11 listopada w cieniu politycznej rywalizacji. Sukces Marszu Niepodległości

Czy tegoroczny Marsz Niepodległości był rekordowy? Marcin Osowski, szef sztabu organizacyjnego marszu i prezes Młodzieży Wszechpolskiej stwierdził w rozmowie z „Rz”, że skala Marszu Niepodległości była znacznie większa niż w poprzednich latach.

– Podanie dokładnej liczby uczestników jest niemożliwe, ale możemy ją szacować na bazie dostępnych zdjęć, a te sugerują, że rekord został pobity. Według naszych szacunków było nas dzisiaj tutaj w Warszawie ok. 700 tys. Ludzie masowo przybywali na miejsce już o godz. 9, a okolice Pałacu Kultury i Nauki były zatłoczone jeszcze przed południem. Takie sytuacje nie miały miejsca w poprzednich latach. To był prawdziwy marsz miliona serc – komentuje Marcin Osowski.

Ratusz szacuje wielkość dzisiejszego wydarzenia na ok. 250 tys. osób, zaś według Onetu w Marszu Niepodległości wzięło udział od 120 do 160 tys. Polek i Polaków. Prezes Młodzieży Wszechpolskiej pozytywnie ocenił nie tylko działania straży Marszu Niepodległości i ratowników, ale także służb, które jego zdaniem zachowały się w tym roku wzorowo.

– Pod względem bezpieczeństwa wszystko przebiegło bez zarzutu. Nie odnotowaliśmy żadnych poważnych incydentów – dodaje.

Podobną opinię mają także uczestniczący w wydarzeniu politycy.

– Pomimo rekordowej frekwencji, udało się uniknąć niepotrzebnych incydentów. Jedyne, na co żaliły się służby, czyli race, to integralna część Marszu Niepodległości i nie traktujemy tego jako czegoś nieodpowiedniego. Na wysokości zadania stanęła nie tylko straż Marszu Niepodległości i ratownicy, ale także policja oraz warszawski ratusz, z czego jesteśmy bardzo zadowoleni – komentuje w rozmowie z „Rz” rzecznik Konfederacji Michał Nieznański.

Prawica dostała wiatr w żagle

Jak zauważa Marcin Osowski, tak duża frekwencja jest dla organizatorów podwójnie dobrą wiadomością. Po pierwsze, oznacza ona, że Polacy nie wystraszyli się po wydarzeniach z Krakowa. Po drugie, zdaniem prezesa MW, obserwowaliśmy niespotykane dotąd zaangażowanie polityków prawej strony sceny politycznej. W Marszu Niepodległości wzięli udział zarówno politycy PiS (w tym sam prezes Kaczyński), Rozwoju Plus, Konfederacji, jak i Konfederacji Korony Polskiej.

– To napawa optymizmem i daje nadzieję, że w zbliżających się wyborach wygra prawica – podsumowuje Osowski.

Rekordowa frekwencja jest z pewnością ważnym sygnałem dla obecnie rządzącej partii. Organizatorzy oraz biorący udział w Marszu politycy nie ukrywają bowiem, że miał on charakter nie tylko patriotycznej, ale także antyrządowej demonstracji. Samo Święto Niepodległości było zresztą okazją do innych politycznych deklaracji.

W Szczecinie Donald Tusk zaprosił publicznie prezydenta Karola Nawrockiego wraz z rodziną na przedświąteczne spotkanie w swoim domu w Sopocie. Jak stwierdził polityk Platformy Obywatelskiej – sam czekał na taką propozycję od prezydenta. Karol Nawrocki wykorzystał z kolei nominacje generalskie dla oficerów Krajowej Administracji Skarbowej do zakomunikowania swojego niezadowolenia ze stanu finansów publicznych, za co winą obarczył obecnego na wydarzeniu ministra finansów Andrzeja Domańskiego.

Troska o państwo czy polityczna kalkulacja?

