O sile poezji z debiutanckiego tomu „Pod pyszczkiem” Piotra Oknińskiego świadczy bezpretensjonalność i wyrafinowana prostota, indywidualizm lirycznego ja i prywatny, osobisty ton. Autor stawia na wiarygodność lirycznej wypowiedzi, która odżegnuje się od literackich gestów.

„Pod pyszczkiem”. Poezja, która posługuje się konkretem

W wierszach często sprozaizowanych (m.in. „Lekcja anglo-amerykańska”), poeta posługuje się różnorakim konkretem. Konkretne są w swoich detalach wspomnienia z dzieciństwa i młodości, czas zapamiętany, czas przeszły (np. „Szuflada”; „Latarnia”); konkretne są również notatki z codzienności, z życia tu i teraz, ujmowane w migawkowych kadrach (np. „W przejściu”; „Twój”). W debiutanckim tomie Oknińskiego te dwie płaszczyzny wzajemnie się dopełniają i przenikają, by wprowadzić istotną dla tej poezji zasadę kontrapunktu: przeszłość ma urok niewinności, teraźniejszość pozbawia dawnych złudzeń.

Czytaj więcej

Tilda Swinton będzie czytać wiersze Szymborskiej w Warszawie

Zgoda jest to oczywiste; jak oczywista jest droga każdego człowieka, który, mówiąc językiem Miłosza, dosięga lat dojrzałych wtedy, jeśli zazna klęski. Poeta uczciwie zdaje z tego relację, bez zbędnego sentymentalizmu, chwilami rzeczowo: gorzka wiedza o przemijaniu kładzie się cieniem na pięknej epoce dzieciństwa i młodości. Okniński jednak wcale nie ukrywa, że słowa mogą temu zaradzić. W otwierającym tom wierszu „Stopnie” wyraził to wprost, i przez to niezwykle dojmująco. Śmierci nie da się zagadać. Stąd auto(ironiczna) uwaga skierowana tyleż do siebie samego, co wszystkich piszących: „Pisz sobie, pisz”. Jedynym remedium jest czułość i pamięć, o czym mowa w pięknej miniaturze: „Przytulam cię / najmocniej, jak pamiętam”.

Przeszłość w wierszach Piotra Oknińskiego nie jest abstrakcją

Jego wiersze to rzeczywiście próba czułego uobecnienia przeszłości, która nigdy nie jest w tych wierszach (i chyba nigdy nie będzie) abstrakcją. Ma natomiast smak pierwszych zauroczeń i jest dowodem synowskiej miłości. Okniński nie kryje autobiograficznego wymiaru swojej liryki, kiedy np. niektóre z utworów tytułuje wprost: „Mój tata” czy „Mamo”. Najnowszej poezji brakuje często odwagi w nazywaniu tego doświadczenia, autor w ogóle się tego nie obawia (a to wprowadza do jego wierszy dyskretny, szlachetny ton emocjonalny).

Tak rozumiany autobiografizm i łącząca się z nim zdolność do wyrażania wzruszeń nie przekreślają perspektywy czujnego, wrażliwego obserwatora współczesności. Żyje się przecież tu i teraz. Jakie to tu i teraz jest, dobitnie przekonuje wiersz „Mru”, w którym czytamy: „Tęsknię do czasów, / gdy nie wiedziałem, gdzie leży Awdijiwka”. Poeta wystrzega się w podobnych sytuacjach publicystycznej dosłowności, woli natomiast posłużyć się słowem kluczem lub sugestią. Okniński bowiem to poeta subtelnych aluzji, wprowadzających do utworu swoiste drugie dno, kolejny kontrapunkt, niekiedy dramatycznie odległy od obrazu z dzieciństwa. Efektem tego rodzaju zabiegu nie musi być zawsze pointa, ale otwarcie przestrzeni wiersza na nieoczekiwany kontekst, jak w tytułowym utworze „Pod pyszczkiem”.

Kontrapunktowość poezji Oknińskiego nie wyczerpuje się wyłącznie w jej tematyce, ale wyraża się też na płaszczyźnie formalnej – monolog nie wyklucza wiersza-dialogu, miniatura lirycznej opowieści, prozaizacja elementów tradycyjnej instrumentacji. Komentarz do rzeczywistości może przybierać formę żartu czy swoistego aforyzmu, który próbuje wielokształtną rzeczywistość niebanalnie przybliżyć, wypowiedzieć. Dużo tego, jednak kontrapunktowość nie jest w tym przypadku gestem. Jest nieodłączną cechą świata, dlatego w tych wierszach staje się tak naturalna.