Strach przed Rosją zbliża Polskę i Szwecję. Król Karol XVI Gustaw przyjeżdża do Warszawy

Korespondencja ze Sztokholmu

Carl-Oskar Bohlin nie ma wątpliwości, że dla Szwedów groźba ze strony Moskwy jest dziś większa niż w czasach Zimnej Wojny. 

– Wówczas Kreml bronił „granic zwycięstwa” nakreślonych w wyniku bezprecedensowego zwycięstwa nad III Rzeszą. Dziś stara się zmienić „granice klęski” odziedziczone po rozpadzie Związku Radzieckiego. Wtedy rosyjscy przywódcy w większym stopniu opowiadali się za status quo, byli bardziej przewidywalni. Dziś Rosja posuwa się do coraz dalej idących aktów agresji, byle zmienić obecny układ – tłumaczy „Rz” minister obrony cywilnej Szwecji.

Cała Szwecja jest gotowa walczyć z Rosją

Na stole przed Bohlinem leżą dwie broszurki, jedna żółta, druga niebieska. Pierwsza jest pomyślana dla zwykłych obywateli, druga dla biznesu. Obie tłumaczą, co należy zrobić, jeśli wróg (czytaj Rosja) zaatakuje. To właśnie te publikacje stały się inspiracją do wydania podobnej instrukcji przez MON dla polskich obywateli.

– Planujemy wojnę totalną, taką, w której udział w obronie będą miały nie tylko siły zbrojne, ale wszyscy, całe społeczeństwo – mówi minister.

Sondaże regularnie wskazują, że około 70 proc. Szwedów i 40 proc. Szwedek deklaruje gotowość chwycenia za broń w razie rosyjskiej inwazji. Trudno znaleźć podobną wolę walki w innych krajach wolnej Europy. Co roku w Szwecji do poboru trafia około 10 tys. młodych ludzi, ale chętnych jest o wiele więcej. A ci, co przeszli przez takie szkolenia, zachwalają je innym.

– Nie boimy się Rosji! Ale szykujemy się na to, co może nadejść. Rosjanie mają skłonność do podejmowania coraz dalej idącego ryzyka militarnego i politycznego. Działają bezwzględnie na scenie międzynarodowej – mówi w obszernym wywiadzie dla „Rz” szwedzki minister obrony Pål Jonson.

Czytaj więcej

Polityka

„Jeśli Putin ruszy na Narwę, pójdziemy na wojnę”. Minister obrony Szwecji dla „Rzeczpospolitej”

Będziemy bronili każdej piędzi alianckiego terytorium. Właśnie dlatego nasze myśliwce Gripeny były w Polsce - mówi szwedzki minister obrony Szwecji...

Szwecja co prawda nie wpisuje się w wizję Władimira Putina „Ruskiego Mira”. Imperium, jakie stara się odtworzyć Kreml, nie obejmuje królestwa. Jednak Sztokholm, który przystąpił do NATO 7 marca 2024 r., z jak największą powagą traktuje zobowiązania sojusznicze. – Oczywiście! – odpowiada Pål Jonson na moje pytanie, czy Szwecja przystąpi do wojny z Rosją, jeśli Putin starałby się przetestować wiarygodność NATO zajmując na przykład estońską Narwę. 

To wspólna wizja rosyjskiego zagrożenia łączy dziś w największym stopniu Polskę i Szwecję. Co prawda królestwo wydaje w tym roku proporcjonalnie wciąż wyraźnie mniej (2,8 proc. PKB) na obronę niż Polska (4,8 proc.). Jednak Szwedzi znacznie wcześniej od nas zaczęli traktować obronę bardzo poważnie. Nie ma na świecie drugiego, tak stosunkowo niedużego (10 mln mieszkańców) kraju, który buduje własne myśliwce i okręty podwodne.

Żyjąc w świecie niebezpiecznej Rosji i niepewnej Ameryki

Dziś Polaków i Szwedów łączy wspólne przekonanie, że niezależnie od NATO trzeba na tyle się uzbroić, aby Rosji nie opłacało się ponosić gigantycznych nakładów ataku na oba państwa. Szwedzi i Polacy podjęli też rozmowy z Paryżem w sprawie udziału we francuskim programie jądrowym. Tak na wszelki wypadek, gdyby Amerykanie zawiedli.

– W Europie musimy się trzymać razem. Emmanuel Macron ma rację. Partnerstwo z Polską ma tu dla nas szczególne znaczenie – mówi mi Karol XVI Gustaw w trakcie audiencji dla wąskiej grupy polskich dziennikarzy w Pałacu Królewskim w Sztokholmie.

Wizyta państwowa Jego Królewskiej Mości do Polski to duże wydarzenie: monarcha zwykle wyjeżdża tylko raz do roku za granicę w takim charakterze.

Szwecja przystąpiła do Unii dziewięć lat przed Polską. Ale tak, jak nasz kraj, zrobiła to z pewnymi obawami. Nie przyjęła euro, konsekwentnie była przeciwna dalej idącej integracji. Ale dziś, choć rząd musi polegać na wsparciu w parlamencie populistycznej, nacjonalistycznej partii Szwedzkich Demokratów, to czuć w Sztokholmie, podobnie jak w Warszawie, zdecydowanie większą przychylność dla pogłębienia współpracy w ramach Unii. Włącznie z nieśmiało odradzającą się debatą nad przyjęciem euro. Wszystko, byle w świecie, gdzie Rosja jest groźna, a Ameryka niepewna, zapewnić sobie większe bezpieczeństwo.  

