Reklama

Przyjaźń na wulkanie

W 1898 roku wielki książę Ernst Ludwig, władca księstwa Hessen-Darmstadt, zaprosił do siebie wiedeńskiego geniusza secesji Josefa Marię Olbricha.
Wieża zbudowana na cześć rocznicy ślubu pary książęcej, obok cerkiew projektu Leona Benois

Wieża zbudowana na cześć rocznicy ślubu pary książęcej, obok cerkiew projektu Leona Benois

Foto: Forum

Tak narodziła się trwająca osiem płodnych lat przyjaźń między władcą a wizjonerem współczesnej sztuki użytkowej. O tych „bliźniaczych duszach” opowiadała poświęcona Olbrichowi niedawno zamknięta wielka wystawa w Darmstadt – stolicy niemieckiej odmiany secesji – „Jugendstil”.

W Niemczech początku XX wieku, coraz agresywniej akcentujących prawo do „swojego miejsca pod słońcem”, Hesja i stolica jej nadreńskiej części Darmstadt była jak oaza dawnej epoki. Czasów, gdy władcy europejscy bardziej uważali się za wielką rodzinę niż za patronów nowoczesnego nacjonalizmu. W całej Europie od Londynu po Moskwę książę Ernst Ludwig mógł czuć się jak u siebie. Królowa brytyjska Wiktoria była jego babką, żona cara Mikołaja II Aleksandra Fiodorowna – jego siostrą.

Wielki książę Ernst Ludwig ucieka od polityki i szuka ukojenia w idei czystej sztuki. Młody władca z racji dynastycznych koneksji spędził w Wielkiej Brytanii młodość i nabrał nad Tamizą angielskiego umiaru i eleganckiego gustu. Jego kuzyn cesarz Wilhelm II z fascynacji brytyjskością wyprowadził jedynie prowokującą Londyn obsesję, aby zbudować większą flotę niż królewska.

Ernst Ludwig w czasie pobytu nad Tamizą między 1892 a 1897 rokiem zachwycił się środowiskiem „Guild of Handicraft” i „Arts and Craft movement”– brytyjskich projektantów, którzy stali się pionierami brytyjskiej odmiany protosecesji i modernizmu. W 1898 roku angielskim nowatorom z Arthurem Bailliem Scottem na czele heski władca zlecił zaprojektowanie swoich apartamentów w książęcym zamku w Darmstadt. Zainteresowanie nowymi nurtami w sztuce skłoniło potem księcia do wizyty w Wiedniu i zauważenia wiedeńskiej secesji. Poznaje najbardziej wyrazistą gwiazdę nowego nurtu – Josefa Marię Olbricha, który ma już wtedy na koncie projekt wiedeńskiego pawilonu secesji.

Olbrich zostaje zaproszony do Darmstadt i szybko odkrywa, jak wspaniałomyślne stworzono mu tu warunki książęcego mecenatu. Władca uwalnia go od wszelkich trosk bytowych, w zamian oczekując jedynie rozwijania talentu.

Już na paryskiej wystawie światowej w 1900 roku Olbrich prezentuje „pokój z Darmstadt” – kompletnie zaprojektowany secesyjny gabinet. W stolicy heskiego księstwa Olbrich współtworzy pismo „Inner-dekoration”, które lansuje nowoczesne wzornictwo w Niemczech.

Reklama
Reklama

Ale jest jeszcze jedno źródło inspiracji. W Darmstadt swoje niemieckie urlopy spędzała rosyjska para cesarska. Od koneserów sztuki z otoczenia cesarskiej pary wielki książę dowiaduje się o fenomenie Abramcewa – małej podmoskiewskiej kolonii artystycznej, gdzie przy życzliwości dworu powstaje rosyjska secesja silnie naznaczona inspiracją staroruską. W tym stylu zbudowana zostaje na Mathildenhöhe – wzgórzu na obrzeżach Darmstadt

– cerkiewka projektu rosyjskiego architekta Leona Benois. Ernest Ludwig postanawia w 1901 roku założyć na tymże wzgórzu coś na kształt Abramcewa. Łącznikiem między tymi dwoma inicjatywami jest związany ze środowiskiem Abramcewa malarz Wiktor Wasniecow, który wymalował wnętrza darmsztadzkiej cerkiewki.

Wielki książę i Olbrich snują ambitne plany dotyczące artystycznej kolonii na wzgórzu Matyldy.

