W sprawach cywilnych co do zasady nikt nie może odmówić zeznań jako świadek. Wyjątki to: małżonkowie stron, wstępni (np. rodzice), zstępni (np. dzieci, wnuki), rodzeństwo i powinowaci w tej samej linii i stopniu, jak również osoby pozostające w stosunku przysposobienia, czyli np. ojczym, pasierb itp. Odmowa zeznań nie jest jednak dopuszczalna w sprawach o prawa stanu (np. ustalenie ważności małżeństwa). Wyjątkiem od tej zasady są rozwody.

[srodtytul]Sąd się nie dowie[/srodtytul]

Świadek ma prawo odmówić odpowiedzi na pytanie, jeśli mogłaby narazić jego lub jego bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeśli zeznanie naruszałoby tajemnicę zawodową.

Świadkami nie mogą być np. wojskowi i urzędnicy, których nie zwolniono z tajemnicy służbowej, gdy ich zeznania mogłyby być połączone z jej naruszeniem, osoby prowadzące mediację między stronami sporu, przedstawiciele ustawowi stron (np. rodzice niepełnoletnich), a także ci, którzy mogą być przesłuchani jako strona, np. prezesi firmy. Współuczestnik sporu może być (z kilkoma wyjątkami) świadkiem co do faktów dotyczących wyłącznie innego współuczestnika.

Gdy jest kilku świadków, a ich zeznania przeczą sobie wzajemnie, to sąd może przeprowadzić pomiędzy nimi konfrontację. Pamiętajmy też, że zeznanie świadka – po wpisie do protokołu – powinno być nam odczytane i stosownie do naszych uwag uzupełnione lub sprostowane.

[srodtytul]Karna specyfika[/srodtytul]

Wyjątkowo obszerne regulacje dotyczące świadków zawiera [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=BA2D958E0D630531C029B7C39A799456?id=133093]kodeks postępowania karnego[/link]. Art. 177 § 2 k.p.k. przewiduje m.in., że świadka, który nie może się stawić na wezwanie z powodu choroby, kalectwa lub innej niedającej się pokonać przeszkody, można przesłuchać w miejscu jego pobytu.

Można zwolnić od zeznań lub odpowiedzi na niektóre pytania osobę pozostającą z oskarżonym w szczególnie bliskim stosunku osobistym. Musi ona jednak o to wnioskować. Zeznań mogą też odmówić najbliżsi oskarżonego. Jest to możliwe także mimo ustania np. małżeństwa. Prawo odmowy zeznań ma świadek, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.

Można się też uchylić od odpowiedzi na pytanie, gdyby narażało to kogoś bliskiego na odpowiedzialność karną (także skarbową). Świadek może też zażądać, aby przesłuchiwano go na rozprawie z wyłączeniem jawności, jeśli treść jego zeznań mogłaby narazić jego lub osoby mu najbliższe na hańbę.

Autopromocja
Nowość!

Trzy dostępy do treści rp.pl w ramach jednej prenumeraty

ZAMÓW TERAZ

Sąd (a w postępowaniu przygotowawczym prokurator) może też postanowić o utajnieniu naszych danych. Warunkiem jest, aby nasza tożsamość nie była istotna dla sprawy, a ponadto zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności lub mienia w znacznych rozmiarach świadka lub jego najbliższych.

[ramka][b]Urzędnicy też mogą nas wezwać[/b]

W postępowaniu administracyjnym świadkami nie mogą być m.in. zobowiązani do zachowania tajemnicy państwowej i służbowej. Nie wolno ich przesłuchiwać na okoliczności objęte takimi tajemnicami, jeśli ich nie zwolniono z ich przestrzegania.

- Odmówić zeznań mogą: małżonek strony, wstępni, zstępni, rodzeństwo i powinowaci w pierwszym stopniu, a także osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo to przysługuje także np. po ustaniu małżeństwa.

- Zgodnie z art. 79 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=BA2D958E0D630531C029B7C39A799456?id=133093]k.p.a.[/link] w przesłuchaniu mogą też uczestniczyć strony postępowania i zadawać pytania.

- Świadek może odmówić odpowiedzi, gdyby mogło to narazić jego lub jego bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę lub bezpośrednią szkodę majątkową.[/ramka]

[i]masz pytanie, wyślij e-mail do autora

[mail=m.kosiarski@rp.pl]m.kosiarski@rp.pl[/mail][/i]