Czytaj więcej

Konflikty zbrojne

Szwedzkie lęki wobec Moskwy. Strach przed Rosją napływa falami

Szwecja nie bez przyczyny jest wyjątkowo nieufna wobec Rosji. Bezpieczeństwo stało się najważniejsze, a niemal co trzeci Szwed obawia się okupacji.

Ale jest też pamięć historii. Co prawda Karol XII wywodził się z innej (Wittelsbachowie) dynastii, niż Karol XVI Gustaw (Bernadotte), ale pamięć jego klęski pod Połtawą w 1709 w starciu z Piotrem Wielkim wciąż rezonuje na korytarzach Pałacu Królewskiego w Sztokholmie. Gigantyczna budowla dominująca nad stolicą jest jakby żywcem wzięta z czasów wielkiej szwedzkiej potęgi, której kres położyła bitwa sprzed 317 lat. 

W tym samym, mniej więcej, czasie rosyjskie imperium zaczęło przejmować decydujący wpływ na politykę Rzeczpospolitej. Polska od tej zależności uwolniła się dopiero po trzech wiekach.

– Nie nazwałbym tego rewanżem, ale nasze kraje z pewnością łączy świadomość strategicznego zachowania Moskwy. Nie jesteśmy naiwni w odniesieniu do Rosji i jej intencji – mówi mi minister Jonson. 

Z polskiej strony zbliżenie ze Szwecją wpisuje się też w szerszą zmianę sojuszy regionalnych. W trakcie ostatniego exposé o polskiej polityce zagranicznej, Radosław Sikorski nawet nie wspomniał o Grupie Wyszehradzkiej. Nie chodzi tylko o autorytarny dryf Węgier i Słowacji, ale także ich współpracę z ponurym reżimem Putina. Być może po raz pierwszy w historii Polska zaczyna więc w takim stopniu patrzeć na północ, ku Bałtykowi.

– Rosja chce przejąć kontrolę nad Bałtykiem, zapewnić osłonę swoich linii komunikacyjnych. Dla Szwecji i Polski ma żywotne znaczenie, by nie dopuścić do tego – podkreśla Petter Bedoire, główny inżynier w Saab. To właśnie z tym koncernem zbrojeniowym polskie władze zawarły umowę na zakup trzech okrętów podwodnych A26 (Blekinge). To pierwsze tego typu jednostki piątej generacji na świecie. Kontrakt ma być okazją do zacieśnienia współpracy z polskim przemysłem obronnym, w tym z PGZ, ale też z gdańską Stocznią Remontową.

Warszawa nie musi już mieć kompleksów wobec Sztokholmu

– Saab wszedł na ambitne pole budowy własnych myśliwców gdy okazało się, że u progu drugiej wojny światowej Szwecja nie ma gdzie ich pozyskać. Dziś znowu wchodzimy w erę konfrontacji potęg, w której lepiej mieć własną produkcję – podkreśla Bedoire.

Nowe podejście Szwedów do Polski to jednak też efekt niezwykłego skoku gospodarczego naszego kraju. Jeszcze niedawno na nasz kraj patrzono tu z góry. Ale dziś polska gospodarka (1,1 bln dol.) jest już prawie dwa razy większa od szwedzkiej (700 mld dol.). A Szwedzi coraz częściej jadą na wypoczynek do Polski, gdzie są tak piękne plaże, a ceny tak niskie.

– Polacy wracają do domu. Nie opłaca się tu pracować. Owszem, pensje są wysokie, ale i ceny koszmarne. Nic się nie da odłożyć – przekonuje mnie pani Maria, która pracuje w restauracji jednego z luksusowych hoteli szwedzkiej stolicy. Sama ma męża Szweda, więc szybko do rodzinnej Gdyni się jednak nie przeniesie.

W Szwecji wciąż jeszcze mieszka około 100 tys. Polaków. Ale coraz więcej z nich robi tu karierę i jest dumna z polskich korzeni. Jak Edgar Luczak, prezes wspierającego nowe firmy technologiczne ośrodka Epicenter w środku szwedzkiej stolicy.

Czytaj więcej

Polityka

Nowy parasol atomowy dla Europy. Emmanuel Macron wskazał m.in. Polskę

Nowa doktryna strategiczna, którą ogłosił Emmanuel Macron, otwiera możliwość stacjonowania w naszym kraju myśliwców Rafale, uzbrojonych w pociski a...

– Urodziłem się już w Szwecji, ale w polskiej rodzinie. Czuję się i Szwedem, i Polakiem. Szwecja jest po Kalifornii drugim na świecie krajem z największą liczbą unicorn na mieszkańca (chodzi o firmy technologiczne, których wartość giełdowa przekroczyła miliard dolarów). To potencjalnie także wielka szansa dla polsko-szwedzkiej współpracy – mówi piękną polszczyzną.