Każdy artysta w tej kolonii miał mieć własny dom będący demonstracją artystycznych możliwości secesji i tworzyłby we wspólnych warsztatach dzieła łączące różne specjalności. Obok Olbricha na Mathildenhöhe osiedlali się okresowo lub na stałe tacy twórcy, jak malarze: Otto Eckmann, Ernst Ludwig Kirchner, Hans Christiansen; architekt wnętrz Patriz Huber, grafik Paul Bruck, wreszcie rzeźbiarz Rudolf Bosslet i Ludwig Habich. Ich siłami w 1901 roku pod oficjalnym patronatem wielkiego księcia dochodzi do wielkiej wystawy „Ein Dokument deutscher Kunst”.

Wystawa odbija się w Niemczech szerokich echem, a zwolennicy „Jugendstil” stawiają ją za wzór. Olbrich projektuje bramę wejściową, budynek atelier – „świątynię pracy” – oraz wystawowe pawilony. Jest w euforii – kolejne lata od 1901 po rok 1908 to jego najlepszy okres twórczy. Projektuje rzeczy wielkie, takie jak modernistyczny dom towarowy Tietza w Düsseldorfie, i wdzięczne, jak bajkowy domek córki księcia ośmioletniej Eżbietki.

Olbrichowi służą też dynastyczne koneksje Hesji z dworem Romanowów. Siostra carycy wielka księżna Elżbieta zamawia u Olbricha secesyjny wystrój apartamentów w swoim petersburskim pałacu. Dzięki pośrednictwu „Elli” dochodzi też do cyklu wykładów austriackiego twórcy na temat secesji w Kijowie.

Reklama
Reklama

W 1904 roku kolejny sukces – Olbrich zdobywa uznanie na światowej wystawie w Saint Louis w USA za projekt willi. W 1905 roku powstaje na wzgórzu Matyldy secesyjna wieża ku czci rocznicy ślubu książęcej pary do dziś służąca darmsztadzkim nowożeńcom jako pałac ślubów. Nowy design miał służyć estetycznemu rozwojowi heskiego przemysłu i rzemiosła. Nie były to zupełnie wydumane rachuby – w 1906 roku Olbrich zaprojektował na przykład karoserię samochodową dla powstałej w nieodległym Rüsselsheim fabryki samochodów Adama Opla. Dwa lata później w czasie wizyty w Düsseldorfie Olbrich zapada na banalne przeziębienie, jak sądzi. Zlekceważona choroba szybko przybiera formę zapalenia płuc i 8 sierpnia 1908 roku artysta umiera. Wielki książę sprowadza zwłoki geniusza do Darmstadt i na czele tłumów odprowadza trumnę na cmentarz Rosenhöhe.

Epoka Darmstadt jako stolicy sztuki potrwa jeszcze tylko parę lat. Latem 1913 roku po raz ostatni Mikołaj II i jego żona Elżbieta spędzili w heskiej stolicy wakacje. Przymuszona konwersja cesarzowej z protestantyzmu na prawosławie odbiła się po latach chorobliwym kultem „świętego starca” Grigorija Rasputina, którego dziwaczny wpływ na carską parę pogrzebał prestiż monarchii.

Rok później Ernst Ludwig, tak jak i inni książęta, pójdzie na wojnę z państwem swojego szwagra. W listopadzie 1918 roku w Darmstadt rewolucyjna Rada Żołnierzy i Robotników ogłosi detronizację Ernsta Ludwiga i powstanie Ludowej Hesji. Niemieccy rewolucjoniści są mniej krwiożerczy niż Sowieci i pozwolą księciu wolno opuścić miasto. W 1924 roku były książę stworzy w swoim dawnym zamku muzeum. Umrze w 1937 roku. Triumf święci wówczas nazistowski neoklasycyzm, a secesja uważana jest za pretensjonalne bezguście. Wielki książę i jego przyjaciel geniusz będą musieli poczekać aż do lat 50. na uznanie ze strony rodzinnego miasta. Obecnie w willi Olbricha na Mathildenhöhe mieści się Instytut Polsko-Niemiecki w Darmstadt.

Plus Minus
Ksiądz pedofil kontra kardynał Wojtyła
Materiał Promocyjny
Jak zostać franczyzobiorcą McDonald’s?
Materiał Promocyjny
OTOMOTO rewolucjonizuje dodawanie ogłoszeń
Plus Minus
„Portobello”: Niewydolność systemu
Plus Minus
„Dixit Kids”: Emocjonalne króliczki
Reklama
Reklama
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
Reklama