Tym razem chodzi o projekt ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji strategicznych oraz kluczowych inwestycji w zakresie potrzeb obronności państwa i bezpieczeństwa publicznego. We wtorek został on przyjęty przez Radę Ministrów i trafi od Sejmu. Przewiduje ułatwienia procedur inwestycyjnych dotyczących obronności, realizowanych przez m.in. wojsko, służby wywiadu i kontrwywiadu, spółki przemysłu zbrojeniowego (publiczne i prywatne) czy wykonawców wskazanych w programie „Tarcza Wschód”. Polegać będzie to głównie na szybszym uzyskiwaniu decyzji i pozwoleń, pominięciu niektórych wymagań (jak konieczność uzyskiwania decyzji środowiskowych czy pozwoleń wodnoprawnych), odstąpieniu w niektórych przypadkach od stosowania przepisów o zamówieniach publicznych czy łatwiejszym pozyskiwaniu gruntów.
Czytaj więcej
Nie powstanie zwarty pas fortyfikacji przy wschodniej granicy, za to zostaną stworzone warunki do budowy umocnień. Nie ma się co spodziewać fajerwe...
I właśnie ta ostatnie kwestia budzi najwięcej kontrowersji. W założeniu autorów projektu z Ministerstwa Obrony Narodowej w pierwszej kolejności będą uwzględniane nieruchomości z zasobu Skarbu Państwa oraz z jednostek samorządu terytorialnego, ale nie obędzie się bez pozyskiwania gruntów od prywatnych właścicieli w ramach dobrowolnych umów, a w przypadku braku takiej możliwości – w drodze wywłaszczenia (za odpowiednim odszkodowaniem).
Specustawa w sprawie obronności. Będą bardzo szybkie wywłaszczenia?
Decyzję o zezwoleniu na realizację strategicznej inwestycji w zakresie obronności państwa (DRSI) wydawał będzie wojewoda w terminie 90 dni od złożenia wniosku przez inwestora. Będzie ona określać granice terenu objętego inwestycją, ewentualne ustanowienie strefy ochronnej oraz regulować kwestie podziału nieruchomości i ich statusu prawnego (zarówno w zakresie wywłaszczenia, jak i ustanowienia ograniczeń w sposobie korzystania z nieruchomości).
Strona (np. właściciele nieruchomości, która ma być wywłaszczona albo co do której zostaną ustanowione ograniczenie w użytkowaniu) będzie mogła się odwołać do ministra rozwoju i technologii jako właściwego ds. spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego, a następnie złożyć skargę do sądu administracyjnego. Jednak gdy wadą będzie objęta tylko część decyzji, to przepisy specustawy wykluczają możliwość uchylenia decyzji o zezwoleniu na realizację strategicznej inwestycji w zakresie obronności państwa w całości oraz stwierdzenia jej nieważności.
Z dniem doręczenia zawiadomienia o zezwoleniu na realizację inwestycji strategicznej wszczynane będzie postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości (przy czym to doręczenie będzie realizowane albo na adres widniejący w ewidencji gruntów, albo poprzez… obwieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej danej gminy).
Obowiązek wydania nieruchomości, opróżnienia lokali i innych pomieszczeń ma następować w terminie 120 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji.
Z kolei wojewoda ma wydać decyzję o wysokości odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w ciągu 30 dni od dnia, w którym DRSI stała się ostateczna.
Czytaj więcej
Trudno zrozumieć, dlaczego budowa fabryki broni w Polsce zajmuje nawet pięć lat, a procedury są podobne do tych, jakby budowano fabrykę cukierków....
Wywłaszczenia pod inwestycje związane z obronnością. Najpierw grunt, później pieniądze
Zdaniem ekspertów tak krótki termin na wydanie decyzji o wysokości odszkodowania jest nierealny, bo w tym czasie nie da się nawet dokonać oszacowania wartości nieruchomości. Jeśli właściciel będzie kwestionował wysokość odszkodowania, również będzie się mógł odwołać do MRiT, a następnie do sądu.
