyczynić przede wszystkim do tego, by mieszkańcom wsi żyło się lepiej.

Dzięki zaangażowaniu i lobbingowi wiele złych z punktu widzenia samorządów wiejskich rozwiązań proponowanych przez władze zostało oprotestowanych i tym samym skutecznie zablokowanych.

Zgodnie ze swoimi priorytetami na przestrzeni ostatnich lat ZGW RP intensywnie wspierał gminy m.in. w dostosowaniu się do standardów unijnych, realizował różnorakie programy badawczo-analityczne, organizował szkolenia, warsztaty i konferencje.

Do sukcesów bez wątpienia można zaliczyć także stworzenie podstaw systemu monitorowania obszarów wiejskich. W ponad 440 gminach rozpoczęto wdrażanie technologii informatycznych, a w ponad 300 realizowane są programy badawczo-analityczne.

Bardzo ważnym tematem, którym zajmuje się ZGW RP, jest oświata i edukacja na terenach wiejskich. Dążymy do tego, aby wprowadzić standardy edukacyjne, które wyrównają szanse edukacyjne dzieci na wsi i w mieście. Aktywnie wspieramy wszelką aktywność kulturalno-sportową.

Corocznie swoim patronatem obejmujemy gminne wydarzenia sportowe, między innymi: Mistrzostwa Polski Samorządowców w Tenisie Ziemnym, Mistrzostwa Mazowsza Pracowników Samorządowych w Piłce Nożnej Maziowa Cup, Oskary Sportowe Gminess.

Związek jest również współorganizatorem konkursu „Samorządowy lider zarządzania”,

Co roku zrzeszeni w Związku samorządowcy spotykają się na Kongresie Gmin Wiejskich. Jest to okazja do spotkania z najważniejszymi politykami w Polsce, którzy mają wpływ na stanowienie prawa i rozdział środków finansowych. Podczas kongresu podejmujemy także próby przekonania polityków co do wizji przyszłości i zapewnienia działań służących równomiernemu rozwojowi obszarów wiejskich i miejskich.