Samą propozycję premiera Michał Nieznański z Konfederacji ocenił pozytywnie. Problemem ma jednak być sposób, w jaki Donald Tusk postanowił to zakomunikować.

– Istnieją oficjalne kanały komunikacji, za pośrednictwem których tego rodzaju inicjatywy powinny być przekazywane. Sposób, w jaki zrobiono to tym razem, sprawia wrażenie działania obliczonego przede wszystkim na efekt medialny i polityczny, a nie na rzeczywiste podjęcie dialogu – skomentował rzecznik Konfederacji.

Poseł Marcin Ociepa stwierdził jednak, że propozycja premiera jest jedynie cyniczną grą w udawanie woli dialogu.

– Karol Nawrocki był dziś z Polakami. Najpierw na placu Piłsudskiego, potem na Marszu Niepodległości. To właśnie tutaj, na obchodach najważniejszego święta państwowego, a potem wieczorem w Pałacu powinien się spotkać polski prezydent z polskim premierem. Cała reszta to tani, antypaństwowy PR – podsumował polityk PiS.

Ociepa poparł przy tym krytykę wycelowaną w ministra finansów Andrzeja Domańskiego.

– Polskie finanse są w zapaści. Nie było w historii III RP rządu, który zadłużył nas bardziej i szybciej. Międzynarodowe ratingi Polski lecą na łeb na szyję. Za chwilę przekroczymy ustawowy 55-proc. próg ostrożnościowy, co będzie skutkować wstrzymaniem inwestycji i podwyżek. Obowiązkiem nas wszystkich jest bić na alarm i wzywać do zmiany polityki rządu. Tym bardziej jest to obowiązek prezydenta – dodał.

Podobną, choć bardziej wyważoną opinię przedstawił także rzecznik Konfederacji. Jego zdaniem wypowiedzi polityków z okazji świąt narodowych z natury mają również wymiar polityczny, więc nie należy doszukiwać się w tych słowach wyłącznie niepotrzebnej złośliwości. Zdaniem Nieznańskiego sytuacja finansów publicznych jest niepokojąca, a same słowa prezydenta Konfederacja ocenia pozytywnie, ponieważ to istotny problem, który należy podnosić w debacie publicznej.

Marsz Niepodległości, czyli niechciane polityczne dzieło Tuska

O ocenę dzisiejszego dnia poprosiliśmy prof. Rafała Chwedoruka. Politolog zwraca uwagę, że jeszcze pod koniec pierwszej dekady XXI wieku była to niewielka impreza, mobilizująca najwyżej 200–300 osób, która prawdopodobnie przeszłaby do historii, gdyby nie konflikt rządu Donalda Tuska ze środowiskami kibicowskimi w latach 2010–2013.

To właśnie to polityczne starcie zamieniło niewielki marsz skrajnych środowisk w imprezę masową, wokół której budowały się i przechodziły pokoleniową zmianę młodsze organizacje prawicowe. Sam Marsz Niepodległości jest ciekawym zjawiskiem, nad którym nie potrafił w pełni zapanować PiS. Nie przejął on nad nim kontroli ani nie wypracował własnych, równie skutecznych politycznie obchodów.

– Dziś tegoroczny marsz ma znaczenie przede wszystkim jako arena wewnętrznej rywalizacji na prawicy. Obecność Jarosława Kaczyńskiego na tej manifestacji to precedens. Prezes PiS stawia się na wydarzeniu, którego inicjatorem były ugrupowania skrajne. Wynika to z prostej kalkulacji. Jego partia desperacko walczy o to, by nie tracić wyborców przechodzących na prawo od PiS – ocenia prof. Chwedoruk.

Politolog zwraca także uwagę na dziejową przewrotność. Święto, które piłsudczycy ustanowili, aby w ten sposób uczcić rocznicę przybycia Komendanta do Warszawy, stało się dziś symbolem kojarzonym z prawicą i narodowcami. Te same ruchy 100 lat wcześniej były zasadniczo przeciwne tej dacie, a jeśli już, to traktowały ją jako rocznicę zwycięstwa ententy.

