W Polsce wydawane są orzeczenia o niepełnosprawności (osobom do 16. roku życia) oraz o niepełnosprawności w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym. Stopień niepełnosprawności określany jest w przypadku osób powyżej 16. roku życia.
Orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim. Uprawnienia w 2026 r.
Lista świadczeń i ulg przysługujących przy stopniu lekkim jest krótsza niż w przypadku osób z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym i znacznym. Zawiera jednak kilka istotnych uprawnień. W przypadku pracowników z niepełnosprawnością w stopniu lekkim:
- czas prac nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo; pracownik nie może być zatrudniony w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych. Nie dotyczy to jednak sytuacji, w której na wniosek osoby niepełnosprawnej lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi zgodę wyrazi zgodę na dłuższą pracę, pracę w porze nocnej czy w godzinach nadliczbowych.
- Pracodawca jest także zobowiązany zapewnić „niezbędne racjonalne usprawnienia” dla osoby z niepełnosprawnością. Polegają one na przeprowadzeniu koniecznych w konkretnej sytuacji zmian lub dostosowań do szczególnych, zgłoszonych pracodawcy potrzeb wynikających z niepełnosprawności danej osoby, o ile przeprowadzenie takich zmian lub dostosowań nie skutkowałoby nałożeniem na pracodawcę nieproporcjonalnie wysokich obciążeń.
Lekki stopień niepełnosprawności uprawnia także do skorzystania z ulgi podatkowej. Z ulgi rehabilitacyjnej można skorzystać w przypadku poniesienia wydatków na rehabilitację lub związanych z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych. W ramach ulgi rehabilitacyjnej można odliczyć m.in. wydatki na:
- adaptację i wyposażenie mieszkań oraz budynków mieszkalnych stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności;
- przystosowanie pojazdów mechanicznych do potrzeb wynikających z niepełnosprawności;
- zakup, naprawę lub najem wyrobów medycznych wymienionych w wykazie wyrobów medycznych oraz wyposażenia umożliwiającego ich używanie;
- zakup, naprawę lub najem indywidualnego sprzętu, urządzeń i narzędzi niezbędnych w rehabilitacji oraz ułatwiających wykonywanie czynności życiowych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności, oraz wyposażenia umożliwiającego ich używanie;
- odpłatność za pobyt na turnusie rehabilitacyjnym.
Osoby z niepełnosprawnością uiszczają także niższą opłatę paszportową. Za paszport ważny 10 lat płaci się 140 zł, natomiast orzeczenie o niepełnosprawności uprawnia do tego, by skorzystać z 50 proc. ulgi i tym samym zapłacić 70 zł.
Lekki stopień niepełnosprawności uprawnia także do korzystania z różnego rodzaju dofinansowań z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Jednym z nich jest dofinansowanie pobytu osób niepełnosprawnych i ich opiekunów na turnusach rehabilitacyjnych, które dla osoby z lekkim stopniem wynosi 25 proc. przeciętnego wynagrodzenia.
Możliwe jest również otrzymanie dofinansowania likwidacji barier architektonicznych, a także skorzystanie z dofinansowania likwidacji barier w komunikowaniu się, czyli ograniczeń uniemożliwiających lub utrudniających osobie z niepełnosprawnością swobodne porozumiewanie się czy przekazywanie informacji.
Istnieje także możliwość skorzystania z dofinansowania zakupu przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych. Obowiązuje tu jednak kryterium dochodowe.
Czytaj więcej
Do czego uprawnia orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim? Choć lista świadczeń i ulg jest niższa niż w przypadku osób z niepełnosprawnośc...
Orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Ulgi i świadczenia
W przypadku osób posiadających orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności uprawnień jest znacznie więcej. Osoby te mogą ubiegać się o świadczenia takie, jak:
- zasiłek pielęgnacyjny – prawo do świadczenia przysługuje im jednak tylko gdy niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21. roku życia. Nie obowiązuje tu kryterium dochodowe. Zasiłek wynosi 215,84 zł. Wnioski można składać w urzędzie miasta lub gminy, w jednostkach wypłacających świadczenia rodzinne.
- świadczenie wspierające – aby je otrzymać osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności muszą uzyskać decyzję Wojewódzkiego Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności[ (WZON), potwierdzającą potrzebę wsparcia na poziomie co najmniej 70 punktów. Wysokość świadczenia zależy od liczby uzyskanych punktów i od marca 2026 r. wynosi od 792 zł do 4353 zł (co odpowiada od 40 do 220 proc. renty socjalnej).
Osobom zaliczonym do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, mającym znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się, przysługuje również karta parkingowa:
- u osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wskazanie do karty parkingowej mogą uzyskać wyłącznie, gdy przyczyna niepełnosprawności jest oznaczona symbolem 04-O (choroby narządu wzroku), 05-R (upośledzenie narządu ruchu), 10-N (choroba neurologiczna) lub 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia).
- wniosek o kartę parkingową należy złożyć w powiatowym lub miejskim zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Jak podaje portal niepelnosprawni.pl, niektórym osobom z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przysługują zniżki w komunikacji PKP/PKS.