– Kluczowym problemem pozostaje jednak to, że własność nieruchomości przejdzie na podmiot publiczny automatycznie, z mocy prawa, już w chwili uprawomocnienia się decyzji administracyjnej. A więc jeszcze przed wypłatą jakiegokolwiek odszkodowania. Co więcej, właściciel nieruchomości traci swoje prawo, a inwestor może natychmiast rozpocząć użytkowanie terenu, nawet jeśli właściciel nie zgadza się z decyzją i planuje ją zaskarżyć – tłumaczy Michał Gliński, partner w Kancelarii Wardyński i Wspólnicy. Jego zdaniem, choć projekt wprowadza mechanizm, który faworyzuje interes publiczny kosztem ochrony praw jednostki, to ze względu na sytuację międzynarodową oraz rozwijane w Polsce projekty zbrojeniowe, wprowadzenie uproszczonej i bardziej skoncentrowanej procedury nabywania i zagospodarowania nieruchomości na cele obronne wydaje się koniecznością.
Czytaj więcej:
Czy starosta, wydając decyzję o wysokości odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na podstawie specustawy w zakresie realizacji inwestycji dróg...
Pro
– Tego rodzaju rozwiązania, choć uzasadniane potrzebą realizacji inwestycji „w interesie publicznym”, mogą budzić jednak wątpliwości z perspektywy standardów konstytucyjnych i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z art. 21 konstytucji wywłaszczenie nieruchomości na cele publiczne jest dopuszczalne, ale musi odbywać się za słusznym odszkodowaniem. Nie powinno to oznaczać jedynie prawa do zapłaty w przyszłości, lecz rzeczywistą rekompensatę wypłaconą w rozsądnym terminie – dodaje radca prawny. Podkreśla, że najważniejsze w procesie wywłaszczenia jest umożliwienie nabycia nieruchomości przez podmiot publiczny w drodze rokowań jeszcze przed wydaniem decyzji zintegrowanej, a w przypadku ich niepowodzenia – sprawne i prawidłowe ustalenie odszkodowania oraz jego wypłata na rzecz byłego właściciela bez zbędnej zwłoki.
– Niestety, to kolejna specustawa będąca kalką regulacji zawartych w pierwszej z cyklu takich aktów, czyli specustawy drogowej z 2003 roku. Szkoda, że kolejny rząd utrzymuje te fikcyjne zapisy dotyczące szybkich, sprawnych i oczywiście „rynkowych” odszkodowań – mówi dr Marcin Włodarski z kancelarii LSW Laskowski, Leśnodorski, Melzacki i Wspólnicy. Jak dodaje, wywłaszczenie w trybie specustawy w praktyce wygląda tak, że niektórzy właściciele, którzy zostali wywłaszczeni z nieruchomości pod budowę stołecznej Trasy Siekierkowskiej w 2004 roku, dopiero teraz dostali odszkodowanie.
– w takim terminie wojewoda ma wydawać decyzję ustalającą wysokość odszkodowania
– o taką kwotę może być powiększone odszkodowanie za nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym
na pokrycie kosztów przeprowadzki
– Kolejny raz pod płaszczykiem realizacji kluczowych inwestycji – poprzednio były nimi drogi, linie kolejowe, lotniska, linie przesyłowe, gazociągi, elektrownie jądrowe, przeciwdziałanie powodzi – wprowadza się krzywdzące dla obywateli regulacje do spraw ad hoc. Przypomnę, że w polskim prawie kwestie wywłaszczenia nieruchomości reguluje przecież ustawa o gospodarce nieruchomościami – dodaje radca prawny.
A ta nie tylko, co do zasady, uzależnia wydanie nieruchomości od wypłaty odszkodowania, ale przewiduje też m.in., że w przypadku wydania decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości, na wniosek osoby wywłaszczonej, wypłaca się zaliczkę w wysokości 70 proc. odszkodowania ustalonego przez organ pierwszej instancji. – Brak takiego mechanizmu sprawia, że ludzie są karani za to, że się odwołują – mówi mec. Włodarski.
Dlatego, jak mówi mec. Gliński, dobrym rozwiązaniem byłoby również wprowadzenie możliwości wypłaty bezspornej części odszkodowania jeszcze przed uprawomocnieniem się decyzji o jego ustaleniu, aby były właściciel nie pozostawał bez środków finansowych za utracone mienie.
Czytaj więcej
Budowa „Tarczy Wschód” przyspiesza. Do konsultacji trafił projekt ustawy, która ułatwi wywłaszczenia. Opracował go resort obrony.
