Fiskus ogranicza rozwodnikom "niewygodną" preferencje dla samotnych rodziców

Doraźna opieka jednego rodzica nie oznacza, że drugi nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko.

Aktualizacja: 07.12.2023 06:29 Publikacja: 07.12.2023 03:00

Fiskus ogranicza rozwodnikom "niewygodną" preferencje dla samotnych rodziców

Foto: Adobe Stock

Rozliczenie jako osoba samotnie wychowująca dziecko to obok wspólnego rozliczenia małżeńskiego jedna z najkorzystniejszych preferencji w PIT. Gdy jednak sądy zaczęły potwierdzać, że przy opiece naprzemiennej mogą z niego skorzystać oboje rodzice, ustawodawca postanowił tę furtkę przymknąć i od 2022 r. zmienił przepisy. Z tej okazji skorzystał fiskus. Poszedł krok dalej i zaczął w ogóle odmawiać preferencji rozwodnikom, którzy jakoś dzielą się opieką nad wspólnymi pociechami. Na szczęście na takim podejściu suchej nitki nie zostawił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim.

Wsparcie matki...

Sprawa dotyczyła rozwodnika. We wniosku o interpretację z lutego 2023 r. wyjaśnił, że jest ojcem ośmiolatka. Od rozwodu z jego matką w 2019 r. nie jest z nikim związany. Mieszka tylko z synem, nad którym władzę sąd powierzył jemu i byłej żonie. Kontakty z dzieckiem zostały ustalone sądownie na każdy wtorek oraz inny wybrany dzień tygodnia do 19.30 oraz co drugi weekend. Ojciec podkreślił jednak, że opiekuje się synem na znacznie większą skalę. Nie pobiera żadnych świadczeń, m.in. z tytułu 500+. A w czasie, kiedy syn jest z nim, zajmuje się nim bez niczyjej pomocy. Ojciec był więc przekonany, że może korzystać z rozliczenia PIT jako rodzic samotnie wychowujący dziecko zarówno za 2022 r., jak i w kolejnych latach.

W odpowiedzi usłyszał kategoryczne nie. Fiskus zauważył, że art. 6 ust. 4c ustawy o PIT wymienia enumeratywnie osoby, którym przysługuje status samotnie wychowujących dzieci. To panna, kawaler, wdowa, wdowiec, rozwódka, rozwodnik lub osoba będąca w separacji. Ponadto taka osoba musi faktycznie wychowywać dzieci samotnie.

W ocenie urzędników preferencja będzie więc przysługiwała jedynie temu z rodziców czy opiekunów prawnych, który będąc osobą stanu wolnego w roku podatkowym, faktycznie sprawuje nad dzieckiem samodzielnie ciągłą opiekę, bez jakiegokolwiek udziału drugiego rodzica.

Mężczyzna zaskarżył interpretację i wygrał. WSA zwrócił co prawda uwagę m.in. na obowiązujący od 1 stycznia 2022 r. art. 6 ust. 4f ustawy o PIT. I nie umknęło mu, że zgodnie z tą regulacją preferencja nie ma zastosowania do osoby, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko. W tym, gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną, w związku z którą obydwojgu rodzicom zostało ustalone świadczenie wychowawcze. W spornym przypadku jednak dziecko nie jest pod opieką naprzemienną, w związku z którą obydwojgu zostało ustalone takie świadczenie.

Czytaj więcej

Preferencje podatkowe dla rodziców: osoba samotnie wychowująca i ulga na dziecko

Zdaniem WSA za tym, że fiskus naciągnął przepisy, przemawia też wykładnia celowościowa i systemowa. Zauważył, że ustawodawcy chodziło o umożliwienie preferencyjnego rozliczenia tym osobom, które w roku podatkowym doświadczyły samotnej, samodzielnej pieczy nad dzieckiem i jego wychowywaniem. Cel ten wpisuje się w idee polityki prorodzinnej państwa. A wymaganie wyeliminowania drugiego rodzica z opieki byłoby z nim sprzeczne. Ponadto samotne wychowywać dzieci przez cały rok podatkowy mogłyby jedynie wdowy, wdowcy i osoby rozwiedzione, którym przyznano wyłączną władzę rodzicielską.