– Dziś to, co widzimy na ulicach, to postmodernistyczny miszmasz, który ma niewiele wspólnego z pierwotnym, historycznym znaczeniem tej daty i ówczesnych sporów. To zacieranie się często przeciwstawnych tradycji politycznych doskonale wpisuje się we współczesne deficyty polskiej edukacji historycznej – twierdzi prof. Chwedoruk.

Polityczna gra Tuska i Nawrockiego

W ocenie badacza polskiej sceny politycznej dzisiejsze gesty Donalda Tuska to bardzo zręczna kalkulacja. Zdaniem prof. Chwedoruka komunikaty są skrojone pod kurczącą się, ale kluczową pulę wyborców umiarkowanych, którzy są podatni na hasła współpracy i jedności. Premier chce jednak upiec nie jedną, a dwie pieczenie na jednym ogniu.

– Z drugiej strony jest to manifestacja, że premier traktuje prezydenta jako głównego i pożądanego przeciwnika. Tusk traktuje prawicę jako całość, doskonale wiedząc, że próba rzekomej koncyliacji i narzucania jednościowej agendy będzie tylko pogłębiała spory i dezorientowała część prawicowych wyborców. Tego typu wielowymiarowe wypowiedzi i działania są w polityce znacznie skuteczniejsze niż prosta polaryzacja – zauważa.

Politolog odniósł się także do krytyki ministra finansów. Według niego to krok ryzykowny i odbiegający od ducha rocznicy. Ma być on zarówno wyraźnym ukłonem w stronę ultrarynkowego elektoratu Konfederacji, jak i nieintencjonalnym aktem oskarżycielskim wobec partii Jarosława Kaczyńskiego.

– To przecież zapoczątkowane przez PiS masowe zbrojenia, programy społeczne i transformacja energetyczna, są dziś istotną przyczyną wyzwań, z którymi musi borykać się obecna władza. Karol Nawrocki próbuje w ten sposób odgrywać rolę nie tylko krytyka obecnego rządu, ale wręcz pomostu między PiS a PO – ocenia.

W tej politycznej układance znacznie trudniejsza rola przypadła Sławomirowi Mentzenowi oraz Mateuszowi Morawieckiemu. Elektorat Konfederacji jest zróżnicowany i w dużej mierze składa się z młodych wyborców wychowanych w politycznej kontrze do rządów PiS, dla których partia miała być nową, pokoleniową jakością.

– Ostatnie zawirowania, takie jak wymuszona obrona Trybunału Konstytucyjnego, zobligowały Konfederację do obrony sędziów i instytucji powiązanej z PiS. To sytuacja skrajnie niewygodna dla Mentzena, który wewnątrz partii symbolizował dystans do Kaczyńskiego. Dziś to PiS jest największym wygranym zamieszania wokół Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ zmusza inne środowiska prawicowe do obrony swojej polityki – dostrzega prof. Chwedoruk.

Jeszcze trudniejsza jest pozycja Morawieckiego. Kontekst Marszu Niepodległości narzuca narrację skrajności, w którą chętnie wdał się PiS w ramach eurosceptycznej licytacji. Rozwój Plus stara się pozycjonować na coś pomiędzy Kosiniakiem-Kamyszem a prawicą.

– Mateusz Morawiecki chciałby zagospodarować umiarkowane spektrum między prawicą a centrum, ale trafia w próżnię. Trudno jednego dnia maszerować z Grzegorzem Braunem, a drugiego zwracać do centrowego wyborcy. Morawiecki jest w pułapce: nie jest prawicowym outsiderem w stylu Bosaka czy Mentzena, bo był premierem. Nie może też we wszystkim stać po stronie PiS, bo nie byłoby zrozumiałe zerwanie z tą partią – podsumowuje politolog.