Ministerstwo Finansów wraca do pomysłu Karty praw podatnika

Ministerstwo Finansów chce zapisać podstawowe uprawnienia podatników w ustawie. Eksperci: oby w Karcie praw podatników były konkrety.

Publikacja: 23.02.2024 07:30

Ministerstwo Finansów wraca do pomysłu Karty praw podatnika

Foto: Adobe Stock

Jak dowiedziała się „Rzeczpospolita”, Ministerstwo Finansów chce wrócić do pomysłów prawnego uporządkowania podstawowych praw podatników w relacjach z władzami skarbowymi. Chodzi o postulowaną przez różne środowiska Kartę praw podatnika, ujmującą podstawowe reguły tworzenia prawa podatkowego, traktowania firm i osób fizycznych podczas postępowań czy też kontroli zachowania fiskusa względem podatnika i wyciągania konsekwencji za urzędnicze nadużycia.

Założenia takiej karty ma zaprezentować 1 marca wiceminister finansów i szef Krajowej Administracji Skarbowej Marcin Łoboda podczas IX Toruńskiego Przeglądu Orzecznictwa Podatkowego. To doroczna konferencja naukowa na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika.

– Cieszę się, że MF chce zaprezentować taki projekt, zwłaszcza że karta ma mieć formę ustawy. Warto o takiej inicjatywie dyskutować z wszystkimi zainteresowanymi. My zaczniemy od dyskusji na naszej konferencji w gronie eksperckim – mówi organizator imprezy prof. Wojciech Morawski z UMK.

Co może znaleźć się w Karcie praw podatnika

Na razie MF nie ujawniło treści karty ani jak chce ją wpasować w dzisiejszy system prawa podatkowego. Niewykluczone, że ten projekt będzie nieco przypominać inicjatywę posłów Koalicji Obywatelskiej, którzy w grudniu 2019 r. złożyli w Sejmie projekt ustawy o takiej samej nazwie. Według niego ustawa miała składać się z 29 artykułów. Dotyczyłyby one m.in. pewności i jawności prawa podatkowego i prawa do zapłaty podatku w wysokości wynikającej z ustaw podatkowych. Jedną z podstawowych zasad miałoby być domniemanie uczciwości podatnika, a także zagwarantowanie mu prawa do prywatności. Organy skarbowe nie mogłyby karać podatnika dwukrotnie za te same przewinienia, a gdyby swoimi działaniami wyrządziły mu krzywdę – musiałyby ją naprawić. Rzecznik praw obywatelskich zyskałby prawo wglądu do akt postępowania administracyjnego i sądowego w sprawach podatkowych, żądania wyjaśnień od organów, a także formułowania ocen, wniosków i rekomendacji.

Projekt nie doczekał się jednak uchwalenia. Rząd Mateusza Morawieckiego przedstawił w lipcu 2022 r. negatywne stanowisko wobec tej inicjatywy. W dokumencie zauważono, że wiele postulowanych w projekcie praw jest już zagwarantowanych w ordynacji podatkowej.

Zresztą i do głębszej reformy procedur podatkowych rząd PiS odnosił się niechętnie. W czasie całej kadencji 2019–2023 nie zajął się projektem ordynacji podatkowej opracowanej w 2019 r. przez specjalnie powołaną Komisję Kodyfikacyjną. Ten również zawierał w części ogólnej zestaw podstawowych zasad regulujących relacje między podatnikiem a organami skarbowymi.

Czy jednak można stworzyć podatkową „konstytucję”, która byłaby rzeczywistym gwarantem praw podatnika? Zdaniem Macieja Grochulskiego, doradcy podatkowego i partnera w kancelarii Paczuski Taudul, taka ustawa miałaby sens, gdyby jej reguły były nadrzędne nad całością relacji podatnik–fiskus.

Czytaj więcej

Potrzeba specjalnej ustawy o Karcie Praw Podatnika

Eksperci o Karcie praw podatnika

– Bardzo ważne byłoby zapewnienie zasady pomocniczości organów skarbowych. Chodzi konkretnie o to, aby przepisy karty obligowały organ skarbowy do działania, które sprzyjałoby podatnikowi w jak najlepszym wykonywaniu jego obowiązków – postuluje ekspert. I zauważa, że dziś czasem postępowanie podatkowe odbywa się wedle reguły: „kto kogo przechytrzy”, a nadużywanie prawa zdarza się nie tylko podatnikom, ale także urzędom skarbowym.

– Oczywiście taka karta nie jest jedynym oczekiwaniem wobec MF co do legislacji podatkowej. Pozostaje wciąż do spełnienia wiele postulatów usprawnienia i uporządkowania dzisiejszych przepisów, w tym obowiązków wynikających z implementacji europejskich dyrektyw – mówi Grochulski.

Opinia dla „Rzeczpospolitej”
Michał Roszkowski, radca prawny, partner w Accreo

Spisanie podstawowych praw podatników w formie ustawy wydaje się dobrym pomysłem i na pewno byłoby dobrze przyjęte. Osobną sprawą jest praktyczne znaczenie takich reguł. Będzie można je docenić dopiero w praktyce decyzyjnej urzędów skarbowych i wyroków sądów administracyjnych Jeśli na przykład jakaś decyzja organu skarbowego zostanie uchylona, a jako przyczynę sąd wskaże naruszenie któregoś z przepisów Karty praw podatnika, będzie można mówić o jej praktycznym zaistnieniu. Jeśli Karta na trwale zaistnieje w orzecznictwie, przede wszystkim Naczelnego Sądu Administracyjnego, to dopiero wtedy będzie można mówić o jej rzeczywistym działaniu. Jeżeli natomiast będzie tak rzadko stosowana, jak obowiązująca od kilku lat klauzula orzekania na korzyść podatnika w przypadku niejasnych przepisów, to pozostanie tylko na papierze.

Nieruchomości
Odszkodowanie dla Agnes Trawny za ziemię na Mazurach. Będzie apelacja
Materiał Promocyjny
Tajniki oszczędnościowych obligacji skarbowych. Możliwości na różne potrzeby
Sądy i trybunały
Wierzyciel powinien sprawdzić, czy dłużnik jeszcze żyje
Za granicą
Polacy niewpuszczeni na obchody wyzwolenia obozu w Ravensbrück
Sfera Budżetowa
Setki milionów dla TVP po cichu. Posłowie w Komisji Finansów Publicznych zdecydowali
Zawody prawnicze
Prokuratura Krajowa podjęła kolejne działania ws. Ewy Wrzosek