Izrael eliminuje władze Iranu. Eksperci ostrzegają przed konsekwencjami

Celowane zabójstwa liderów przeciwnika dają wymierne, medialne rezultaty. Pozwalają politykom ogłaszać sukcesy, szczególnie w konfliktach bez jasno określonego końca. Problem w tym, że nie rozwiązują przyczyn sporów.

Jak wskazuje w rozmowie z Associated Press Jon Alterman z Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych w Waszyngtonie, efekt takich działań z czasem słabnie. Nawet autorytarne państwa opierają się na rozbudowanych sieciach instytucji, które są w stanie przetrwać eliminację liderów. W Iranie system władzy tworzy gęsta struktura powiązań politycznych i wojskowych. Mimo uderzeń USA i Izraela, aparat państwowy pozostaje funkcjonalny.

– Nawet dyktatorzy muszą polegać na całych sieciach, które ich wspierają – powiedział.

Czytaj więcej

Konflikty zbrojne

Wojna z Iranem podniosła ceny benzyny. Jak odczuwają to Amerykanie? Wyniki sondażu

Rosnące ceny benzyny są już odczuwalne przez Amerykanów - wynika z sondażu Reuters/Ipsos. Skutki wzrostu cen benzyny są odczuwalne zarówno wśród wy...

Zmiana na szczytach władzy w Iranie. Brak przełomu w wojnie

Najwyższy przywódca Iranu, ajatollah Ali Chamenei, zginął na początku wojny. Władzę przejął jego syn, Modżtaba Chamenei – uznawany za polityka mniej skłonnego do kompromisów.

Nie widać jednak oznak, by eliminacja przywództwa doprowadziła do destabilizacji państwa. Irańska Gwardia Rewolucyjna nadal prowadzi intensywne ataki rakietowe, a Teheran skutecznie ogranicza transport przez kluczową dla globalnego handlu energią Cieśninę Ormuz.

Historyczne przykłady. Wyeliminowanie liderów nie wystarczy

Izrael od dekad stosuje strategię eliminacji przywódców wrogich organizacji. Przykłady z przeszłości pokazują jednak jej ograniczoną skuteczność. Hezbollah przetrwał śmierć swojego lidera Abbasa Musawiego w 1992 r., a pod przywództwem Hassana Nasrallaha urósł do rangi najpotężniejszej organizacji zbrojnej w regionie. Hamas, mimo eliminacji kolejnych liderów, nadal kontroluje część Strefy Gazy i prowadzi działania zbrojne.

Czytaj więcej

Konflikty zbrojne

Nie żyje Mohammad Naini, rzecznik Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej

Irańskie media przekazały, że w atakach zginął Mohammad Naini, rzecznik Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, oraz wysoki rangą funkcjonariusz w...

Podobne wnioski płyną z działań USA przeciwko Al-Kaidzie czy Państwu Islamskiemu. Liderzy, w tym Osama bin Laden czy Abu Bakr al-Baghdadi, zostali zabici, ale dopiero wieloletnie operacje wojskowe osłabiły te organizacje.

Zabójstwa liderów są rzadko stosowane wobec całych państw, a ich skutki bywają nieprzewidywalne. Premier Izraela Beniamin Netanjahu liczy, że osłabienie władz doprowadzi do buntu społeczeństwa i zmiany reżimu. Nie widać, by plan ten w jakikolwiek sposób był obecnie realizowany.

Jednocześnie, jak pokazuje historia, obalenie przywódców prowadzi do wieloletnich kryzysów. Po obaleniu Patrice’a Lumumby w Kongu kraj pogrążył się w dekadach chaosu po śmierci Muammara Kaddafiego Libia pozostaje niestabilna, a po odsunięciu od władzy Saddama Husajna Irak wszedł w okres długotrwałej destabilizacji.

Czytaj więcej

Konflikty zbrojne

Izrael wstrzymuje ataki na irańskie gazownie. Decydujący telefon z Waszyngtonu

Premier Izraela Beniamin Netanjahu ogłosił, że jego kraj wstrzyma się z kolejnymi atakami na irańskie pola gazowe. Decyzja zapadła po interwencji p...

Kto przejmie władzę w Iranie? Największa niewiadoma

Eksperci podkreślają, że kluczowe nie jest samo usunięcie liderów, lecz to, kto ich zastąpi. Yossi Kuperwasser, były szef pionu badawczego izraelskiego wywiadu wojskowego, ocenia, że operacje likwidacji celów osobowych mogą być skuteczne, ale nie stanowią „lekarstwa na wszystkie problemy”.

– Same w sobie nie zmieniają w sposób zasadniczy zdolności tych organizacji do prowadzenia ataków i wyrządzania szkód – powiedział. – Są jednak istotne, bo osłabiają przeciwników Izraela – dodał.

Jak zaznaczył, w Strefie Gazy, Libanie i ostatnio w Iranie Izrael wyeliminował dziesiątki kluczowych postaci, co trwale przeobraziło struktury dowodzenia. W przypadku Iranu „może jeszcze nie doszło do zmiany reżimu, ale doszło do zmiany w reżimie. To już nie są ci sami ludzie”.

Czytaj więcej

Konflikty zbrojne

Sojusznicy USA gotowi chronić bezpieczną żeglugę w cieśninie Ormuz. Wspólne oświadczenie

Przywódcy Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Włoch, Holandii, Japonii i Kanady zadeklarowali gotowość do wsparcia działań mających na celu zapewn...

Wysokiej rangi przedstawiciel izraelskiego wywiadu powiedział agencji AP, że uderzenia wymierzone w kierownictwo w Iranie ograniczyły zdolność władz politycznych do wydawania rozkazów wojsku, kształtowania polityki i podejmowania decyzji. Ze względu na poufny charakter ocen wypowiadał się anonimowo.

Eksperci zwracają jednak uwagę na ryzyka. Eliminowanie liderów może przynieść efekt odwrotny od zamierzonego: radykalizować zwolenników, wynosić do władzy bardziej skrajne postaci albo czynić z zabitych przywódców trwałe symbole.

Politolog z Northeastern University, Max Abrahms, wskazuje, że dane z Afganistanu, Pakistanu, Izraela i terytoriów palestyńskich pokazują wzrost przemocy wobec cywilów po takich operacjach.

– „Dekapitacja” przywództwa to działanie obarczone dużym ryzykiem – podkreślił. – Jeśli eliminuje się lidera skłonnego do pewnej powściągliwości i mającego realny wpływ na podwładnych, istnieje duże prawdopodobieństwo, że po jego śmierci pojawią się jeszcze bardziej radykalne metody działania – stwierdził.