Czy warto tłumaczyć Dylana

„New York Times” pisze: „Kochamy Boba Dylana, ale nie potrzebujemy Dylana literackiego noblisty”. Pana ucieszył ten werdykt?

Z całą pewnością Dylan bardziej zasługuje na literackiego Nobla niż Obama zasługiwał na Nobla pokojowego, którego dostał, zanim jeszcze miał okazję coś zrobić.

Co w Dylanie było wyjątkowego na tle muzyki z lat 60.?

Bardzo mi bliski wtedy Jacek Jakubowski powiedział coś, co chyba wyjaśnia, dlaczego ktoś, kto rozumie te teksty, chce tłumaczyć Dylana. Jacek słuchał go ze mną i paroma innymi przyjaciółmi, nie rozumiejąc słów zupełnie. Spytałem go kiedyś, co mu się podoba w Dylanie, a on powiedział, że nawet nie rozumiejąc słów, czuje, że to „swój człowiek” śpiewa.

Jak się zaczęła pańska przygoda z Dylanem?

Od pierwszych folkowo-politycznych płyt. Moja sąsiadka z Placu Zawiszy w Warszawie miała egzemplarz płyty Dylana z 1968 „John Wesley Harding”, na której Bob brzmiał folkowo i mistycznie. Po wielokrotnym przesłuchaniu albumu wiedziałem, że Dylan jest „swój człowiek”. Tak powstało jedno z moich najwcześniejszych tłumaczeń, które Robotnik Sezonowy — pierwszy zespół Martyny Jakubowicz — grał na swoich koncertach.

Jak zaczął pan tłumaczyć jego teksty?

Zacząłem uczyć się angielskiego, kiedy miałem 9 lat. 10 lat później rozumiałem już sporo, a jednocześnie, jak wielu ludzi z mojego pokolenia, czułem, że na świecie jest dużo niesprawiedliwości. Jako dwudziestolatek miałem na swoich wytartych Levisach cytat z „Masters of War” Dylana. Początkowo najbardziej interesowały mnie blues i gospel, ale z czasem zacząłem uważnie popatrywać na miejski folk i konkretnie Dylana. Ale nie tylko jego tłumaczyłem, chociaż jego najwięcej.

Teraz za tłumaczenie Dylana wziął się także Filip Łobodziński.

Wiem, ale nie miałem okazji się z nimi zapoznać, chociaż powinienem, bo uważam to, co jego Zespół Reprezentacyjny zrobił z Brassensem za wspaniałe. Podejrzewam, że jeśli Filip zrobił którąś z tych piosenek, które i ja przetłumaczyłem, to są dwie różne piosenki.

Spotkał pan Dylana osobiście?

Nie. Kiedy się pojawiłem w Nowym Jorku w 1983 roku zaproponowano mi w charakterze DJ’a spod Kręgu polarnego wywiad z Dylanem. Podziękowałem, bo przeczytałem wcześniej tuziny tych wywiadów i wiedziałem, że Dylan potrafi być bardzo sarkastyczny i co więcej — wiele zależy od pory roku, w której ktoś chce mu zadawać jakieś pytania. Nie chciałem go poznać jako osoby; on, jak inni artyści, interesuje mnie jako artysta. Znam trochę artystów. Ich sztuka jest nieskończenie bardziej interesująca niż oni sami – z bardzo prostego powodu. Wszystko, co jest w nich interesujące, idzie w ich sztukę. Jako osoby bywają nudni albo nieznośni.

A na koncercie?

Mnie właściwie bardziej interesuje produkt pracy w studiu. Tak jak radio FM było naturalnym środowiskiem muzyki, na której wychowali się moi rówieśnicy w Ameryce, naturalnym medium tej muzyki był tzw. longplay, produkt przemyślanej pracy w studiu. Takie podejście jest chyba naturalne w przypadku kogoś takiego jak ja, kto nie improwizuje swoich tekstów na rogu, ale szlifuje je pracowicie na swojej przysłowiowej mansardzie w Babilonie (śmiech).

Na straży w dzień i w nocy

(All Along the Watchtower)
tłum. Andrzej Jakubowicz

Musi być jakieś wyjście stąd
Do złodzieja mówił clown
Okropny tu bałagan
W nocy i za dnia

Oracz ziemię moją tnie
Kupiec suszy dzban
Ceny tych rzeczy nie chce znać
Ani kmieć ani pan

Nie warto burzyć tej ciszy
To złodziej mówił tak
Choć życie to dla wielu z nas
Jedynie głupi żart

Niejeden musi przez to przejść
Lecz to już nie nasz los
Więc samą prawdę mówmy dziś
Bo kłamstwa było dość

Na straży w dzień i w nocy
Książęta patrzą z wież
Gdy damy chodzą tam i sam
I bosa służba też

Tymczasem gdzieś w oddali
Pomruk wydał żbik
Dwaj jeźdźcy się zbliżali
A wicher zaczął wyć

Augustyn Święty był w mym śnie
(I Dreamed I Saw St. Augustine)
tłum. Andrzej Jakubowicz

Augustyn Święty był w mym śnie
I żył jak ty czy ja
Ulice miasta przebiegł sam
A rozpacz za nim szła
Pod pachą dźwigał stary koc
I płaszcz ze złota miał
Spośród wszystkich w mieście dusz
Sprzedajne znaleźć chciał

“Powstańcie, ludzie! ” Krzyczał tak
I nie drżał jego głos
“Niech król nadstawi ucha dziś
Niełatwy jest mój los.
Męczennik nie jest sługą twym
Więc uchyl mu swych bram
Wszak drogę swoją dobrze znasz
I wiedz: nie jesteś sam”

Augustyn Święty był w mym śnie
A krzyż mu zdobił pierś
Zaś ja — ja byłem w liczbie tych
Co posłali go na śmierć
Mój gniew, gdy się zbudziłem
Był większy niż mój strach
Palcami ściskam szklanki dno
Doczekać pragnę dnia.

Kiedy się zbudzicie?

(When You Gonna Wake Up)
tłum. Andrzej Jakubowicz

Bóg swych słów
Nigdy nie rzuca na wiatr
Masz w głowie pełno snów
Lecz żeby śnić, jak wiesz, trzeba spać

Kiedy się obudzisz? 3x
By trwało, co wiecznie ma trwać

Pseudofilozofie
Jak błoto skaziły ludzki mózg
Mężczyźni się tu trzęsą
Kobiety nie potrafią zamknąć ust

Kiedy się zbudzicie...