...ulgi nie przekreśla

W ocenie WSA, gdy dziecko pozostaje pod stałą, codzienną opieką jednego rodzica, a drugi jest zobowiązany do zajmowania się nim doraźnie np. według uzgodnienia stron lub orzeczenia sądu, to status samotnego rodzica ma ten, który wykonuje wszystkie obowiązki, dzięki którym dziecko będzie wychowywane w sposób zapewniający jego prawidłowy rozwój.

Rodzic, który jest wymaganego stanu cywilnego i w pojedynkę troszczy się o zaspokojenie bieżących potrzeb pociechy, nie traci statusu osoby samotnie je wychowującej z racji utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego rodzica. Dlatego zdaniem WSA skarżący ma prawo do skorzystania z preferencji w PIT. Wyrok nie jest prawomocny.

Sygnatura akt: I SA/Go 246/23

Opinia dla „Rzeczpospolitej”
Robert Krasnodębski, radca prawny, doradca podatkowy

Decydując się na wprowadzenie ulgi czy zwolnienia podatkowego, a tym czyniąc wyłom w zasadzie powszechności opodatkowania, ustawodawca nadaje pewnym wartościom pierwszeństwo przed kwestiami finansowymi. Niektóre z takich preferencji mogą wzbudzać wątpliwości, czy jest potrzeba ich funkcjonowania w systemie opodatkowania dochodów, nie dotyczy to jednak tzw. ulg prorodzinnych. Potrzeba ochrony i wsparcia, także instrumentami o charakterze fiskalnym, osób wychowujących dzieci w niepełnych rodzinach jest oczywista. Tym bardziej dziwią pozaustawowe próby ograniczenia możliwości skorzystania z nich samotnym rodzicom. Próby interpretacyjnego zawężania zakresu podmiotowego tej ulgi w zasadzie wyłącznie do sytuacji, gdy drugi rodzic nie żyje lub pozbawiony jest jakichkolwiek kontaktów z dzieckiem, nie znajdują uzasadnienia nie tylko w treści samej ustawy, ale – jak słusznie zauważył WSA – w wykładni celowościowej. To także interpretacja głęboko sprzeczna z wartościami konstytucyjnymi, również tymi odnoszącymi się do zaufania obywateli do własnego państwa.

Rozliczenie jako osoba samotnie wychowująca dziecko to obok wspólnego rozliczenia małżeńskiego jedna z najkorzystniejszych preferencji w PIT. Gdy jednak sądy zaczęły potwierdzać, że przy opiece naprzemiennej mogą z niego skorzystać oboje rodzice, ustawodawca postanowił tę furtkę przymknąć i od 2022 r. zmienił przepisy. Z tej okazji skorzystał fiskus. Poszedł krok dalej i zaczął w ogóle odmawiać preferencji rozwodnikom, którzy jakoś dzielą się opieką nad wspólnymi pociechami. Na szczęście na takim podejściu suchej nitki nie zostawił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim.

Pozostało 89% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Kup teraz
Sądy i trybunały
Sędzia Barbara Piwnik: To co się dzieje jest dla mnie nie do zniesienia
Materiał Promocyjny
Elektrownie jądrowe to naturalny dla Warty obszar zainteresowań
Prawo karne
Niesłusznie spędził w więzieniu 18 lat. Historia Tomasza Komendy wstrząsnęła Polską
Sądy i trybunały
Rzecznik dyscyplinarny uderza w sędzię SN. Chce ją odsunąć od głośnej sprawy
Spadki i darowizny
Notariusz: Odrzucanie spadków wciąż z pułapkami na obywateli
Prawo dla Ciebie
Sądowa porażka Macieja Wąsika. Jest prawomocny wyrok
Konsumenci
Kredyt na 30 lat spłacony w 19 miesięcy. Czy bank powinien zwrócić prowizję?