- osobom z dysfunkcją narządu wzroku (symbol przyczyny niepełnosprawności 04-O), posiadające umiarkowany stopień niepełnosprawności przysługuje 37 proc. ulgi w przejazdach,
- osobom z niepełnosprawnością do ukończenia 24. r. ż. oraz studentom z niepełnosprawnością do ukończenia 26. r. ż. – przysługuje ulga 78 proc. przy przejazdach m.in. do szkół, placówek szkolno-wychowawczych lub na turnusy rehabilitacyjne
- ulgi w komunikacji miejskiej mogą być różne w zależności od miejscowości. Przykładowo w Warszawie osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności mogą skorzystać z 50 proc. zniżki na przejazdy.
Osoby z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym mogą także skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej przy rocznym rozliczeniu PIT oraz z dofinansowań do likwidacji barier architektonicznych i komunikacyjnych.
Osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności mają większe uprawnienia pracownicze. Należą do nich:
- skrócony czas pracy – w przypadku osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Osób z niepełnosprawnością nie można także zatrudniać ich w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych. Przepisy te nie muszą być stosowane, jeśli na wniosek osoby zatrudnionej, lekarz wyrazi na to zgodę
- dodatkowy urlop - osoba zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ma prawo do dodatkowego, 10-dniowego urlopu
- prawo do korzystania ze zwolnień od pracy - osoba o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia: w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku, a także w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających oraz w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy.
Pracodawcy zatrudniający osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności mogą natomiast liczyć na dofinansowanie wynagrodzeń z PFRON. Wysokość wsparcia zależy od stopnia niepełnosprawności, rodzaju schorzenia, a także wymiaru etatu i statusu pracodawcy. W przypadku osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w 2026 r. podstawowa kwota wynosi 1550 zł. Przy stopniu lekkim to 575 zł, a przy stopniu znacznym to 2760 zł.
Czytaj więcej
Orzeczenie o niepełnosprawności przy stopniu umiarkowanym uprawnia do różnego rodzaju świadczeń i ulg. Należą do nich m.in. zasiłek pielęgnacyjny,...
Znaczny stopień niepełnosprawności. Szereg uprawnień w 2026 r.
Wśród uprawnień przysługujących osobom ze znacznym stopniem niepełnosprawności można wymienić m.in. zasiłek pielęgnacyjny, korzystanie ze świadczeń zdrowotnych poza kolejnością czy ulgi w transporcie publicznym.
Osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności mogą ubiegać się o świadczenia takie, jak:
- zasiłek pielęgnacyjny z gminy (215,84 zł) – w przypadku jego pobierania nie przysługuje już prawo do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS;
- dodatek pielęgnacyjny z ZUS (366,68 zł) – w przypadku jego pobierania nie przysługuje już prawo do dodatku zasiłku pielęgnacyjnego z gminy;
- świadczenie uzupełniające dla osób dorosłych niezdolnych do samodzielnej egzystencji – nazywane również 500 plus dla niesamodzielnych);
- świadczenie wspierające.
Osobom tym przysługują również uprawnienia w zakresie świadczeń udzielanych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Są to przede wszystkim:
- świadczenia opieki zdrowotnej poza kolejnością;
- ambulatoryjne świadczenia specjalistyczne (AOS) bez skierowania;
- rehabilitacja lecznicza – bez limitów finansowania po stronie
- zaopatrzenie w aptece bez kolejki.
Do uprawnień pracowniczych należą:
- skrócony czas pracy – nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo; zakaz zatrudniania (poza wyjątkami) w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych;
- dodatkowa przerwa w pracy (15 minut);
- dodatkowy urlop wypoczynkowy (10 dni);
- prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia (m.in. do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku).
Inne ulgi, z których mogą skorzystać osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności to:
- karta parkingowa uprawniająca do parkowania na specjalnie wyznaczonych miejscach parkingowych;
- zwolnienie z abonamentu RTV;
- ulga paszportowa w wysokości 50 proc. stawki;
- ulgowe bilety do wielu muzeów;
- pierwszeństwo w obsłudze w wielu instytucjach czy placówkach handlowych;
- korzystanie z pomocy psa asystującego.
Znaczny stopień niepełnosprawności daje także możliwość korzystania z ulg w transporcie publicznym – kolejowym i autobusowym. W zależności od rodzaju środka transportu można korzystać m.in. z ulg wynoszących 37 lub 49 proc., a w niektórych przypadkach także wyższych. W przypadku komunikacji miejskiej o wysokości ulg bądź zwolnień od opłat decyduje dany samorząd. Dokładne informacje należy sprawdzić u konkretnego przewoźnika.
Podobnie jak w przypadku osób z lekkim i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, osoby posiadające znaczny stopień niepełnosprawności mogą skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej. Są uprawnione również do zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) m.in. w przypadku nabycia na potrzeby własne np. samochodu osobowego.
Czytaj więcej
Osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności mogą korzystać z szeregu świadczeń i ulg, które ułatwiają im codzienne funkcjonowanie. Można wśród ni...
